Üç yılda üç bin bina yükseldi: İşte Yenimahalle'nin konut politikası

Bilmeniz gerekenler: Yenimahalle Belediyesi konut politikası, 1946-1949 yılları arasında Ankara'da yaşanan büyük barınma krizini çözmek adına Dönemin Belediye Başkanı Dr. Ragıp Tüzün öncülüğünde şekillenmiştir. Bu tarihi kentsel dönüşüm teşebbüsü, 5218 sayılı özel kanunun sağladığı "ucuz arsa ve inşaat zorunluluğu" ilkelerine dayandırılmıştır. Proje kapsamında hazineden, kooperatiflerden ve şahıslardan temin edilen 1 milyon 60 bin 419 metrekarelik ham arazi, imar çalışmalarıyla birlikte 1949 yılı sonuna kadar 755 bin 195 Türk Lirası harcanarak 2.915 parsele bölünmüştür. Temel yapılaşma şartlarını karşılayan 2.085 dar ve orta gelirli aile, Emlak Kredi Bankası'ndan sağlanan yüzde 5 faizli yapı kredileriyle 1952 yılına kadar bölgede yaklaşık 3.000 binalık modern bir banliyö inşa etmiştir.

Cumhuriyetin ilanından sonra başkentin hızla artan nüfusu, modern Türkiye'nin ilk planlı toplu konut laboratuvarının kurulmasını zorunlu kılmıştır. Ankara'nın kuzeybatısında, Ulus Meydanı'na yaklaşık 5-6 kilometre mesafede filizlenen Yenimahalle Belediyesi, merkezi yönetimin mevzuat desteğiyle yerel yönetimi entegre eden ilk radikal imar hamlesidir. İstanbul karayolu aksında bomboş bir arazi üzerine inşa edilen bu yerleşim modeli, günümüz kentsel planlama stratejilerine de yön veren yasal bağlayıcılıklar içermektedir.

YENİMAHALLE'DE DÖNEMİN KONUT SIKINTISI NASIL AŞILMAK İSTENDİ?

Ankara Belediyesi resmi kronolojisine göre, İkinci Dünya Savaşı sonrasında başkentte baş gösteren kiralık ev ve arsa krizine çözüm üretmek amacıyla 1946-1949 yılları arasında hummalı bir çalışma başlatılmıştır. Ankara’nın 9. Belediye Başkanı olan Dr. Ragıp Tüzün’ün girişimleriyle, 5218 sayılı özel kanun yürürlüğe sokulmuştur. Bu kanun, Ankara Belediyesine ihale mevzuatına takılmaksızın mülkiyetindeki arsaları doğrudan ev yapmak isteyen vatandaşlara tahsis ve temlik etme yetkisi tanımıştır. Yasaya göre Hazine arazileri belediyeye bedelsiz devredilirken, özel idare arsaları ise vergi değerleri üzerinden 10 yıl faizsiz taksitle belediye mülkiyetine geçirilmiştir.

HANGİ ŞARTLARLA UCUZ ARSA VE KREDİ TAHSİSİ SAĞLADI?

Belediye Meclisi kayıtlarına göre, bu ucuz arsa imkanından faydalanabilmek için başvuru sahibinin en az 1 yıl Ankara’da ikamet etmesi ve ailesinin şehirde başka bir evi ya da arsası bulunmaması şart koşulmuştur. Projenin başarıya ulaşmasındaki en büyük itici güç ise 4. maddede yer alan "teslim tarihinden itibaren 1 yıl içinde inşaata başlama zorunluluğu" olmuştur. Süreci finanse etmek adına 28 Haziran 1948 tarihli 5228 sayılı Bina Yapımını Teşvik Kanunu çıkarılmış ve Türkiye Emlak Kredi Bankası vasıtasıyla inşaat bedelinin yüzde 75'ine kadar, yüzde 5 faizli ve 10 yıl vadeli yapı kredileri kullandırılmıştır. Ayrıca projeye 10 yıllık bina vergisi muafiyeti ve gümrük ile demiryolu nakliyelerinde büyük indirim tarifeleri uygulanmıştır.

PROJEDEN KİMLER YARARLANDI?

Yenimahalle imar projesi için açılan ilanlara kısa sürede 5 bin 756 vatandaş başvurmuş, şartları tutan 2 bin 896 kişiden 2 bin 85'i belediye ile resmi sözleşme imzalamıştır. Başselasyon neticesinde üretilen 2 bin 900 konut parseli, büyüklükleri 175 ile 300 metrekare arasında değişen ölçülerle metrekaresi 1 liradan halka satılmıştır. İlk öncüler olarak 1949 yılında 32 kişi inşaata başlamış, 1951 yılı sonuna gelindiğinde tamamlanan konut sayısı 2 bine yaklaşmıştır. Çoğunluğu memur, hizmetli ve orta halli küçük esnaftan oluşan mahalle sakinleri, banka taksitlerini ödeyebilmek için evlerin alt katlarını kiraya verme yöntemini seçmiştir. Başbakanlık Memurları Kooperatifi'nin de dahil olmasıyla 1 kilometrekarelik alanda 3 bin bina yükselmiş ve nüfus kısa sürede 15-20 bin bandına oturmuştur.