Farelerden bulaşan hastalıklar neler? Belirtiler ve korunma yolları

Evlerde, depolarda, apartman bodrumlarında ve kırsal alanlarda görülen fareler yalnızca hijyen sorunu oluşturmuyor. Uzmanlara göre kemirgenler; idrar, dışkı, salya ve taşıdıkları parazitler yoluyla insanlara ciddi enfeksiyonlar bulaştırabiliyor. Özellikle sıcak havalarda artan temas riski nedeniyle sağlık kuruluşları uyarılarını sıklaştırıyor.

Dünya Sağlık Örgütü (WHO), ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) ve T.C. Sağlık Bakanlığı verilerine göre bazı fare kaynaklı hastalıklar erken müdahale edilmediğinde ölümcül sonuçlara neden olabiliyor.

FARELERDEN BULAŞAN HASTALIKLAR NEDEN TEHLİKELİ?

Risk yalnızca fareyi görmekle sınırlı değil. Kemirgenlerin bulunduğu kapalı alanlarda biriken dışkı ve idrar kalıntıları kuruyup havaya karışabiliyor. Bu parçacıkların solunması bile bazı virüslerin bulaşmasına yol açabiliyor.

Özellikle uzun süre temizlenmeyen depo, çatı katı, bodrum ve kullanılmayan evlerde riskin arttığı belirtiliyor. Ayrıca açıkta bırakılan gıdalar ve kirli su kaynakları da enfeksiyon zincirini büyütebiliyor.

HANTAVİRÜS İLK BELİRTİLERDE GRİP İLE KARIŞTIRILIYOR

Son yıllarda en çok dikkat çeken hastalıklardan biri hantavirüs oldu. Sağlık otoritelerine göre virüs, farelerin dışkı ve idrarıyla kirlenen ortamlardaki partiküllerin solunmasıyla bulaşabiliyor.

İlk belirtiler çoğu zaman grip ile karıştırılıyor. Ancak ilerleyen süreçte ciddi solunum problemleri gelişebiliyor.

Hantavirüsün yaygın belirtileri şöyle sıralanıyor:

• Yüksek ateş
• Şiddetli kas ağrısı
• Halsizlik
• Baş ağrısı
• Nefes darlığı
• Akciğer tutulumu

T.C. Sağlık Bakanlığı ile Dünya Sağlık Örgütü, kemirgen teması olan kişilerin kapalı alan temizliğinde dikkatli davranması gerektiğini vurguluyor.

LEPTOSPİROZ SEL VE SU BASKINLARINDAN SONRA ARTABİLİYOR

Farelerden bulaşan hastalıklar arasında öne çıkan bir diğer enfeksiyon ise leptospiroz. Hastalık, fare idrarıyla kirlenen su veya toprağa temas sonucu ortaya çıkabiliyor.

CDC verilerine göre özellikle sel sonrası oluşan kirli su birikintileri önemli risk alanları arasında gösteriliyor.

Belirtiler arasında şunlar yer alıyor:

• Ateş
• Baş ağrısı
• Kusma
• Kas ağrıları
• Sarılık
• Böbrek ve karaciğer hasarı

Tedavi edilmeyen ağır vakalarda organ yetmezliği gelişebileceğine dikkat çekiyor.

SALMONELLA VE GIDA ZEHİRLENMESİ RİSKİ

Farelerin temas ettiği yiyecekler de sağlık açısından ciddi tehdit oluşturuyor. Özellikle açıkta bırakılan gıdalarda salmonella bakterisinin yayılabileceği belirtiliyor.

Salmonella enfeksiyonunda görülebilen belirtiler şunlar:

• İshal
• Karın ağrısı
• Ateş
• Bulantı
• Kusma

Enfeksiyon uzmanları, mutfak ve depolama alanlarında hijyenin korunmasının bulaş riskini önemli ölçüde azalttığını ifade ediyor.

VEBA VE LASSA ATEŞİ HÂLÂ TAKİP EDİLİYOR

Tarih boyunca büyük salgınlarla anılan veba hastalığı da farelerin taşıdığı pireler aracılığıyla bulaşabiliyor. Günümüzde nadir görülse de Dünya Sağlık Örgütü bazı bölgelerde riskin sürdüğünü bildiriyor.

Vebanın belirtileri arasında:

• Yüksek ateş
• Titreme
• Lenf bezlerinde şişme
• Şiddetli halsizlik
  yer alıyor.

Öte yandan özellikle Afrika kıtasında görülen Lassa ateşi de kemirgen kaynaklı viral hastalıklar arasında bulunuyor. Ağır vakalarda iç kanama ve organ yetmezliği gelişebildiği bildiriliyor.

LCMV VİRÜSÜ BEYNİ ETKİLEYEBİLİYOR

Lymphocytic Choriomeningitis Virüsü (LCMV) genellikle ev faresinden bulaşıyor. Uzmanlara göre virüs bazı vakalarda merkezi sinir sistemini etkileyebiliyor.

Başlangıç belirtileri arasında:

• Ateş
• Kas ağrısı
• İştahsızlık
• Bulantı
• Kusma
  bulunuyor.

İleri vakalarda menenjit ve ensefalit gibi ciddi tablolar gelişebiliyor.

FARELERDEN HASTALIK NASIL BULAŞIYOR?

Uzmanlara göre bulaş yolları oldukça geniş bir alanı kapsıyor. Risk oluşturan başlıca durumlar şöyle sıralanıyor:

• Fare dışkısı ve idrarına temas
• Kirli havanın solunması
• Fare ısırıkları
• Farelerin taşıdığı pire ve keneler
• Kontamine yiyeceklerin tüketilmesi
• Kapalı alan temizliği sırasında kuru süpürme yapılmasının risk oluşturabileceği belirtiliyor.

FARELERDEN KORUNMAK İÇİN HANGİ ÖNLEMLER ALINMALI?

Sağlık uzmanları ve enfeksiyon hastalıkları birimleri, kemirgen kaynaklı enfeksiyonların önlenmesi için şu tedbirleri öneriyor:

• Gıdaları Kapalı Alanlarda Saklayın
  Yiyeceklerin açıkta bırakılmaması ve hava geçirmeyen kaplarda muhafaza edilmesi öneriliyor.
• Çatlak ve Boşlukları Kapatın
  Farelerin oldukça küçük boşluklardan geçebildiği belirtiliyor. Duvar ve zemin çatlaklarının kapatılması önem taşıyor.
• Temizlikte Maske ve Eldiven Kullanın
  Fare dışkısının kuru şekilde süpürülmesi virüslerin havaya karışmasına neden olabiliyor. Bu nedenle dezenfektan kullanılması tavsiye ediliyor.
• Depo ve Bodrumları Düzenli Temizleyin
  Uzun süre kapalı kalan alanların havalandırılması ve düzenli dezenfekte edilmesi öneriliyor.
• Belirti Görülürse Sağlık Kuruluşuna Başvurun
  Kemirgen teması sonrası ateş, nefes darlığı veya şiddetli halsizlik gelişmesi halinde vakit kaybetmeden sağlık kuruluşlarına başvurulması gerektiği belirtiliyor.

UZMANLARDAN “ŞEHİRLERDE DE RİSK VAR” UYARISI

Enfeksiyon hastalıkları uzmanları, fare kaynaklı enfeksiyonların yalnızca kırsal bölgelerle sınırlı olmadığını vurguluyor. Özellikle büyük şehirlerde artan çöp birikimi, kontrolsüz depolama alanları ve hijyen eksikliği nedeniyle kemirgen popülasyonunun büyüdüğü ifade ediliyor.

Yetkililer, bireysel hijyen önlemlerinin yanı sıra belediyelerin yürüttüğü düzenli ilaçlama ve atık yönetimi çalışmalarının da halk sağlığı açısından kritik rol oynadığına dikkat çekiyor.