Ankara’nın havası en temiz ilçesi hangisi? İlçe ilçe hava kalitesi ne söylüyor?

Ankara’da “Hangi ilçenin havası daha temiz?” sorusuna tek bir resmî sıralamayla cevap vermek mümkün değil. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, başkentin 25 ilçesini en temizden en kirliye sıralayan bir liste yayımlamıyor. Bunun yerine farklı noktalardaki hava kalitesi istasyonlarında partikül madde, azotdioksit, kükürtdioksit, karbonmonoksit ve ozon gibi kirleticiler ölçülüyor.

Bu nedenle ilçeleri karşılaştırırken en kullanılabilir göstergelerden biri PM10, yani çapı 10 mikrometreden küçük partikül maddeler.

Bakanlığın yıllık bülteninde Türkiye için PM10 yıllık sınır değeri 40 µg/m³ (mikrogram bölü metreküp), Dünya Sağlık Örgütü kılavuz değeri ise 15 µg/m³ (mikrogram bölü metreküp) olarak gösteriliyor.

EN DÜŞÜK YILLIK PM10 YAŞAMKENT'TE

Bakanlığın 2024 yılı ortalama istasyon ölçümlerinde Ankara’daki en düşük PM10 değerlerinden biri Yaşamkent istasyonunda 22 metreküp başına mikrogram olarak kaydedildi.

Yaşamkent’in bağlı olduğu Çankaya’daki diğer istasyonlarda ise:

• Çankaya: 23 µg/m³
• Bahçelievler: 25 µg/m³
• Sıhhiye: 41 µg/m³

ölçüldü. Bu dört istasyonun basit aritmetik ortalaması yaklaşık 27,8 µg/m³ ediyor.

Ancak bu rakam Bakanlığın yayımladığı resmî bir “Çankaya ilçe ortalaması” değil. Aynı ilçede bulunan istasyonların yıllık PM10 sonuçlarının tarafımızdan basit biçimde ortalaması alınarak elde edilen karşılaştırma değeri.

MERKEZ İLÇELERDE TABLO NASIL?

2024 yılı resmî istasyon sonuçları ilçelerle eşleştirildiğinde ortaya şu tablo çıkıyor:

• Çankaya:
  Yaşamkent 22, Çankaya 23, Bahçelievler 25, Sıhhiye 41 µg/m³.
  Basit ortalama: 27,8 µg/m³
• Keçiören:
  Keçiören Sanatoryum 27, Etlik 29 µg/m³.
  Basit ortalama: 28 µg/m³
• Etimesgut:
  Etimesgut istasyonu 29 µg/m³.
• Sincan:
  Sincan 33, Törekent 34 µg/m³.
  Basit ortalama: 33,5 µg/m³
• Yenimahalle:
  Demetevler 29, Batıkent 40 µg/m³.
  Basit ortalama: 34,5 µg/m³
• Mamak:
  Kayaş istasyonu 39 µg/m³.
• Altındağ:
  Ulus 33, Siteler 64 µg/m³.
  Basit ortalama: 48,5 µg/m³

Bütün değerler Bakanlığın 2024 yıllık istasyon tablosunda yer alıyor. Bu karşılaştırmaya göre ölçüm yapılan merkez ilçeler içinde Çankaya ile Keçiören birbirine oldukça yakın, Çankaya ise basit istasyon ortalamasında çok küçük farkla daha düşük değere sahip.

EN DİKKAT ÇEKİCİ DEĞER SİTELER'DE

Tablodaki en belirgin sonuçlardan biri Altındağ’daki Siteler istasyonu.

Burada 2024 yılı PM10 ortalaması 64 µg/m³ olarak ölçüldü. Bu değer Türkiye’de uygulanan yıllık 40 µg/m³ sınırının üzerinde.

Aynı ilçedeki Ulus istasyonunda ise PM10 ortalaması 33 µg/m³.

Aradaki fark, “bir ilçenin havası temiz” veya “bir ilçenin havası kirli” şeklindeki genellemelerin neden yanıltıcı olabileceğini gösteriyor. Çünkü hava kalitesi ilçeden ilçeye değil, bazen aynı ilçenin iki mahallesi arasında bile belirgin biçimde değişebiliyor.

ÇANKAYA'NIN HER YERİNDE AYNI HAVA YOK

Bunun en açık örneklerinden biri yine Çankaya.

Yaşamkent’te yıllık PM10 değeri 22 µg/m³ iken Sıhhiye’de 41 µg/m³ ölçüldü.

Neredeyse iki kata yaklaşan farkta istasyonun çevresindeki trafik, yapılaşma, yol tozu, ısınma kaynakları, topoğrafya ve hava dolaşımı gibi pek çok etken rol oynayabiliyor.

Bu nedenle Yaşamkent verisini bütün Çankaya’nın hava kalitesiymiş gibi okumak doğru değil.

TRAFİK ETKİSİ AZOTDİOKSİT VERİLERİNDE DAHA BELİRGİN

PM10 tek başına hava kalitesinin bütününü anlatmıyor. Özellikle motorlu taşıt trafiğinin etkisini değerlendirmek için azotdioksit (NO₂) sonuçları da önemli.

2024 yıllık ortalamasında;

• Yaşamkent: 34 µg/m³
• Çankaya: 44 µg/m³
• Bahçelievler: 64 µg/m³
• Sıhhiye: 77 µg/m³
• Ulus: 101 µg/m³

NO₂ değeri verdi.

Bakanlığın yıllık NO₂ sınır değeri 40 µg/m³. Buna göre özellikle Ulus ve Sıhhiye gibi yoğun kent merkezlerindeki trafik etkisi dikkat çekiyor.

Dolayısıyla yalnız PM10 üzerinden “temiz” görünen bir bölgenin diğer kirleticiler açısından da mutlaka aynı sonucu vereceği söylenemez.

2025 ÖLÇÜMLERİ SIRALAMANIN SABİT OLMADIĞINI GÖSTERİYOR

Hava kalitesi mevsimlere göre ciddi biçimde değişebiliyor.

Örneğin Nisan 2025’te Etimesgut istasyonunda PM10 ortalaması yalnızca 14 µg/m³ ölçülürken Yaşamkent 20, Batıkent 20, Çankaya 21 ve Keçiören Sanatoryum 22 µg/m³ olarak kaydedildi.

Haziran 2025’te ise en düşük değerlerden biri Keçiören Sanatoryum’da 17 µg/m³ olarak ölçüldü. Etimesgut ile Batıkent 18, Törekent 19, Etlik 20 ve Bahçelievler 21 µg/m³ seviyesinde kaldı.

Şubat 2025’te ise Yaşamkent’te aylık PM10 değeri yalnızca 10 µg/m³ iken Siteler’de 85 µg/m³ ölçüldü.

Bu sonuçlar, tek bir gün veya tek bir ay üzerinden “Ankara’nın en temiz ilçesi” ilan etmenin sağlıklı olmadığını gösteriyor.

PM2.5 VERİLERİNDE DE YAŞAMKENT ÖNE ÇIKIYOR

Daha küçük ve sağlık açısından önemli partikülleri gösteren PM2.5 üzerine yapılan akademik bir çalışma da Yaşamkent’i dikkat çekici bir noktaya taşıyor.

Bakanlığın Hava Kalitesi Veri Bankası’ndan alınan 1 Ocak 2024-31 Mart 2025 tarihleri arasındaki ölçümleri inceleyen araştırmada altı Ankara istasyonu karşılaştırıldı.

Bu dönemde günlük PM2.5 ölçümlerinin ortalaması:

• Yaşamkent’te 7,94 µg/m³,
• Törekent’te 8,07 µg/m³,
• Çankaya’da 8,99 µg/m³,
• Etimesgut’ta 9,54 µg/m³,
• Ostim’de 10,45 µg/m³,
• Keçiören Sanatoryum’da 11,58 µg/m³

olarak hesaplandı. Araştırmada incelenen altı istasyon içerisinde en düşük ortalama Yaşamkent’te görüldü.

Bu sonuç, PM10 verilerinde görülen Yaşamkent avantajının daha ince partiküllerde de gözlenebildiğini gösteriyor; ancak çalışma yalnız altı istasyonu kapsıyor ve bütün Ankara’yı temsil etmiyor.

PEKİ ANKARA'NIN HAVASI EN TEMİZ İLÇESİ HANGİSİ?

Eldeki ölçümlerle en doğru cevap şöyle verilebilir:

Ölçüm yapılan merkez ilçeler ve 2024 yıllık PM10 verileri karşılaştırıldığında Çankaya en temiz grupta öne çıkıyor.