Kırıkkale’de 100 yıllık fabrika 30 yıldır sessiz

Kırıkkale'nin Yahşihan ilçesinde gökyüzüne uzanan dev bacalar, bir dönemin sanayi hamlesinin mimarı olan Kutaylar Kiremit Fabrikası'nın hüzünlü hikâyesini gözler önüne seriyor. Temelleri Cumhuriyet'in ilanından hemen sonra, 1925 yılında atılan bu asırlık tesis, kentin modern mimarisinin yanı başında adeta zamanın durduğu hayalet bir ada gibi yükseliyor.

Bölge tarihçileri ve eski çalışanların aktardığı bilgilere göre; kurulduğu dönemde İç Anadolu Bölgesi'nin en büyük üretim merkezlerinden biri olan fabrika, yaklaşık 30 yıl önce yaşanan ekonomik dönüşümlere ayak uyduramayarak fırınlarını kalıcı olarak söndürdü. O günden bu yana kapılarına kilit vurulan devasa tesis, şimdilerde zamana yenik düşen bir endüstriyel enkaza dönüşmüş durumda.

30 YILLIK MUTLAK SESSİZLİK VE ÇÖKÜŞ

Geçmişte binlerce insanın emeğiyle şekillenen, Kırıkkale ve çevre illerin inşasında kullanılan yapı malzemelerini üreten Kutaylar Kiremit Fabrikası, mülkiyet değişimlerinin ardından son olarak Ankaralı bir yatırımcının eline geçti. Ancak bu el değiştirme süreci de tesisin makus talihini yenmeye yetmedi. Kentin tam göbeğinde yer almasına rağmen hiçbir koruma, restorasyon ya da dönüşüm projesine dâhil edilmeyen bu tarihi endüstriyel miras, doğrudan doğanın tahribatına terk edildi.

Bugün üretim sahasına girildiğinde, otuz yıllık terk edilmişliğin yapısal bilançosu tüm çıplaklığıyla izlenebiliyor:

• Üretim Bantları: Bir zamanlar harıl harıl çalışan devasa makineler tamamen paslanarak işlevini yitirmiş durumda.
• Tarihi Fırınlar: Yüksek ısıya dayanıklı olarak inşa edilen asırlık kiremit fırınları bakımsızlıktan harabeye dönmüş vaziyette.
• Risk Yaratan Çatılar: Fabrikanın ana çatı bloğu, taşıma kapasitesini çoktan aşarak yer yer içeriye doğru çökmüş durumda ve çevre sakinleri için ciddi bir güvenlik riski oluşturuyor.

YAHŞİHAN’IN SOSYAL HAFIZASI: O SİREN SESİ SUSTU

İlçe sakinlerinin hafızasında derin izler bırakan fabrika, sadece ekonomik bir değer değil, aynı zamanda Yahşihan'ın en önemli sosyal yaşam merkeziydi. Dönem tanıklarının ifadelerine göre, geçmiş yıllarda ilçedeki neredeyse her haneden en az bir kişi bu fabrikada istihdam ediliyor, yüzlerce işçinin ilk sigorta girişi burada yapılıyordu.

Fabrikanın mesai başlangıcını, öğle arasını ve paydos vaktini bildiren tarihi sireni, o dönemlerde yalnızca ilçeden değil, çevre köylerden bile disiplinin ve emeğin sembolü olarak yankılanıyordu.

Eski fabrika işçileri, dönemin teknolojisi gereği çalışma şartlarının son derece ağır ve yıpratıcı olduğunu belirtiyor. Çok yüksek derecelere ulaşan fırınların karşısında kalıplardan çıkan sıcak kiremitlerin kurutulması, pişirilme sürecinin kontrolü ve sevkiyat kamyonlarına istiflenmesi tamamen yoğun insan gücüne dayanıyordu. Tüm bu zorlu koşullara rağmen tesis, bölge insanı için nesiller boyu en güvenilir "ekmek kapısı" oldu.

Bugün ise bir zamanlar bölge ekonomisini tek başına sırtlayan bu endüstri devinden geriye; Yahşihan semalarında geçmişin üretim gücünü sessizce hatırlatan devasa beton kuleler ve derin bir hüzün kaldı.