Kanser tedavisinde yapay zekâ destekli umut: Kişiye özel aşılar

Kanser tedavisinde teknolojinin ve bilimsel gelişmelerin etkisi giderek artıyor. Prof. Dr. Ali Murat Tatlı, dünyada ve Türkiye’de kanser istatistiklerini değerlendirerek son yıllarda öne çıkan yenilikleri anlattı.

DÜNYA VE TÜRKİYE’DE KANSER YÜKÜ

2022’den itibaren yapılan istatistiklere göre dünyada her yıl yaklaşık 20 milyon yeni kanser vakası görülüyor. Tatlı, “Bu vakaların yaklaşık yarısında maalesef ölüm oranları yüksek. Türkiye’de ise yıllık 240 bin yeni vaka görülüyor ve bunların 130 bini hayatını kaybediyor” dedi. Son 5 yılda Türkiye’de kanser yükünde birikmiş hasta sayısı yaklaşık 700 bine ulaşmış durumda.

EN SIK GÖRÜLEN KANSER TÜRLERİ

Prof. Dr. Tatlı, dünya genelinde erkeklerde en sık görülen kanserin akciğer kanseri, kadınlarda ise meme kanseri olduğunu belirtti. Türkiye’de erkeklerde akciğer, prostat ve kolorektal kanserler öne çıkarken, kadınlarda meme, tiroid ve kolorektal kanserler en sık görülen türler arasında. “Her iki cinsi birlikte değerlendirdiğimizde hem en sık görülen hem de en yüksek ölüm oranına sahip tümör hâlâ akciğer kanseri” ifadelerini kullandı.

KANSER TEDAVİSİNDE YENİ DÖNEM: MOLEKÜLER TESTLER VE İMMÜNOTERAPİ

Tatlı, son yıllarda kanser tedavisinde moleküler testler, akıllı ilaçlar ve immünoterapi sayesinde önemli gelişmeler yaşandığını belirtti. “Eskiden hedeflenemez dediğimiz bazı mutasyonlar, teknoloji sayesinde artık hedeflenebilir hâle geldi” diyen Tatlı, kanser aşılarının ise bu alanda yeni bir çığır açtığını söyledi.

KİŞİYE ÖZEL KANSER AŞILARI

Kanser aşılarının toplumda sıkça yanlış anlaşıldığını vurgulayan Tatlı, HPV aşısının rahim ağzı kanserine karşı koruyucu olduğunu, aktif kanser tedavisinde kullanılan kişiye özel aşıların ise farklı bir yaklaşım olduğunu aktardı. Kanserin hücrelerin genetik yapısında meydana gelen mutasyonlarla ortaya çıktığını ve bu hücrelerin normal dokulardan farklı antijenler taşıdığını belirten Tatlı, şöyle devam etti:
“Bu antijenler bağışıklık sistemi tarafından düşman olarak tanınır. Kanser aşıları, immünoterapinin yetersiz kaldığı noktaları tamamlamayı hedefliyor.”

YAPAY ZEKA İLE KİŞİYE ÖZEL TEDAVİ

Tatlı, yapay zekâ destekli yöntemlerle hastaya özgü antijenlerin tespit edilebildiğini ve bu aşıların çoğunlukla immünoterapiyle kombine edildiğini söyledi. Hem ileri evre hastalarda hem de ameliyat sonrası koruyucu dönemde kullanılabilen bu yöntemler, yüksek riskli durumlara yönelik çalışmalarla da destekleniyor. Özellikle Lynch sendromu gibi durumlarda kolorektal kanser riskini azaltmaya yönelik umut verici sonuçlar elde edildi.

KLİNİK ÇALIŞMALAR VE GELECEK PERSPEKTİFİ

Prof. Dr. Tatlı, “Bu aşılar henüz rutin kullanımda değil. Faz 1 ve faz 2 çalışmaları devam ediyor. Ancak erken faz çalışmalarda, immünoterapiden fayda görmeyen hastalarda bile bağışıklık sistemini güçlü şekilde aktive edebildiğimizi görüyoruz” dedi. Gelecekte her hasta için özel bir aşı platformunun oluşturulmasının mümkün olabileceğini belirten Tatlı, genetik analizlerin yaygınlaşmasıyla sürecin daha erişilebilir hâle geleceğini sözlerine ekledi.

KANSERDEN KORUNMADA YAŞAM TARZININ ÖNEMİ

Kanserden korunmada yaşam tarzının kritik olduğunu vurgulayan Tatlı, bağışıklık sisteminin güçlü tutulması gerektiğini söyledi. Sigara ve tütün ürünlerinden uzak durmak, obeziteyle mücadele etmek, düzenli fiziksel aktivite yapmak, sağlıklı beslenmek ve yeterli uyku almak önemli faktörler arasında. Alkol tüketimi, ağız hijyeni, bağırsak mikrobiyotası ve stres yönetimi de kanser riskini etkileyen unsurlar arasında yer alıyor.

“Yaşam şeklimizi ne kadar dengeli hale getirirsek, kanserden korunmamız o kadar mümkün olur” diyen Tatlı, kişiye özel tedavi ve korunma stratejilerinin birlikte ele alınmasının önemine dikkat çekti.