Güven gitmişse para durur
Ekonomi politikaları tek bir şeye dayanır: Vatandaşın güvenip inanmasına.
Bugün Türkiye’de sorun tam da burada başlıyor. Vatandaş inanmıyor.
Faiz indiriliyor. Ancak para piyasaya çıkmıyor.
Çünkü kimse parasını harcamaya, yatırıma ya da tüketime yönlendirmiyor.
Neden?
Çünkü tablo son derece net.
Her gün ulusal basında, televizyonlarda, ekonomi programlarında aynı mesaj dolaşıma giriyor:
Altın yükseliyor.
Gümüş yükseliyor.
Döviz baskılanıyor ama “ertelenmiş bir artış” beklentisi sürekli canlı tutuluyor.
Bu sadece yorum değil, beklenti üretimidir.
Beklenti oluştuğunda davranış değişir.
Vatandaş şu soruyu soruyor:
“Bu parayı neden harcayayım? Neden riske atayım?”
Zaten ev alma, araba alma umudu büyük ölçüde ortadan kalkmış durumda.
Gayrimenkul ise artık hayal dahi edilemiyor.
Bir dönem 300 bin liraya alınabilen bir konut, bugün milyonlarla ifade ediliyor.
Otomobil piyasası da benzer bir seyir izliyor.
Bu artış;
ne enflasyonla,
ne maliyetlerle,
ne de piyasa dengeleriyle açıklanabilir.
Bu, denetimden uzak bir fiyat şişkinliğidir.
Gayrimenkul artık bir barınma aracı değil, değer saklama alanıdır.
Ve bu alan, geniş halk kesimleri için fiilen kapalıdır.
Bu tabloda vatandaşın önünde sınırlı sayıda seçenek kalıyor:
Mevduat faizi,
altın,
döviz.
Hangisi görece daha yüksek getiri sunuyorsa, birikimler oraya yöneliyor.
Çünkü vatandaş parasını harcadığında, yarın aynı alım gücüyle yerine koyabileceğinden emin değil.
İktisat bu noktada nettir:
Güven yoksa para dolaşmaz.
Faiz indirerek enflasyon düşmez.
Gelirleri baskılayarak da düşmez.
Emekliyi, memuru, dar gelirliyi yoksullaştırarak fiyat istikrarı sağlanmaz.
Bu tür uygulamalar sadece rakamları düzeltir; hayatı ise daha pahalı hale getirir.
Ekonomi, paranın dolaşımıyla canlanır.
Para ise ancak geleceğe dair güven varsa hareket eder.
Gayrimenkul piyasası denetim altına alınmadan, Türk lirası cazip ve güvenli hale getirilmeden, gelir-fiyat dengesi kurulmadan, faiz indirimi kalıcı bir çözüm değildir.
Faiz iner.
Altın, döviz ve gümüş yükselir.
Ama ekonomi yerinden kalkmaz.
Çünkü vatandaş inanmıyorsa, parasını kıpırdatmaz.
Yatırıma yönlendirmez.
Bunu görmek için ekonomi profesörü olmaya gerek yoktur.
