Bilgisayar fiyatları uçacak

​Bilgisayar fiyatları neden durduk yere “kanatlandı” biliyor musunuz? Maalesef mesele komik değil ama olay bence trajikomik… Büyük teknoloji şirketlerinin hepsi bir yapay zekanın peşinden koşturuyorlar. Çünkü işin ucunda ciddi bir ekonomik yön değiştirme var! Yapay zekâ çağının kapısı ardına kadar açıldı; fakat bu kapıdan içeri giren rüzgâr, dar gelirli için serin bir esinti değil, tam anlamıyla bir kasırga oldu. Şimdi gelin, bu fiyat dalgasının arkasındaki iktisadi gerçeği sakin ama net biçimde konuşalım.

YAPAY ZEKA KİMİNE GÖRE ALTIN YAĞMURU, KİMİNE KURAKLIK

​Yapay zekâ yatırımları, son iki yılda küresel sermayenin adeta mıknatısı hâline geldi. Büyük teknoloji firmaları, sınırlı olan üretim kapasitesini tüketici elektroniğinden çekip veri merkezlerine, büyük dil modellerine ve yapay zekâ sunucularına yönlendirdi. Burada kritik nokta şu: Kaynak sınırlı, talep sınırsız. RAM, SSD, yüksek bellekli ekran kartları… Hiçbiri artık “kullanıcı” için değil, hepsi “model eğiten” için üretiliyor. Yapay zekâ büyürken, bireysel kullanıcıya ayrılan pay küçülüyor. Bu durum klasik bir arz kaymasıdır. Arz, tüketiciden çekilince fiyatın ne yapacağı iktisat kitaplarında yazılıdır: Yükselir.

ÇİP KRİZİNDEN BELLEK KRİZİNE TEKRAR

​Pandemi dönemini hatırlayalım. Çip krizi sadece bilgisayarı değil, otomobilden beyaz eşyaya kadar her şeyi pahalılaştırmıştı. Bugün tablo benzer ama sebep farklı. Bu kez kriz “üretilemediği” için değil, başka yere tahsis edildiği için yaşanıyor. Son birkaç ayda RAM ve SSD bellek fiyatlarının 3-4 kat artması tesadüf değil. Yapay zekâ modelleri için yüksek kapasiteli ve hızlı bellek olmazsa olmaz. Para, zaman ve üretim bandı bu alana kayınca, bireysel kullanıcı ikinci plana itildi. Bugün RAM pahalıysa, sebebi oyun değil; AI. Burada bir de açgözlülük gerçeği var. Yapay zekâ etrafında dönen para, firmaların iştahını kabartıyor. Kârın yüksek olduğu yere yönelmek, şirketler için rasyonel; fakat toplum için her zaman adil sonuçlar doğurmuyor.

BALON BAKALIM NEREYE KADAR ŞİŞECEK?

​Önümüzdeki birkaç ay boyunca bilgisayar ve parçalarında, özellikle RAM, SSD ve ekran kartlarında fiyat artışı eğilimi sürecek gibi görünüyor. Ancak iktisat bize şunu da öğretir: Her aşırı değerleme bir gün sınanır, düzeltme gelir. Eğer yapay zekâ yatırımlarında beklenen kâr gelemezse ve balon patlarsa, yaklaşık bir yıl sonra bu fiyatların sert biçimde gerilemesi mümkündür. Ama o güne kadar ihtiyaç varsa erkenden almanız güzel olur, balon patlayacak diye senelerce de bekleyebilirsiniz. Bir uyarı daha: Fiyatların hızla arttığı her alanda olduğu gibi, dolandırıcılık vakaları da artıyor. “Uygun fiyatlı ekran kartı” ilanları artık sadece ucuz değil, çoğu zaman tehlikelidir. Pahalı ürün can yakar, sahte ürün daha fazla. Bu mesele sadece teknoloji değil, ekonomik önceliklerin yeniden dağıtımıdır. Yapay zekâ büyürken bireysel tüketici korunmazsa, dijital uçurum daha da derinleşir. İktisat dediğimiz şey tam da burada başlar, kaynakların adil dağıtılması elzemdir. Hesabı doğru tutup tedbiri elden bırakmayın.

Hakikate yakın, yalana beri kalın, hoşça kalın.