Yeşil sömürge düzeni ve Türkiye’nin masaya koyacağı kırmızı çizgiler

Cihan Fulser

Cihan Fulser

Araştırmacı Yazar
Tüm Yazıları

COP31 VE İKLİM EMPERYALİZMİ YAZI DİZİSİ — 3. BÖLÜM (SON)

Kısaca sevgili okurlar, kirliliğin, doğanın akamete uğramasının en büyük suçlusu ve sorumlusu emperyalizm, kapitalizm, sosyalizm ile ekonomik sömürgeci zihniyet ile zenginleşen Batı ve Batı’ya uyum sağlamaya çalışarak yeni ticari sömürgecilik yaratımında bulunan Hindistan, Çin gibi ülkelerdir.

Mağdurlar ise neredeyse elinde petrol olmasına ve üretmesine rağmen tüm Müslüman ülkeler, Güney Amerika, Afrika ve Türkistan ile Okyanus ülkeleridir. Ancak oluşturulan senaryolarda iklim değişikliklerinin, buzulların erimesinin dünyada yaratacağı en büyük tahribat Akdeniz havzası ülkelerini vuracaktır. Bu; suların yükselmesi, yağış rejiminin düşmesi, çölleşme, kuraklık, sel, deprem vb. doğal felaketlerin artışı, sıcaklıkların en çok artacağı kuşak şeridinin olması nedeniyle Akdeniz ülkeleridir. Dolayısıyla bu konuda henüz Akdeniz ülkeleri ile birlikte Arap Yarımadası levhasındaki ülkeler hiçbir ortak girişimde bulunmamıştır. Ve bulunacağa da benzememektedir. Bunun sebebi yine Batı’nın silah endüstrisi ile bölgeyi istikrarsızlaştırarak sömürme politikasının ve vekâlet de facto ülkeler olan Güney Kıbrıs, İsrail vb. ülkeleri kullanması nedeniyledir.

Antalya’da düzenlenen COP31, öyle dışarıdan bakıldığı gibi masum bir çevre buluşması değildir.

Bu zirveyi yalnızca ağaç, böcek, karbon salımı üzerinden okumak, küresel güç savaşını ve kurulmak istenen yeni sömürge düzenini görmemek demektir.

Çünkü bugün “iklim politikası” dedikleri şey, atmosferdeki gaz oranının tartışıldığı teknik bir başlık olmaktan çoktan çıkmıştır.

Enerji kaynaklarının paylaşımından küresel ticaret yollarına, sanayi üretiminin yönünden finans piyasalarının kontrolüne, teknoloji tekelinden gelişmekte olan ülkelerin kalkınma hakkının gasbına kadar uzanan acımasız bir bilek güreşidir.

Burada masaya yumruğu vurup şu soruyu sormak zorundayız:

Yüzyıllar boyunca dünyanın yer altı ve yer üstü bütün kaynaklarını sömüren, kömürle, petrolle, doğal gazla kendi sanayi imparatorluklarını kuran ve bugünkü küresel serveti kasalarına dolduran ülkelerle henüz kalkınma mücadelesi veren ülkeler aynı kefeye mi konulacak?

İklim adaleti dedikleri kavramın maskesi tam da bu sorunun cevabında düşmektedir.

TARİHSEL SUÇU KİM İŞLEDİ, BEDELİ KİM ÖDÜYOR?

Sanayi Devrimi’nden bu yana Batılı emperyalist güçlerin ekonomik büyümesi tamamen fosil yakıt yağmasına dayandı.

Vahşi sanayileşme, sınırsız tüketim, ağır üretim ve küresel sömürü ağlarıyla atmosferi zehirleyenler bugün kalkmış dünyaya ahlak dersi veriyor.

Bugün “gelişmiş ülke” etiketiyle masanın başköşesinde oturanlar, atmosferdeki sera gazı çöplüğünün asıl sahipleridir.

Buna karşılık Afrika’nın mazlum halkları, küçük ada devletleri ve bizim gibi kalkınma hamlesi yapan ülkelerin bu tarihsel yıkımda zerre kadar suçu yoktur.

Üstelik küresel ısınmanın faturasını en ağır ödeyen, kuraklıkla, kıtlıkla ve afetlerle boğuşan toplumlar, dünyayı en az kirleten coğrafyalarda yaşamaktadır.

O hâlde iklim mücadelesinin maliyeti bugünkü suni tablolarla değil, tarihsel suç dosyasına ve ödeme gücüne göre kesilmelidir.

Batı’nın kaçmaya çalıştığı ve ayak sürüdüğü tazminat yükümlülüğü işte bu yüzden kıyamet koparıyor.

YEŞİL DÖNÜŞÜM ADI ALTINDA YENİ BİR SÖMÜRGE DÜZENİ

Bugün dünyaya yeni bir sanayi devrimi dayatılıyor.

Elektrikli araçlar, batarya teknolojileri, güneş panelleri, rüzgâr türbinleri, kritik mineraller ve enerji depolama sistemleri üzerinden yeni bir küresel tekel kuruluyor.

Elbette doğayı koruyalım, temiz enerjiye geçelim. Ancak burada asıl mesele şudur: Bu teknolojilerin üretimini, ham maddesini, patentini, finansmanını ve ticari standartlarını kim elinde tutuyor?

Eğer bir ülke kendi enerji sistemini dönüştürürken her bir vidayı, her bir paneli, her bir yazılımı dışarıdan almak zorunda bırakılıyorsa bunun adı “enerji bağımsızlığı” değil, katmerli bir “teknoloji köleliğidir”.

Yerli sanayisi bu dayatılan standartlara uyum sağlayacak sermayeye ve teknolojiye erişemeyen ülkeler, yeşil dönüşüm masalının altında ezilmeye mahkûmdur.

Dolayısıyla çevre politikaları üretimi boğan değil, millî sanayiyi şaha kaldıran bir akılla yürütülmelidir. İklim Kanunu ve sürdürülebilir kalkınma düzenlemeleri tartışılırken de defalarca uyardığımız üzere yeşil dönüşüm adı altında sanayileşmemizin, tarımımızın, hayvancılığımızın ve istihdamımızın budanmasına müsaade edilemez. Bakınız, bugün küresel karbon hesaplarında enerji ve ağır sanayi devlerinin asıl emisyonları gölgelenirken, tarım ve büyükbaş hayvancılık metan gazı bahanesiyle bilinçli olarak hedef tahtasına konulmaktadır. Yapay gıda tekellerinin önünü açıp yerli çiftçiyi ve besiciyi tasfiye etmeyi amaçlayan bu küresel kuşatmaya karşı net bir duruş sergilemek zorundayız: Gıda bağımsızlığı, doğrudan ulusal güvenlik meselesidir.

İklim mücadelesi adı altında Türkiye gibi üretim üslerinin sanayisizleştirilmesine, fabrikalarının kapısına kilit vurulmasına asla izin verilemez.

KARBON SINIRLARI: ÇEVRE HASSASİYETİ Mİ, TİCARİ GİYOTİN Mİ?

Küresel ticarette şimdi de “karbon düzenlemeleri” sopası çıkarıldı.

Avrupa Birliği’nin 1 Ocak 2026 itibarıyla devreye aldığı Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM/CBAM), ithal ürünlerin üzerindeki emisyon üzerinden gümrüklerde yeni mali duvarlar örüyor. Sistemin açılışında ton CO₂ başına açıklanan ilk karbon fiyatının 75,36 avro gibi devasa bir rakama ulaşması ve Türkiye’nin AB’ye yaptığı yaklaşık 117 milyar dolarlık (toplam ihracatımızın %43’üne denk gelen) ihracat hacminin doğrudan bu vergi kıskacında bulunması, meselenin ciddiyetini rakamlarla mühürlemektedir.

Kâğıt üzerinde “Çevreyi koruyoruz.” diyerek allayıp pulladıkları bu sistem, aslında gelişmekte olan ülkelerin ihracatına indirilmiş ticari bir giyotindir.

Düşünün; bir ülke yüzyıl boyunca dünyayı kirleterek sanayisini kurmuş, sermayesini biriktirmiş, teknolojisini tekelleştirmiş. Şimdi dönüp “Ben temizlendim, senin ürettiğin mal benim standartlarıma uymuyor, kapıdan geçerken ton başına 75 avronun üzerinde vergini ödeyeceksin.” diyor.

Burada çevre koruma hassasiyeti ile sinsi ticari korumacılık birbirine karışmıştır.

Açık konuşalım: Karbon sınırları gerçekten atmosferi kurtarmak için mi kuruldu, yoksa rekabet gücünü kaybeden Batılı tekellerin kendi pazarlarını koruma kalkanı mı?

Bu soru ideolojik bir yakıştırma değil, küresel ticaretin tam kalbindeki en çıplak gerçektir.

FİNANSMAN PALAVRASI: HİBE YERİNE BORÇ PRANGASI

COP31 masalarının en büyük tiyatrosu ise “iklim finansmanı” başlığında oynanıyor.

Gelişmekte olan ülkelere “Dönüşüm yapın, biz size destek olacağız.” deniliyor. Peki, o destek nasıl geliyor? Tarihsel suçlarının bedeli olan karşılıksız hibelerle mi, yoksa faizli kredilerle mi?

Bir ülkeye yeşil dönüşüm adı altında faizli kredi vermek, o ülkenin boynuna yeni bir dış borç prangası geçirmektir.

Hibe başka şeydir, tefeci mantığıyla verilen kredi başka şeydir.

Zaten küresel finans sisteminin kıskacında olan, bütçesini kalkınmaya ayırmaya çalışan ülkeleri iklim yatırımları bahanesiyle yeniden borçlandırmak, emperyalizmin kravat takmış hâlidir.

13 Kasım’da yayımlanan müzakere değerlendirmelerinde de gelişmekte olan ülkelerin bu ikiyüzlülüğe, tutulmayan finansman sözlerine ve tek taraflı ticari dayatmalara nasıl isyan ettiği açıkça görülüyor.

Mesele masada telaffuz edilen milyar dolarlar değil; o paranın hangi şartla, kimin cebinden çıkıp kimin kontrolünde dağıtıldığıdır.

ENERJİ BAĞIMSIZLIĞI OLMADAN TAM BAĞIMSIZLIK OLMAZ

Enerji, bir devletin şah damarıdır; millî güvenlik meselesidir.

Sanayinin çarkından tarladaki traktöre, ulaşımdan savunma sanayiine kadar her şey enerjiye bağlıdır.

Bu yüzden hiçbir egemen devlet, enerji politikasını Brüksel’deki veya New York’taki bürokratların hazırladığı şablonlara teslim edemez.

Türkiye gibi büyüyen, sanayi kapasitesini zorlayan ve enerji arz güvenliğini sağlamak zorunda olan bir ülke için bu mesele hayati önemdedir.

Elbette güneş enerjisine, rüzgâr santrallerine yatırım yapacağız, enerji verimliliğini artıracağız ve yerli teknolojiyi güçlendireceğiz.

Ancak bu dönüşümün faturası ne sanayicimizin sırtına yıkılabilir ne de vatandaşımızın cebinden çalınabilir.

Hem doğamızı koruyup hem de üretim gücümüzü ve istihdamımızı büyütmek zorundayız. Bunun yolu da ithal reçetelerden değil; millî planlamadan, yerli teknolojiden ve kendi gerçeklerimize uygun bir geçiş takviminden geçer.

TÜRKİYE’NİN MASAYA KOYACAĞI KIRMIZI ÇİZGİLER

Türkiye’nin COP31’e ev sahipliği yapması, küresel iklim diplomasisinde elimize geçen tarihî bir kozdur.

Ancak Türkiye bu masada başkalarının yazdığı senaryonun figüranı olmayacaktır. Kendi millî çıkarlarını, kalkınma hakkını ve üretim kalesini savunan oyun kurucu bir irade ortaya koymalıdır.

Türkiye’nin Antalya’da taviz vermeden savunması gereken kırmızı çizgiler şunlardır:

  • Dünyayı yüzyıllardır kirleten gelişmiş ülkeler tarihsel suçlarının bedelini ödemeli, finansman yükümlülüklerini eksiksiz yerine getirmelidir.
  • İklim finansmanı adı altında gelişmekte olan ülkelere yeni borç prangaları vurulmasına izin verilmemelidir.
  • Çevre standartları, Batı’nın küresel ticaretteki gizli korumacılık silahına dönüştürülmemelidir.
  • Temiz enerji teknolojileri üzerindeki patent tekeli kırılmalı, gerçek teknoloji transferi sağlanmalıdır.
  • Ülkelerin enerji arz güvenliği ve kalkınma hakkı hiçbir küresel dayatmaya kurban edilmemelidir.
  • Yerli sanayi, tarım, hayvancılık, gıda bağımsızlığı, istihdam ve üretim kapasitesi her şart altında korunmalıdır.
  • Enerjide tam bağımsızlık hedefi doğrultusunda rüzgâr ve güneş yatırımları hızlanırken, nükleer santrallerin devamlılığı ilkesinden asla ödün verilmemelidir.

Bu maddeler doğaya karşı çıkmak değil, doğayı bahane ederek kurulan küresel sömürü düzenine başkaldırmaktır.

İKLİM ADALETİ, EKONOMİK ADALET OLMADAN GELMEZ

Dünyanın ortak bir çevre kriziyle boğuştuğu gerçeğini kimse inkâr etmiyor.

Ancak aynı gemide olmamız, o gemiyi delenlerle su boşaltmaya çalışanların aynı suçu paylaştığı anlamına gelmez.

İklim politikaları insanlığın ortak geleceğini kurtarmalıdır; birkaç emperyalist devletin, küresel finans kartelinin veya çok uluslu şirketin kasasını dolduran yeni bir sömürge sistemine dönüşmemelidir.

Antalya’daki COP31’in tarihî önemi tam da buradadır.

Türkiye bu zirvede yalnızca ev sahibi ülke olarak değil; kalkınma hakkını, ekonomik bağımsızlığını, adil paylaşımı ve mazlum milletlerin hukukunu savunan bir lider ülke olarak masaya ağırlığını koymalıdır.

Çünkü çevreyi korumak, üretimden vazgeçip diz çökmek değildir. İklim adaleti, yoksul ülkelerin daha da yoksullaştırılması değildir. Yeşil dönüşüm, yeni bir ekonomik sömürge düzeni kurmanın kılıfı hiç değildir.

Dünyayı kurtarma masalıyla milletleri borçlandıran, devletleri teknolojiye mahkûm eden ve egemenlik haklarını tırpanlayan hiçbir sistem bu gezegene adalet getiremez.

Türkiye’nin Antalya’dan bütün dünyaya haykıracağı mesaj net ve tartışmasızdır:

İklim mücadelesi insanlığın ortak davasıdır. Fakat bu dava, emperyalist çıkarların ve küresel tekellerin değil, adaletin, bilimin, üretimin ve milletlerin tam bağımsızlık haklarının temelinde yükselecektir.

KAYNAKLAR:

Araştırma dayanağı: UNFCCC’nin 13 Kasım tarihli taraf görüşleri belgesi, IISD müzakere raporu, Reuters’ın fosil yakıt ve finansman tartışmalarına ilişkin haberleri, Avrupa Birliği SKDM mevzuatı ve güncel karbon fiyatlandırma verileri, Habitat I-II arşiv kayıtları.