Vertisilyum hastalığı badem bahçelerini tehdit ediyor

Son yirmi yılda dünyada bademin besin içeriği ve sağlık açısından faydaları üzerine 200'den fazla hakemli dergilerde yayın yapılmıştır. Dünyanın önde gelen bilim insanları ve üniversitelerinden yapılan araştırmalar, bademin kalp ve barsak sağlığı, kilo yönetimi, cilt sağlığı, egzersiz sonrası toparlanma ve daha birçok konuda destek sağlayabileceğini ortaya koymuştur. Ancak hastalıklar, kuraklık ve don gibi olumsuz etkenler yüzünden badem üretiminde olumsuzluklar yaşanmaktadır.

Badem üretimini ve ağaç sağlığını etkileyen en önemli hastalıklardan birisi vertisilyum solgunluğudur. Bu hastalık 350'den fazla sebze, meyve ağacı, çiçek, tarla bitkisi ve gölge veya orman ağaçlarına zarar verebilmektedir. Hastalık, kökler yoluyla ağaçlara girer ve bitkinin ksilem (odun boruları) dokularına yerleşir. Bu odun borularını tıkayarak suyun ve besinlerin yukarıya doğru akışını durdurur. Su ve besin akışı durunca genç yapraklar sararır, sürgünler ve dallar mevsimin ilerleyen dönemlerinde kururlar. Bu hastalığın en belirgin özelliği bazen bir ağacın ana dallarından bir veya birkaçı hastalıktan birkaç günde solup kururken diğer dalları söz konusu hastalıktan hiç etkilenmez.

Badem ağaçlarının yapraklarındaki solma ve dallardaki kurumalar sıcak ve güneşli havalarda daha belirgin hale gelir. Hastalıktan etkilenen ağaçların dal ya da gövdeleri enine kesildiği zaman odun borularının geçtiği yerlerde koyu renk değişimleri görülür. Vertisilyum türleri, toprakta 10 yıldan fazla canlı kalabilmektedir.

Bu hastalıkla mücadelede alınabilecek tedbirler:

1. Hastalığın konukçusu olan bitkilerin(zeytin, pamuk, patates, patlıcan, domates vb.)tarımının yapıldığı yerlerde badem fidanı dikilecekse mutlaka toprak analizi yaptırılarak toprakta vertisilyum hastalığı olup olmadığı araştırılmalıdır. Eğer varsa bu topraklarda en az 2 yıl hastalığın konukçusu olmayan arpa, yulaf, buğday gibi tahıllar yetiştirildikten sonra bademlik tesisi yapılabilir.

2. Toprak işleme yüzeysel ve ağacın taç izdüşümüne girmeden yapılmalıdır.

3. Aşırı azotlu gübrelemeden ve sulamadan kaçınılmalıdır.

4. Konukçusu olan bitkilerle (pamuk, domates, patates, patlıcan, kavun vb.) ara tarım yapılmamalı, yabancı otlarla da mücadele edilmelidir.

5. Hastalıklı sürgün ve dallar, sağlam dokunun 15-20 cm altından kesilmeli ve budama artıkları bahçeden uzaklaştırılmalıdır.

6. Budama aletleri %10’luk çamaşır suyu ile dezenfekte edilmelidir.

7. Ayrıca hastalık etmeninin topraktaki yoğunluğunu azaltmak için solarizasyonuygulanabilir. Bu uygulama hastalığı en az 3 yıl geriletebilmektedir.

8. Toprak işleme veya gübreleme sırasında toprağa brokoli bitki artıkları veya odun talaşı(çam) karıştırmak yaralı olabilir.

9. Hasat sonrası toprak alev çıkaran makinalarla ısıtılarak hastalığın oluşturduğu mikrosklerotların ölmesi sağlanabilir.

Bu hastalıkla mücadelede maalesef ruhsatlı bir tarım ilacı bulunmamaktadır. Ancak, trichoderma spp. gibi faydalı mikroorganizmaların kullanılması hastalığın etkinliğini azalttığı yönünde bilimsel araştırma sonuçları bulunmaktadır.

Bademde vertisilyum solgunluğu ile ilgili verdiğim bilgiler zeytin ve diğer tüm meyve ağaçları içinde geçerlidir. Konya bölgesinde incelediğim bazı badem bahçelerinde bu hastalığın varlığını ve hızla yayıldığını gördüm. Tarım teşkilatlarının bu konuyu yakından takip etmeleri ve arazi sahiplerini bilgilendirmelerini önemle arz ederim.