Türkiye’de plaka sistemi ne zaman başladı, Ankara neden 06, İstanbul neden 34 oldu?

Türkiye’de trafikte görülen iki rakam, çoğu zaman aracın kendisinden önce dikkat çeker.

06 Ankara, 34 İstanbul, 35 İzmir...

Bu rakamlar zamanla yalnızca resmi bir trafik kodu olmaktan çıktı; kentlerin simgelerine dönüştü.

Peki sistem nasıl ortaya çıktı? Türkiye’de ilk plaka hangi otomobile takıldı? Ankara’ya neden 06, İstanbul’a neden 34 verildi?

İşin ilginç tarafı, bugünkü plaka kodlarının arkasında özel tarihler veya şehirlerin büyüklüğü değil, oldukça basit bir alfabetik sıralama bulunuyor.

TÜRKİYE'DE PLAKANIN GEÇMİŞİ 1962'DEN DAHA ESKİ

Bugünkü il kodları 1962’de ortaya çıktı ancak araçların numaralandırılması bundan çok daha eski.

Türk Tarih Kurumu tarafından yayımlanan bir araştırmaya göre Osmanlı’da otomobiller 20. yüzyılın başlarında yaygınlaşmaya başladı. 1908-1914 arasında İstanbul’da çoğu resmi kullanımda olmak üzere yaklaşık 150 otomobil bulunuyordu.

Araç sayısının artmasıyla trafik düzenlemelerine ihtiyaç duyuldu ve 1914 yılında araçlara plaka numaraları verilmesine yönelik düzenlemeler yapıldı.

Yani Türkiye topraklarında araçların kimliklendirilmesi Cumhuriyet’ten bile önce başlamıştı.

PEKİ İLK PLAKA HANGİ ARACA TAKILDI?

Osmanlı döneminde araçlara numara verilmesine ilişkin kayıtlar mevcut olsa da ilk plakanın hangi aracın üzerine takıldığını açıkça ortaya koyan güvenilir ve kolay erişilebilir resmi bir kayıt bulunmuyor.

Dolayısıyla internette karşılaşılan “ilk plaka şu otomobile takıldı” türündeki iddialara ihtiyatla yaklaşmak gerekiyor.

Tarihsel olarak güvenle söylenebilecek olan şu:

Osmanlı’nın son döneminde araçlara plaka numarası verilmeye başlandı; bugün kullandığımız il kodlu standart sistem ise onlarca yıl sonra geldi.

BUGÜNKÜ PLAKALAR 1962'DE ORTAYA ÇIKTI

Bugün kullandığımız sistemin dönüm noktası 27 Eylül 1962.

Milli Eğitim Bakanlığı kaynaklarında da belirtildiği üzere bu tarihte yayımlanan düzenlemeyle o dönem Türkiye’de bulunan 67 il alfabetik sıraya dizildi ve her birine iki haneli bir plaka kodu verildi.

Liste şöyle başlıyordu:

• 01 Adana
  
• 02 Adıyaman
  
• 03 Afyon
  
• 04 Ağrı
  
• 05 Amasya
  
• 06 Ankara
  
• 07 Antalya

Ve 67 numarayla Zonguldak'ta sona eriyordu.

ANKARA NEDEN 06?

Ankara’nın 06 olmasının nedeni başkent olması değil.

1962’de iller alfabetik olarak sıralandığında:

• Adana birinci,
• Adıyaman ikinci,
• Afyon üçüncü,
• Ağrı dördüncü,
• Amasya beşinci,
• Ankara altıncı sıradaydı.

Bu yüzden başkentin kodu 06 oldu.

Yani 06’nın Ankara’nın başkent ilan edildiği 13 Ekim 1923’le veya Cumhuriyet tarihiyle özel bir bağlantısı bulunmuyor.

Tamamen alfabetik sıranın sonucu.

Ankara’nın telefon kodu neden 312?Ankara Haberleri

İSTANBUL NEDEN 34?

İstanbul için de aynı sistem geçerli.

1962’deki alfabetik il listesinde İstanbul 34. sırada bulunuyordu.

Bu nedenle İstanbul’a 34 kodu verildi.

İstanbul’un en kalabalık şehir olması, Osmanlı’ya başkentlik yapması veya ekonomik büyüklüğü kodun belirlenmesinde rol oynamadı.

Aynı mantık İzmir’in 35, Bursa’nın 16, Antalya’nın 07 olmasını da açıklıyor.

01 NEDEN ADANA?

Sistemde ilk numara ise Adana’ya verildi.

Bunun nedeni de aynı:

1962’deki iller alfabetik sıralandığında ilk sırada Adana vardı.

Bu yüzden 01 Adana oldu.

Ancak burada önemli bir ayrım yapmak gerekiyor:

01, Türkiye’de fiziksel olarak ilk takılan plaka anlamına gelmiyor.

Sadece 1962’de oluşturulan il kodları sistemindeki ilk numara.

Dolayısıyla “Türkiye’nin ilk plakası 01 Adana’dır” demek, ancak il kodu sıralaması açısından doğru.

PLAKALAR 1962'DEN ÖNCE NASILDI?

Bugünkü iki rakamlı il kodu sistemi yoktu.

1962 öncesinde Türkiye’de araç plakalarında şehirleri belirten farklı harf ve rakam düzenleri kullanılıyordu. Kaynaklarda şehir isimlerinin kısaltmalarıyla birlikte üç veya dört rakamlı numaraların kullanıldığı örneklerden söz ediliyor.

Bu sistem ülke çapında bugünkü kadar standart ve kolay tanınabilir değildi.

Yeni düzenlemenin temel amacı da araçların hangi ilde tescilli olduğunun ilk bakışta anlaşılmasını sağlamaktı.

NEDEN BUGÜN ALFABETİK SIRA BOZUK GÖRÜNÜYOR?

Bugünkü listeye bakıldığında 67’den sonra alfabetik düzen ortadan kalkıyor.

Bunun nedeni 1962’de Türkiye’de yalnızca 67 il bulunması.

Daha sonraki yıllarda il olan yerler listenin içine alfabetik olarak yerleştirilmedi; boşta olan sıradaki numaralar verildi.

Örneğin:

• 68 Aksaray
  
• 69 Bayburt
  
• 70 Karaman
  
• 71 Kırıkkale
  
• 72 Batman
  
• 73 Şırnak
  
• 74 Bartın
  
• 75 Ardahan
  
• 76 Iğdır
  
• 77 Yalova
  
• 78 Karabük
  
• 79 Kilis
  
• 80 Osmaniye
  
• 81 Düzce şeklinde devam etti.

Mevcut Karayolları Trafik Yönetmeliği de yeni il olacak yerlere alfabetik sıraya bakılmaksızın mevcut listenin sonrasındaki numaranın verilmesini öngörüyor.

MERSİN NEDEN 33? KAHRAMANMARAŞ NEDEN 46?

Bugünkü isimlerle alfabetik sıraya baktığınızda bazı plakalar kafa karıştırabiliyor.

Örneğin Mersin neden 33?

Çünkü kodlar verildiğinde ilin adı İçel'di. Bu nedenle 33 numarayı aldı. İlin adı daha sonra Mersin olarak değişti fakat plakası değişmedi.

Benzer şekilde Kahramanmaraş, plaka kodlarının oluşturulduğu dönemde Maraş adıyla listelenmişti ve 46 numarasını aldı.

Şanlıurfa da o dönemde Urfa adıyla 63 numaradaydı.

Yönetmelik, ilin adı değişse bile plaka kodunun korunmasını öngörüyor.

06 VE 34 NASIL ŞEHİR SİMGESİNE DÖNÜŞTÜ?

1962’de idari amaçla verilen iki rakam, zaman içerisinde kent kimliğinin bir parçasına dönüştü.

Bugün “06” yalnızca Ankara’daki otomobillerde görülmüyor; spor kulüplerinin ürünlerinden sosyal medya hesaplarına kadar başkenti temsil eden bir sembol olarak kullanılıyor.

Aynı durum İstanbul için 34, İzmir için 35 kodunda da görülüyor.

Oysa sistem oluşturulduğunda amaç şehirler için marka değeri oluşturmak değil, araçların tescil edildiği ili hızlı biçimde göstermekti.

Ankara Kızılay'daki tabela akımı sona erdi! Tabela yalnızlığa terk edildiAnkara Haberleri

TÜRKİYE'DE İLK PLAKA HANGİ ARACA TAKILDI?

Sorunun cevabını ikiye ayırmak gerekiyor:

• Türkiye topraklarında plaka uygulamasının başlangıcı: Osmanlı döneminde, motorlu taşıtların artması üzerine 1914 civarında araçlara numara verilmesine kadar uzanıyor.
• Bugünkü 01-81 sisteminin başlangıcı: 27 Eylül 1962’de yayımlanan düzenlemeyle oluşturuldu; uygulama kısa süre sonra yeni tarz plakalarla hayata geçirildi.

Ancak ilk fiziksel plakanın hangi marka, model veya kişiye ait araca takıldığına ilişkin doğrulanmış bir kayıt tespit edilemiyor.

Bu nedenle en güvenilir tarihsel sonuç şu:

Türkiye’de ilk plakanın hangi otomobile takıldığı belirsiz; ama Ankara’nın 06, İstanbul’un 34 olması kesinlikle bir tesadüf ya da özel ayrıcalık değil. İki şehir de numarasını 1962’deki alfabetik sıradaki yerinden aldı.