Kırıkkale'nin sessiz tanıkları: Osmanlı'nın yol güvenliğinden Millî Mücadele'nin hastanesine Keskin'in tarihi

Kırıkkale'nin Keskin ilçesi, Anadolu'nun merkezindeki kritik konumuyla yüzyıllar boyunca imparatorlukların, ticaret kervanlarının ve Kurtuluş Savaşı'nın en stratejik noktalarından biri oldu. Yeni Ankara'nın, Prof. Dr. Hamit Pehlivanlı'nın tarihi arşiv kayıtlarına dayanarak hazırladığı özel araştırma haberi, Keskin'in derin ve sarsıcı tarihine ışık tutuyor. Araştırma, Kızılırmak üzerinde yükselen Çaşnigir Köprüsü'nün Osmanlı güvenlik sistemindeki yerini ve Millî Mücadele'nin en zorlu günlerinde Keskin'de kurulan ancak bugün yeri dahi bilinmeyen devasa askerî hastanenin hikayesini gün yüzüne çıkarıyor.

KERVANLARI EŞKIYADAN KORUYAN "DERBEND" SİSTEMİ

Osmanlı İmparatorluğu'nda modern polis veya jandarma teşkilatının bulunmadığı dönemlerde, zorlu coğrafyaların ve ıssız geçitlerin güvenliği "Derbend" adı verilen özel bir teşkilatla sağlanıyordu. Farsça "geçit tutmak" anlamına gelen derbend sisteminin Anadolu'daki en önemli merkezlerinden biri de Kızılırmak üzerindeki Çaşnigir Köprüsü'ydü.

Prof. Dr. Hamit Pehlivanlı'nın aktardığı belgelere göre, kayalık ve eşkıya saldırılarına açık bu tehlikeli güzergâhı korumak için köprü çevresine 50 derbendci (koruma) yerleştirilmişti. 1845 yılına gelindiğinde bu güvenlik noktasının etrafında 910 kişilik bir Müslüman nüfusu ve 35 kişilik gayrimüslim nüfusu barındıran tam teşekküllü bir köy, han ve cami inşa edilmişti.

DERBEND AĞASININ İDAMI VE SİSTEMİN ÇÖKÜŞÜ

Zamanla güvenlik için kurulan derbend sistemi yozlaşmaya başladı. Tarihi belgeler, köprüyü korumakla görevli bazı yöneticilerin halktan haraç topladığını gösteriyor. 1822 tarihli Osmanlı arşiv kaydına göre, Çaşnigir Derbendi Ağası Deli Battal, bölgede işlediği cinayet ve yağma suçlarından dolayı yakalanarak idam edilmişti. Tanzimat dönemiyle birlikte bu köhne sistem yerini modern jandarma teşkilatına bıraktı.

ÇAŞNİGİR KÖPRÜSÜ'NÜ KİM YAPTIRDI? TARİHİ ÇELİŞKİ

Bugün Kapulukaya Baraj Gölü içerisinde turistik bir siluet olarak varlığını sürdüren 113 metre uzunluğundaki Çaşnigir Köprüsü'nün yapım tarihi ise halen bir sır. Kültür ve Turizm Bakanlığı kayıtları yapıyı "13. yüzyıl Selçuklu eseri" olarak tanımlarken, Prof. Dr. Pehlivanlı'nın bulduğu 27 Temmuz 1852 tarihli Osmanlı arşiv belgesinde köprünün "Sultan Murad Han" tarafından yaptırıldığı açıkça ifade ediliyor. Bu tarihi çelişki, Anadolu mimarisinin kökenlerine dair yeni araştırmaları zorunlu kılıyor.

MİLLÎ MÜCADELE'NİN GİZEMLİ ŞİFA KAPISI: KESKİN ASKERÎ HASTANESİ

Keskin'in tarihindeki bir diğer çarpıcı sayfa ise Kurtuluş Savaşı döneminde yazıldı. Sakarya Meydan Muharebesi'nin en kanlı günlerinde, cephe gerisinde hayati bir rol üstlenen 500 yataklı Keskin Askerî Hastanesi kuruldu. Ankara ve Polatlı'dan getirilen ağır yaralı askerler, Tabip Binbaşı Mehmed Ziya Bey'in başhekimliğindeki bu hastanede tedavi edildi.

Ancak yoğun yaralı akını karşısında yetersiz kalan hastanede yaşanan düzensizlikler, Başhekim Mehmed Ziya Bey'in Divan-ı Harbe verilmesine neden oldu. 1922 yılında cephenin batıya kaymasıyla yaklaşık 6 aylık faaliyetinin ardından kapatılan bu hastanenin hangi binada hizmet verdiği veya sahra çadırlarında mı kurulduğu günümüzde halen gizemini koruyor. Keskin, bugün Çaşnigir Köprüsü'nün taş kemerleriyle Osmanlı'yı, yeri bilinmeyen hastanesiyle de Millî Mücadele'nin sessiz kahramanlığını topraklarında yaşatmaya devam ediyor.