Ankara! Anadolu'nun merkezinden NATO'nun yeni ekseni

Bir bildirge bazen bir savaştan daha fazla şey anlatır.

Uluslararası sistemde büyük değişimler çoğu zaman ilk olarak tehdit tanımlarında başlar. Bu nedenle Ankara'da gerçekleştirilen NATO Zirvesi'nin ardından yayımlanan bildirgeyi yalnızca diplomatik bir metin olarak okumak eksik kalacaktır.

Zirvede alınan kararlar ilk bakışta savunma harcamaları, caydırıcılık ve kolektif güvenliğin güçlendirilmesi gibi klasik başlıklardan oluşuyor gibi görünmektedir. Ancak bildirge bütüncül olarak incelendiğinde, NATO'nun yalnızca askerî bir ittifak olmanın ötesine geçerek teknoloji, ekonomi ve kritik altyapıları da kapsayan yeni bir güvenlik anlayışına yöneldiği açıkça görülmektedir.

Artık devletlerin güvenlik anlayışı yalnızca sınırların korunmasıyla açıklanmamaktadır. Yapay zekâ, siber saldırılar, uzay teknolojileri, kritik enerji altyapıları, deniz ulaştırma hatları, veri güvenliği ve savunma sanayii, yeni güvenlik mimarisinin temel bileşenleri hâline gelmektedir.

Bu değişim tesadüf değildir.

1815 Viyana Kongresi Avrupa'nın siyasi haritasını yeniden şekillendirdi. 1945 Yalta Konferansı savaş sonrası düzeni belirledi. 1949'da NATO'nun kuruluşu kolektif savunma anlayışını kurumsallaştırdı.

Bugün ise Ankara'da yayımlanan bildirge, güvenliğin yalnızca askerî güçle değil; teknoloji, veri, enerji ve yapay zekâ ekseninde yeniden tanımlandığı bir döneme işaret etmektedir.

İşte Ankara Zirvesi'nin en önemli mesajı da budur.

BİLDİRGEDE YAZILANLAR KADAR YAZILMAYANLAR DA ÖNEMLİDİR

Stratejik belgeler okunurken yalnızca hangi ifadelerin yer aldığına değil, hangi başlıkların özellikle öne çıkarıldığına da bakmak gerekir.

Zirvenin resmî bildirgesi incelendiğinde Rusya'nın uzun vadeli tehdit olarak değerlendirilmeye devam ettiği görülmektedir. Bunun yanında enerji güvenliği, deniz ulaştırma hatları, füze savunması ve teknolojik üstünlük gibi alanların öne çıkarılması, güvenlik tanımının klasik askeri çerçevenin dışına taşındığını göstermektedir.

Dikkat çekici olan ise İran'a ilişkin değerlendirmelerin bu geniş güvenlik perspektifi içerisinde ele alınmasıdır. Bildirgede İran'a ayrılan bölüm ilk bakışta nükleer programla sınırlı gibi görünse de aynı paragrafta Hürmüz Boğazı'na yapılan vurgu, NATO'nun enerji koridorlarını da kolektif güvenliğin ayrılmaz bir unsuru olarak konumlandırdığını göstermektedir. Bu yaklaşım güvenlik kavramının coğrafi sınırların ötesine taşındığını deniz ticaret yolları, enerji arzı ve küresel ekonomik istikrarın da stratejik hesaplamaların merkezine yerleştiğini ortaya koymaktadır.

Dolayısıyla yeni güvenlik anlayışı, tehditleri yalnızca sınır hatlarında aramayan; enerji koridorlarından deniz ticaret yollarına, kritik altyapılardan siber uzaya ve hibrit operasyonlara kadar uzanan çok katmanlı bir güvenlik mimarisi üzerine inşa edilmektedir.,

BATI BASINI AYNI ZİRVEYİ NASIL OKUDU?

Uluslararası zirvelerin gerçek etkisi çoğu zaman ertesi gün yayımlanan analizlerde ortaya çıkar.

Reuters, zirvenin en önemli sonucunun Avrupa'nın daha fazla savunma sorumluluğu üstlenme kararlılığı olduğunu vurguladı. Associated Press, klasik askerî yapılanmanın ötesine geçen yeni güvenlik modeline dikkat çekerken, The Guardian ise Avrupa'nın stratejik özerklik arayışını ön plana çıkardı.

Üç farklı yayın kuruluşu…

Üç farklı analiz…

Ancak ortak değerlendirme dikkat çekiciydi.

Avrupa artık güvenliği yalnızca askerî güç üzerinden okumuyor, savunma sanayii, enerji güvenliği, yapay zekâ, kritik teknolojiler ve hibrit tehditler yeni güvenlik denkleminin temel unsurları olarak görülüyor.

İSRAİL AÇISINDAN ORTAYA ÇIKAN TABLO

İsrail NATO üyesi değildir.İsrail’in son yıllarda uluslararası platformlarda dile getirdiği güvenlik öncelikleri ile bildirgede öne çıkan başlıklar arasında dikkat çekici benzerlikler bulunmaktadır.

Tel Aviv yönetimi uzun yıllardır İran'ın nükleer programını, balistik füze kapasitesini, insansız sistemleri, vekil örgütleri ve enerji koridorlarının güvenliğini yalnızca bölgesel değil, küresel güvenlik sorunu olarak değerlendirmektedir.

Bugün bildirgede öne çıkan hibrit tehditler, füze savunması, kritik altyapıların korunması, enerji arz güvenliği ve teknoloji üstünlüğü gibi başlıklar da benzer güvenlik kaygılarının Batı tarafından daha geniş bir çerçevede ele alındığını göstermektedir.

Bu durum, NATO'nun İsrail adına hareket ettiği anlamına gelmez.

Ancak;

Ankara Bildirgesi'nde öne çıkan güvenlik başlıkları ile İsrail'in uzun yıllardır uluslararası platformlarda gündeme taşıdığı stratejik öncelikler arasında dikkat çekici bir örtüşme bulunmaktadır. İran'ın nükleer programı, balistik füze tehdidi, enerji koridorları ve deniz ticaret yollarının güvenliği gibi başlıklar, Batı'nın stratejik belgelerinde giderek daha görünür hâle gelmektedir.

Bu tablo İsrail'in güvenlik söyleminin yalnızca bölgesel bir politika olmaktan çıkarak Batı'nın tehdit değerlendirmelerini etkileyen önemli referanslardan biri hâline geldiği yönündeki değerlendirmeleri güçlendirmektedir. Tesadüf müdür, stratejik bir yakınlaşma mıdır, yoksa değişen uluslararası güvenlik ortamının doğal bir sonucu mudur? Bu sorunun cevabı farklı şekillerde yorumlanabilir. Ancak Ankara Bildirgesi ile İsrail'in uzun yıllardır dile getirdiği güvenlik öncelikleri arasındaki benzerliği göz ardı etmek de kolay değildir.

TÜRKİYE İÇİN YENİ BİR STRATEJİK DÖNEM

Ankara Zirvesi'nin Türkiye açısından en önemli sonucu, jeopolitik konumunun yeniden teyit edilmesidir.

Türkiye bugün yalnızca NATO'nun güney kanadında yer alan bir müttefik değildir. Karadeniz'de güvenlik dengesinin önemli aktörü, Kafkasya'da diplomatik denklemin vazgeçilmez unsuru, Doğu Akdeniz'de enerji rekabetinin merkez ülkelerinden biri ve Orta Doğu'daki gelişmeleri aynı anda okuyabilen bölgesel bir güçtür.

Bu jeopolitik konuma son yıllarda savunma sanayiinde kaydedilen teknolojik atılım da eklenmiştir. KAAN, HÜRJET, KIZILELMA, Bayraktar platformları ve SİPER hava savunma sistemi, Türkiye'nin yalnızca kendi güvenliğini sağlayan değil; teknoloji üreten, caydırıcılık kapasitesini artıran ve bölgesel güç dengesini etkileyen bir aktöre dönüştüğünü göstermektedir.

Bu nedenle Ankara'nın gelecekteki rolü yalnızca coğrafi konumuyla değil; teknoloji üretme kapasitesi, savunma sanayiindeki yetkinliği ve çok yönlü diplomatik kabiliyetiyle de şekillenecektir.

Belki de Ankara Zirvesi'nin en önemli cümlesi bildirgede yazmıyordu.

Çünkü asıl mesaj şuydu:

21.yüzyılda devletlerin gücü yalnızca sahip oldukları askerî kapasiteyle değil; teknolojik yetkinlikleri, enerji güvenliğini yönetebilme becerileri, kritik altyapılarını koruyabilme kapasiteleri ve stratejik dayanıklılıklarıyla ölçülecektir.

Ankara Zirvesi'nin en önemli çıktısı da yalnızca alınan kararlar değildir. Asıl önemli olan, küresel güvenlik mimarisinin hangi yöne evrildiğine ilişkin verdiği stratejik mesajdır. Bu mesajı doğru okumak, Türkiye'nin dış politika ve güvenlik planlaması açısından kritik öneme sahiptir.

Belki de bugün tartıştığımız konu yalnızca bir NATO Zirvesi değil

21. yüzyılın değişen güvenlik anlayışının ilanıdır.