Zihnimizin bize kurduğu en tatlı tuzak: Kararlarımızı gerçekten biz mi veriyoruz?
İnsan zihni, çalışırken en az enerjiyi harcamak üzere tasarlanmış muazzam bir mekanizmadır. Karşısına çıkan karmaşık durumları, derin ilişkileri ve belirsiz süreçleri anlamlandırmakla uğraşmak yerine, bulduğu ilk rafa kaldırmayı tercih eder. Bir insanı sadece birkaç dakikalık gözlemle "sorumsuz" ilan etmek, bir başarısızlığı tek bir nedene bağlayıp konuyu kapatmak ya da hayatın getirdiği dönüm noktalarını sadece "şans" olarak nitelemek bu yüzdendir. Zihni yormayan bu kestirme yollar, bize anlık bir rahatlama sağlasa da farkında olmadan bizi çok daha büyük bir körlüğe sürükler.
Gün içinde irili ufaklı yüzlerce tercih yapıyoruz. Giyeceğimiz kıyafetten, fırından seçtiğimiz ekmeğe; bir tartışmada vereceğimiz tepkiden, uzun zamandır aramadığımız bir dostumuza aniden attığımız o mesaja kadar… Çoğu zaman tüm bunları "öylesine" veya "içimden geldi" diyerek geçiştiririz. Oysa hiçbir tercih tesadüf değildir. Her karar, arka planda fark etmeden biriktirdiğimiz alışkanlıkların, geçmiş kırgınlıkların ve gözden kaçırdığımız küçük detayların bir sonucudur.
ETİKETLERİN ARKASINA SAKLANMANIN KOLAYCILIĞI
Bir yakınımla ya da iş arkadaşımızla ters düştüğümüzde genellikle ne yaparız? Sorunun kökenine inmek, kendi payımızı sorgulamak ya da karşı tarafın hangi süreçlerden geçtiğini anlamaya çalışmak zor gelir. Onu hızlıca "anlayışsız", "bencil" ya da "geçimsiz" olarak etiketler, dosyayı kapatırız. İşler yolunda gitmediğinde ise en kestirme sığınak hazırdır: "Kısmet değilmiş" veya "Şanssızlık."
Oysa yapıştırılan her etiketin arkasında görünmeyen devasa bir süreç yatar. Karşımızdakini dinlemek ve anlamak yerine ona hızlıca bir rol biçtiğimizde, sadece onu değil, kendi algımızı da sınırlandırmış oluruz. Hayat hiçbir zaman siyah ya da beyaz kadar net ve keskin çizgilere sahip olmadı. İnsan ilişkileri, beklentiler, hayal kırıklıkları ve başarılar her zaman gri alanlarda şekillenir. O gri alanı görmezden gelip sadece net sonuçlara odaklanmak, sorunların gerçek çözümünü imkansız hale getirir.
PERSPEKTİF DEĞİŞİMİ: KOLAY CEVAPLAR MI, GERÇEKLER Mİ?
Dünyayı ve çevremizdeki insanları yeniden keşfetmenin ilk adımı, zihnimizin refleks haline getirdiği bu kolay yargılardan sıyrılmaktan geçiyor. Bir durumla karşılaştığımızda durup kendimize dürüstçe şu soruyu sorabilmeliyiz: "Bu olay gerçekten düşündüğüm kadar basit mi, yoksa zihnim işine gelen kolay cevabı seçtiği için mi böyle görüyorum?"
Bu soruyu sorma cesaretini gösterdiğimiz an, olaylara bakış açımız kökten değişmeye başlar. Birinin sert bir tepkisinin arkasındaki incinmişliği, bir başarısızlığın arkasındaki yanlış planlamayı ya da rastlantı sandığımız bir başarının arkasındaki istikrarlı çabayı görmeye başlarız.
Belki de yapılması gereken ilk şey, her insanı, her olayı ve hatta kendi duygularımızı hızlıca bir kalıba sokma merakından vazgeçmektir. Etiketlerden arınmış bir gözle bakmayı başardığımızda, hayatın sunduğu asıl derinliği ve zenginliği fark etmeye başlayacağız.
