Türk siyasetinde parti değiştirme; Siyasal Göçebelik

Türk siyasetçiler seçildikleri partiden istifa edip bir başka partiye geçmesi, kamuoyunda sıklıkla etik tartışmaları beraberinde getirse de meselenin kökenleri çok daha derin sosyolojik ve kurumsal temellere dayanmaktadır.

Türkiye’deki sorunun dört temel nedeni var:

1. Kurumsallaşmama
2. Lider sultası
3. Seçim kanunu ve ittifaklar
4. Hukuki ve siyasi baskı

Siyaset sosyolojisi açısından Türkiye’de parti değiştirme sorununun ana kaynağı, siyasi partilerin kurumsallaşma düzeyinin zayıflığıdır.

Batı demokrasilerinden farklı olarak Türkiye’de partiler, belirli bir ideolojik tabandan ziyade büyük ölçüde lider merkezli yapılardır.

Eski Adalet Bakanı Bekir Bozdağ’ın şu ifadesi en net delilidir:

• “Tayyip’in partisi…”

Lider hegemonyası: Siyasi Partiler Kanunu’nun lidere tanıdığı geniş yetkiler, parti içi demokrasiyi zayıflatmaktadır.

Kendi görüşlerinin parti yönetimiyle çeliştiğini gören siyasetçi, parti içinde mücadele etmek yerine "dışlanma" korkusuyla yeni bir liman arayışına girmektedir.

İdeolojik zayıflık: 1980 sonrası siyasetin ilkesizleşmesiyle birlikte, partiler arasındaki ideolojik sınırlar geçirgenleşmiştir.

Bu durum, bir partiden diğerine geçişi ideolojik bir "ihanet" olarak adlandırılıyor.

Siyasi bir "tercih" veya "siyasi hayatta kalma stratejisi" haline getirildi Türkiye’de

Seçim kanunu ve ittifaklar: Mevcut ittifak sistemi, küçük partilerin büyük partilerin listelerinden girmesini teşvik ederek seçildikten sonra asıl partilerine dönme sürecini bir tür zorunlu parti değiştirme normalleştirmiştir.

Hukuki ve siyasi baskı: İktidarın muhalefet milletvekilleri ya da belediye başkanları üzerinde yargı gücü ile baskı yapması da son 24 yıla damga vuran önemli bir unsurdur.

Avrupa’da Durum: İstikrar mı, değişim mi?

Avrupa ülkelerinde parti değiştirme mevcuttur ancak uygulama ve algı ülkeden ülkeye farklılık gösterir.

İngiltere: Westminster sisteminde milletvekili sadakati çok yüksektir. Parti değiştirmek oldukça nadirdir ve genellikle "siyasi intihar" olarak görülür. Winston Churchill’in kariyeri boyunca iki kez parti değiştirmesi tarihsel bir istisnadır.

İtalya: Avrupa’nın İstisnası olarak Türkiye ile en çok benzerlik gösteren ülkedir.

İtalya parlamentosunda her yasama döneminde yüzlerce milletvekili grup değiştirmektedir.

Sosyolojik olarak bu durum, İtalyan siyasetindeki aşırı parçalı yapı ve koalisyon istikrarsızlıklarıyla açıklanmaktadır.

Almanya ve İskandinav Ülkeleri: Bu ülkelerde parti disiplini çok güçlüdür. Bir milletvekili partisinden ayrıldığında genellikle bağımsız kalmayı tercih eder veya istifa ederek koltuğunu partisine bırakır. Toplumsal sözleşme, seçmenin partiye oy verdiği bilinci üzerine kuruludur.

Sosyolojik sonuç: Temsiliyet krizi

Milletvekilinin seçmen iradesinden bağımsız hareket ederek parti değiştirmesi, seçmen ile temsilci arasındaki güven bağını zedelemektedir.

Siyaset sosyolojisi bu durumu "temsiliyet erozyonu" olarak adlandırır.

Seçmen, oy verdiği programın veya logonun değiştiğini gördüğünde siyasete karşı yabancılaşmakta, bu da sandığa katılımı ve demokratik meşruiyeti olumsuz etkilemektedir.

Sonuç olarak; Türkiye’deki parti geçişlerini durdurmanın yolu sadece yasal düzenlemelerden değil, siyasi partilerin lider odaklılıktan kurtulup kurumsal birer kimliğe kavuşmasından geçmektedir.

CHP’den AKP’ye geçen belediye başkanları listesi

2023 genel seçimlerinden sonra, özellikle İYİ Parti ve Millet İttifakı ortağı diğer partilerden ayrılan birçok Milletvekili Cumhuriyet Halk Partisi'ne (CHP) katılmıştır. Bu geçişlerin bir kısmı yerel seçim öncesi/sonrası süreçte, bir kısmı ise partilerindeki görüş ayrılıkları veya ittifak politikalarındaki değişimler nedeniyle gerçekleşmiştir.

İşte 2023 seçimlerinden sonra partilerinden istifa ederek CHP'ye geçen milletvekilleri:

İYİ Parti'den ayrılıp CHP’ye geçenler

İYİ Parti'nin "hür ve müstakil" siyaset kararı ve sonrasındaki iç karışıklıklar nedeniyle en çok katılım bu partiden olmuştur.

DEVA, Gelecek ve Demokrat Parti'den Geçenler

2025 yılı içerisinde Millet İttifakı'nın diğer paydaşlarından da CHP'ye katılımlar gerçekleşmiştir.

İlaveten hatırlamamız gerekenler de var.

• Mustafa Sarıgül: Türkiye Değişim Partisi (TDP) Genel Başkanı olarak CHP listelerinden Erzincan Milletvekili seçilmiş, seçimden kısa bir süre sonra partisini CHP ile birleştirerek resmen CHP milletvekili olmuştur.
• Muharrem İnce: Milletvekili olmasa da Memleket Partisi Genel Başkanlığı'ndan istifa ederek CHP'ye geri dönmesi siyaset gündeminde önemli bir yer tutmuştur.
• Tanju Özcan: CHP Yüksek Disiplin Kurulu tarafından, dönemin Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu’na yönelik sert eleştirileri nedeniyle 2023 yılında partiden ihraç edilmişti. Ancak CHP’de yönetimin değişmesinin ardından, Özgür Özel’in genel başkan seçilmesiyle birlikte ihraç kararı kaldırıldı ve Özcan yeniden CHP’ye döndü.

Hepimiz biliriz ki Dr. Mesut Özarslan ne ilktir ne sonuncu olacaktır.

Türk siyaseti böyle gelmiş, böyle gider.