Ulus’un adı nereden geliyor? Ankara’nın merkezindeki semtin bilinmeyen hikâyesi

Ankara’nın kalbi olarak bilinen Ulus’un adı bugün kentte yaşayan milyonlarca kişi için sıradan bir semt adı gibi görünse de, bu ismin arkasında Cumhuriyet’in kuruluş yıllarına uzanan dikkat çekici bir hikâye bulunuyor.

Ulus’un adı nereden geliyor? Ankara’nın merkezindeki semtin bilinmeyen hikâyesi

Bugünkü Ulus Meydanı, geçmişte bugünkü adıyla anılmıyordu. Meydanın tarihi, Ankara’nın başkent oluşundan önceye kadar uzanıyor.

ULUS MEYDANI BİR ZAMANLAR TAŞHAN MEYDANI’YDI

Bugün Ulus Meydanı olarak bildiğimiz alan, Osmanlı döneminin sonlarında Taşhan Meydanı olarak anılıyordu.

Bunun nedeni ise meydanın en önemli yapılarından biri olan Taşhan’dı. Taşhan’ın yapılmasının ardından çevresindeki alan da zamanla “Taşhan Meydanı” adıyla anılmaya başladı.

Ankara’ya demiryolunun ulaşmasıyla birlikte bölgenin önemi daha da arttı. İstasyon yönünden gelen yolun meydanda birleşmesi, Taşhan çevresinde ticari ve sosyal hareketliliğin gelişmesini sağladı.

SONRA ADI HÂKİMİYET-İ MİLLİYE OLDU

Milli Mücadele yıllarında Ankara’nın siyasi öneminin artmasıyla meydanın kimliği de değişmeye başladı.

Taşhan Meydanı, Milli Mücadele döneminde Hâkimiyet-i Milliye Meydanı olarak anıldı. Ankara’nın başkent ilan edilmesinin ardından ise meydanın gelişimi hız kazandı.

23 Nisan 1920'de Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin Ulus'taki binada açılması da bölgenin tarihindeki en önemli dönüm noktalarından biri oldu. I. TBMM binası, 1920-1924 yılları arasında Meclis olarak kullanıldı.

PEKİ “ULUS” ADI NEREDEN GELDİ?

Meydanın Hâkimiyet-i Milliye adı zaman içerisinde değişti ve bölge Ulus adıyla anılmaya başladı.

Ankara Büyükşehir Belediyesinin tarihî Ulus bölgesine ilişkin çalışmasında da bölgenin erken Cumhuriyet döneminde Ankara'nın ilk şehir merkezi olarak geliştiği belirtiliyor. Cumhuriyet'in ilanı ve Ankara'nın başkent oluşuyla birlikte Ulus, yeni başkentin gelişiminin başlangıç noktalarından biri haline geldi.

Başka bir ifadeyle “Ulus” adı, Milli Mücadele ve yeni Cumhuriyet'in “ulusal egemenlik” anlayışıyla şekillenen Ankara'nın yeni kimliğinin bir parçası olarak ortaya çıktı.

1930’LARDAN İTİBAREN ANKARA’NIN MERKEZİ OLDU

Ulus'un önemi yalnızca ismiyle sınırlı değildi.

Cumhuriyet'in ilk yıllarında Ankara'nın ticari merkezi Ulus olarak planlandı. Dönemin şehir planında Ulus ticari merkez, Yenişehir ise idari merkez olarak öngörülüyordu.

Anafartalar Caddesi, Posta Caddesi, Çıkrıkçılar Yokuşu ve çevresindeki ticari alanlar da bu dönemde Ankara'nın hareketli noktaları arasında yer aldı.

Böylece Ulus, yalnızca bir meydanın adı olmaktan çıkarak çevresindeki mahalleleri, caddeleri ve tarihî yapıları kapsayan geniş bir şehir merkezinin adı haline geldi.

ULUS'UN ORTASINDAKİ ANIT DA TESADÜF DEĞİL

Ulus Meydanı'nın simgelerinden biri olan Cumhuriyet Anıtı da bölgenin Cumhuriyet tarihindeki rolünü yansıtıyor.

Heinrich Krippel tarafından yapılan anıt 1927 yılında meydana yerleştirildi. Ankara'nın başkent oluşundan sadece birkaç yıl sonra dikilen anıt, Ulus'un yeni Cumhuriyet'in sembolik merkezlerinden biri haline geldiğini gösteren önemli işaretlerden biri oldu.

BUGÜN “ULUS” DEDİĞİMİZ YERDE ASLINDA NE VAR?

Bugün Ulus denildiğinde yalnızca bir meydandan söz edilmiyor.

Ulus Meydanı, I. TBMM binası, Hacı Bayram çevresi, Anafartalar Caddesi, Çıkrıkçılar Yokuşu ve çevredeki tarihî yapılarla birlikte Ankara'nın en önemli tarihî kent merkezlerinden birini oluşturuyor.

Kültür Portalı da Ankara'nın 20. yüzyıldaki gelişiminin Ulus'tan Çankaya'ya doğru ilerlediğini ve Ulus ile Kızılay meydanlarının kentin ana odakları arasında bulunduğunu belirtiyor.

BİR SEMT İSMİNDEN ÇOK DAHA FAZLASI

Bugün Ankara'da “Ulus'a gidiyorum” dediğimizde aslında yaklaşık bir asırlık Cumhuriyet tarihinin izlerini taşıyan bir bölgeyi tarif ediyoruz.

Taşhan Meydanı'ndan Hâkimiyet-i Milliye Meydanı'na, oradan Ulus Meydanı'na uzanan isim değişikliği, Ankara'nın sıradan bir Anadolu şehrinden Cumhuriyet'in başkentine dönüşümünün de küçük bir özeti niteliğinde.

Bu nedenle Ulus'un adı yalnızca bir semtin adı değil; Ankara'nın Milli Mücadele'den Cumhuriyet'e uzanan dönüşümünün şehir üzerindeki izlerinden biri.

Ulus Ankara