Fonun peşinde savcı, denetçinin peşinde kim var?

Bir düşünün...

Yıllarca sermaye piyasalarını denetleyen, hangi işlemin kurallara uygun olduğuna karar veren, gerektiğinde yaptırım uygulayan makamlarda görev yapmış bazı isimler, bugün bir fon soruşturmasının şüphelileri arasında.

Üstelik dosyada eski bir bakan da var.

Savcılığın araştırdığı iddialar arasında piyasa işlemleri, kamuya açıklanmamış bilgiler ve finans bürokrasisiyle kurulduğu öne sürülen ilişkiler bulunuyor.

Türkiye'de çok sayıda mali soruşturma gördük. Şirketler incelendi, iş insanları gözaltına alındı, büyük paraların izi sürüldü.

Bu dosyayı farklı kılan ise denetim makamlarına kadar uzanması.

İnsanın aklına ister istemez şu soru geliyor:

Denetim yetkisini kullananların işlemlerini kim, nasıl denetledi?

Eski bakanın dosyasındaki ayrıntı

Eski Aile ve Sosyal Politikalar Bakanı Fatma Betül Sayan Kaya'nın tutuklanması, soruşturmanın dikkat çeken gelişmelerinden biri oldu.

Savcılık, Kaya'nın Özata Denizcilik hisselerine ilişkin işlemlerinin zamanlamasını ve şirket yöneticileriyle temaslarını inceliyor. Kamuya açıklanmamış bilgilerden yararlanılmış olabileceği iddiası üzerinde duruluyor.

Kaya'nın eşi İlyas Kaya ile eski SPK Başkanı İbrahim Ömer Gönül hakkında ise adli kontrol kararı verildi.

Şimdi mesele yalnızca bir hisse senedinin ne zaman alınıp satıldığı değil.

İşlem sırasında hangi bilgiler kamuya açıktı? Hangi bilgilere kimler erişebiliyordu? Alınan kararların zamanlamasıyla hisse hareketleri arasında hukuken anlamlı bir bağlantı var mı?

Bunlar savcılığın delillerle ortaya koyması gereken hususlar.

Tutuklama kararını mahkûmiyet gibi değerlendirmek ise doğru olmaz.

Bürokrasinin kapısındaki soruşturma

Eski SPK Başkan Vekili Enver Usca, eski SPK yöneticisi Ercan Urkan, BDDK yöneticisi Mustafa Alper Taş ve Tera Holding yöneticisi Ümit Sincanlı tutuklanan isimler arasında yer aldı.

BDDK yöneticisi Bilal Soysal hakkında da tutuklama kararı verildi.

Dikkatimi çeken nokta, bu isimlerin bir bölümünün geçmişte veya hâlen denetimle ilişkili kamu görevlerinde bulunması.

Bir tarafta piyasayı düzenleyen kurumlar, diğer tarafta bu kurumların gözetimine tabi işlemler...

Aradaki ilişkilerin hukuka uygun olup olmadığını yargı belirleyecek.

Ancak kamu yönetiminin de kendi içinde cevaplaması gereken sorular var.

Şüpheli işlemlerle ilgili uyarı yapılmış mıydı? Kurum içi incelemeler başlatılmış mıydı? Alınan kararların gerekçeleri kayıt altına alınmış mıydı?

Bunların cevapları, soruşturmanın kişisel sorumlulukların ötesindeki boyutunu gösterecek.

Tanıdık isimler, farklı hukuki durumlar

Sermaye Piyasası Kurulunun 6 Kasım tarihli bülteninde yer alan suç duyurusu kararları da geniş yankı uyandırdı.

Mükerrer isimler çıkarıldığında 67 kişiden söz ediliyor.

Oğuz Tezmen, Bülent Uygun, Emre Alkin, Tayfun Bayazıt...

Kamuoyunun tanıdığı isimler.

Ancak bu kişilerin adlarının SPK listesinde bulunması, tutuklandıkları veya suçlu oldukları anlamına gelmiyor.

Kurul, belirli hisse senedi işlemlerinin adli makamlarca incelenmesini istiyor.

Bu ayrımı özellikle vurguluyorum.

Çünkü gazetecilikte bir kişinin adını soruşturmayla yan yana yazmak ciddi sorumluluk gerektirir.

Bir suç duyurusunu mahkûmiyet gibi sunarsanız yalnızca haberi değil, insanın itibarını da etkilersiniz.

Paranın büyüklüğü, mağduriyetin ağırlığı

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz'ın açıkladığı rakamlar üzerinde durmaya değer.

Yaklaşık 420 bin yatırımcıya 130 milyar lira ödeme yapıldığını, gönüllü iade hesaplarına da 31,5 milyar lira aktarıldığını bildirdi.

Rakamlar büyük.

Fakat rakamların arkasındaki insanları unutmamak gerekiyor.

Bir esnafın işletmesini büyütmek için ayırdığı sermaye, bir ailenin konut hayali, bir emeklinin yıllarca biriktirdiği tasarruf...

Her yatırımcının hikâyesi farklı.

Ödemelerin hangi ölçütlere göre yapıldığı, bekleyen alacakların ne zaman karşılanacağı ve tasfiye işlemlerinin nasıl tamamlanacağı açık biçimde anlatılmalı.

Çünkü vatandaş için adaletin bir boyutu da uğradığı zararın giderilmesidir.

Ankara'nın önündeki sınav

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz, sermaye piyasalarındaki denetimi ve yaptırımları güçlendirecek bir kanun hazırlığından söz etti.

Yeni düzenlemenin Meclise gelmesi bekleniyor.

Peki, mevcut kanunlarda hiç mi yetki yoktu?

Elbette vardı.

SPK'nin gözetim, inceleme ve yaptırım yetkileri bulunuyor. Bankacılık alanında da ayrı denetim mekanizmaları var.

O hâlde yalnızca yeni hükümler getirmek değil, mevcut yetkilerin nasıl kullanıldığını da incelemek gerekiyor.

Meclis, yeni düzenlemeyi görüşürken bu sorulara cevap ararsa yalnızca geçmişteki olayları değil, gelecekteki riskleri de değerlendirmiş olur.

Asıl dosya güven

Otuz üç yıllık gazetecilik hayatım bana şunu öğretti:

Büyük soruşturmalarda ilk günlerde isimler konuşulur. Sonra rakamlar, ifadeler ve kararlar gelir.

Fakat geriye kalan, olayların nasıl gerçekleştiğine ilişkin gerçeklerdir.

Fon soruşturmasında da kimlerin tutuklandığını öğreniyoruz. Hangi işlemlerin incelendiğini görüyoruz.

Henüz bilmediğimiz ise iddia edilen ilişkilerin bütün ayrıntıları.

Bunları öğrenmek, yalnızca savcılığın değil, kamuoyunun da hakkı.

Suçlamalar delillerle kanıtlanmalı, savunma hakkı korunmalı ve mağduriyetler giderilmeli.

Çünkü vatandaş, birikimini sermaye piyasasına yatırırken yalnızca kazanç ihtimaline güvenmez.

Devletin koyduğu kurallara da güvenir.

Bugün savcılık fon işlemlerinin hesabını soruyor.

Peki, bu işlemleri denetlemekle görevli sistemin hesabını kim soracak?