1453’te Amerika kıtası Avrupa’da nasıl biliniyordu? “Amerika” adı ne zaman verildi?
İstanbul 1453’te fethedildiğinde Amerika kıtasının adı henüz “Amerika” değildi. Bu isim ilk kez 1507’de Martin Waldseemüller’in dünya haritasında kullanıldı.
29 Mayıs 1453’te Fatih Sultan Mehmet İstanbul’u fethettiğinde dünyanın Avrupa açısından bilinen haritası bugünkünden oldukça farklıydı.
Bugün Kuzey ve Güney Amerika olarak adlandırdığımız dev kara kütlelerinde milyonlarca insan zaten yüzyıllardır yaşıyordu. Ancak Avrupalı coğrafyacıların kullandığı dünya haritalarında bu topraklar henüz “Amerika” adıyla bilinen ayrı bir kıta değildi.
Daha da ilginci, İstanbul’un fethi sırasında Kristof Kolomb’un 1492’deki Atlantik yolculuğuna bile 39 yıl vardı.
Menemenin malzemeleri Anadolu’ya ne zaman geldi? Hangi padişahlar yiyebilirdi?Güncel1453’TE “AMERİKA” DİYE BİR KITA ADI YOKTU
Bugün kullandığımız “America” adı 1453’te henüz ortaya çıkmamıştı.
ABD Kongre Kütüphanesi’nin kayıtlarına göre “America” kelimesinin bir harita üzerinde bilinen ilk kullanımı 1507 yılına ait.
Alman haritacı Martin Waldseemüller, hazırladığı dünya haritasında yeni keşfedilen kara parçalarına “America” adını verdi.
Dolayısıyla İstanbul’un fethi ile Amerika adının ortaya çıkışı arasında yaklaşık 54 yıl bulunuyor.
PEKİ NEDEN “AMERİKA” DENİLDİ?
İsmin kaynağı İtalyan denizci Amerigo Vespucci.
Vespucci’nin 1501-1502 yıllarındaki yolculuklarından gelen bilgiler, Avrupalı coğrafyacılar açısından önemli bir düşünce değişikliğine yol açtı.
Bu toprakların Asya’nın doğu kıyıları değil, ayrı bir “Yeni Dünya” olduğu fikri güçlenmeye başladı.
Waldseemüller de 1507 tarihli haritasında Vespucci’nin adının Latince biçimi olan Americustan hareketle yeni kara parçasına America adını verdi.
Kanuni döneminde acı biber var mıydı? Domates, patates ve biber Osmanlı mutfağına ne zaman girdi?Yaşam ve SağlıkAMERİKA'NIN ADI KOLOMB'DAN GELMEDİ
Burada tarihin ilginç ayrıntılarından biri ortaya çıkıyor.
Kristof Kolomb’un yolculukları Amerikan kıtalarının Avrupalılar tarafından yeniden keşfedilmesinde kritik rol oynadı, ancak kıtaya onun adı verilmedi.
Kongre Kütüphanesi’nin aktardığına göre Waldseemüller, yeni kıtanın niteliğini Amerigo Vespucci’nin daha doğru kavradığını düşünerek America adını kullandı.
Dolayısıyla bugün “Amerika” diyoruz, “Kolombiya” değil.
FATİH İSTANBUL'U FETHEDERKEN KOLOMB KAÇ YAŞINDAYDI?
Kristof Kolomb’un doğum tarihi kesin olarak bilinmese de genel kabul 1451 civarı.
Bu durumda İstanbul fethedildiğinde Kolomb henüz yaklaşık 2 yaşında bir çocuktu.
Onun Atlantik’i aşarak Karayipler’e ulaşması 1492’de, İstanbul’un fethinden 39 yıl sonra gerçekleşecekti.
Bu tarihsel karşılaştırma, İstanbul’un fethinin dünya tarihindeki yerini anlamak açısından da dikkat çekici.
1492’DE BİLE “AMERİKA” ADI HENÜZ YOKTU
Kristof Kolomb 1492’de Karayipler’e ulaştığında da kıtanın adı “Amerika” değildi.
Kolomb, ulaştığı toprakların Asya’nın çevresindeki adalar olduğunu düşünüyordu.
Yeni bir kıtayla karşı karşıya olunduğu düşüncesinin güçlenmesi için Amerigo Vespucci’nin yolculukları ve sonraki coğrafi çalışmaların yapılması gerekti.
“America” adının ortaya çıkması ise bundan da sonra, 1507’de gerçekleşti.
Atatürk döneminde kola var mıydı? Türkiye’ye ne zaman geldi?Güncel1507 HARİTASI NEDEN BU KADAR ÖNEMLİ?
Waldseemüller’in 1507 tarihli haritası yalnızca “America” adını kullandığı için önemli değil.
Kongre Kütüphanesi, haritayı Amerika adının yer aldığı bilinen ilk belge olarak tanımlıyor.
Aynı harita aynı zamanda Batı Yarımküre’yi Asya’dan ayrı biçimde gösteren ve Pasifik Okyanusu’nu ayrı bir okyanus olarak resmeden ilk önemli dünya haritalarından biri.
Bu nedenle harita zaman zaman “Amerika’nın doğum belgesi” olarak da anılıyor.
İSİM HEMEN YERLEŞMEDİ
“America” adının 1507’de bir haritada görünmesi, kelimenin ertesi gün bütün Avrupa tarafından kullanılmaya başlandığı anlamına gelmiyor.
Hatta Waldseemüller sonraki bazı haritalarında bu adı kullanmaktan vazgeçti.
1513 tarihli çalışmasında daha önce “America” dediği alan için “Terra Incognita”, 1516 tarihli haritasında ise farklı adlandırmalar kullandı. Ancak başka haritacılar “America” adını benimsedi ve kelime zamanla kalıcı hale geldi.
1453’TE ORADA YAŞAYANLAR KITALARINA NE DİYORDU?
Bu sorunun tek bir cevabı yok.
Bugün “Amerika” dediğimiz alan, 1453 yılında çok sayıda farklı halk, devlet ve medeniyete ev sahipliği yapıyordu.
Aztekler, Mayalar, İnka dünyası ve Kuzey Amerika’daki çok sayıda yerli topluluk kendi bölgeleri ve dünyaları için farklı isimler kullanıyordu.
Dolayısıyla kıtanın tüm sakinlerinin kendilerini “Amerikalı” olarak adlandırdığı veya bütün kara parçası için ortak bir isim kullandığı düşünülmemeli.
“Amerika” Avrupa kökenli, sonradan yaygınlaşan bir kıta adı.
İSTANBUL FETHEDİLDİĞİNDE DÜNYA HARİTASI NASILDI?
15. yüzyıl ortasındaki Avrupa coğrafya anlayışı büyük ölçüde Avrupa, Asya ve Afrika üzerinden şekilleniyordu.
Kongre Kütüphanesi de Waldseemüller’in 1507 haritasının önemini anlatırken, bundan önce Avrupalıların dünyayı esas olarak bu üç ana kara parçası üzerinden değerlendirdiğine dikkat çekiyor.
Amerika kıtalarının Avrupalı haritalara ayrı bir kara kütlesi olarak girmesi, İstanbul’un fethinden sonraki büyük coğrafi dönüşümün bir parçası oldu.
TARİHLER YAN YANA KONULUNCA TABLO DAHA ÇARPICI
Kronoloji şöyle:
- 1453: İstanbul fethedildi.
- 1492: Kristof Kolomb Karayipler’e ulaştı.
- 1501-1502: Amerigo Vespucci’nin Yeni Dünya yolculukları.
- 1507: “America” adı ilk kez Waldseemüller’in dünya haritasında kullanıldı.
Yani İstanbul’un fethinden Kolomb’un yolculuğuna 39 yıl, “Amerika” adının ortaya çıkmasına ise 54 yıl vardı.
PEKİ İSTANBUL FETHEDİLDİĞİNDE AMERİKA'NIN ADI NEYDİ?
En doğru cevap:
Tek bir “Amerika” adı yoktu.
Kıta zaten vardı ve üzerinde çok sayıda medeniyet yaşıyordu; ancak bugün dünya çapında kullandığımız “Amerika” adı henüz ortaya çıkmamıştı.
Fatih Sultan Mehmet İstanbul’u fethettiğinde “America” kelimesinin bir dünya haritasında görünmesine daha yarım yüzyıldan fazla zaman vardı.
Bu yüzden tarihsel olarak en çarpıcı ifade şu olabilir:
Fatih İstanbul’u fethettiğinde Amerika vardı; ama henüz adı Amerika değildi.
