Kırıkkale esnaflık tarihi: 90 yıllık ticaret serüveni

Kırıkkale'nin ticari hafızasını ve esnaflık kültürünü en iyi yansıtan isimlerden biri olan Uğur Giyim'in sahibi Uğur İlhan, kentin sanayi kasabasından modern bir şehre dönüşüm öyküsünü kendi aile tarihi üzerinden Yeni Ankara'ya anlattı.

KAYAŞ’TAN ELMADAĞ’A, ELMADAĞ’DAN KIRIKKALE’YE YAYAN YOLCULUK

Kırıkkale kent merkezindeki Ovacık Mahallesi 595. Sokak'ta uzun yıllardır hazır giyim sektöründe faaliyet gösteren Uğur Giyim'in sahibi Uğur İlhan, Kırıkkale'nin askeri fabrikalar etrafında filizlenmeye başladığı 1930'lu yıllar, aynı zamanda İlhan ailesinin de bu şehirdeki köklerinin atıldığı döneme denk geliyor. Babasının Kırıkkale'ye geliş hikayesini aktaran Uğur İlhan, sürecin başlangıcını şu sözlerle ifade etti:

"Ankara'ya bağlı Kayaş ilçesinde çalışırken, 1932 yılında Kırıkkale askeri fabrikaların adam ihtiyacı olduğu, işçi ihtiyacının olduğunu duyar. Ve o 1932 yılında Kayaş'tan Elmadağ'ına, Elmadağ'ından da Kırıkkale'ye yayan olarak gelir. Ve askeri fabrikalara müracaatını yapar. Hemen anında babamı alırlar ve 1932 yılında bizim Kırıkkale hayatımız başlar."

BARBAROS HAYRETTİN CADDESİ VE MÜSTAMEL TİCARETİ

Emekliliğin ardından 1956 yılında şimdiki Halk Bankası'nın yakınlarında, Barbaros Hayrettin Caddesi üzerinde ilk dükkân kiralandı. O dönem henüz 6-7 yaşlarında olan Uğur İlhan, babasının "müstamel" yani ikinci el kıyafet satışı yaptığını ifade etti.

Avrupa ülkelerinden toplanan ve Suriyeliler aracılığıyla Türkiye'ye getirilen ikinci el takım elbise, pantolon ve gömlekler, baba-oğul tarafından seçilerek Kırıkkale'deki dükkânda satışa sunuluyordu. Çevre köylerden ve kentin ileri gelenlerinden yoğun talep gören dükkân, dönemin en gözde ticaret noktalarından biri haline geldi.

HÜSEYİN KÂHYA PARKI'NIN PAZAR YERİ OLDUĞU YILLAR

Kırıkkale'nin eski esnafları arasında hafızasıyla dikkat çeken Uğur İlhan, dükkanlarının çevresindeki tarihi dokuyu da paylaştı. O yıllarda hemen yanlarında Kırıkkale'nin en eski eczanelerinden Fuat Seyhun'un eczanesinin, üst katlarında ise kentin ilk doktorlarından İsmail Hakkı Kasımoğlu'nun muayenehanesinin bulunduğunu kaydetti.

Şimdiki Hüseyin Kâhya Parkı'nın o dönemde Kırıkkale'nin ana pazar yeri olduğunu belirten İlhan, çevre köylerden at ve eşeklerle taşınan sebze ile meyvelerin bu alanda halka satıldığını aktardı. 1962 yılında Halil Doğruer İş Merkezi'nin yan tarafına taşınan işletme, müstamel giysi ticaretini bir süre daha burada sürdürdü.

AVRUPA’NIN LÜKSÜ KIRIKKALE ESNAFINA ULAŞIYORDU

Dükkânın açıldığı 1956 yılında henüz çok küçük bir çocuk olduğunu, ancak 6-7 yaşlarına geldiği dönemi çok net hatırladığını belirten Uğur İlhan, o yıllarda Kırıkkale esnaflık tarihi içerisinde az sayıda kişinin yaptığı "müstamel" yani ikinci el kıyafet ticaretinin detaylarını paylaştı. Günümüz gençlerinin bu kelimeyi pek bilmediğini hatırlatan İlhan, o dönem yurt dışından gelen giysilerin tedarik zincirini şu sözlerle açıkladı:

"Örneğin Almanya, Hollanda, İngiltere, Fransa ve İspanya gibi ülkelerin zenginleri en iyi şekilde giyinip kuşanır, sonra da bu kıyafetleri çıkarıp atarlar. Ardından Suriyeliler gelip bunları toplar. Rahmetli babamla beraber oraları çok gezdiğimiz için iyi biliyorum, onunla çok gittim. O ürünleri tek tek inceler, pazarlığını yapar ve alırdık."

Bu şekilde toplanan takım elbiseler, gömlekler ve yelekler Kırıkkale'deki dükkânda çevre köylerden gelen vatandaşlara ve hatta kentin ileri gelen isimlerine satılıyordu. O dönem dükkânın üst katında kentin ilk doktorlarından İsmail Hakkı Kasımoğlu’nun muayenehanesi, hemen yanında ise ilk eczanelerden Fuat Seyhun’un eczanesi bulunuyordu. Bugün Hüseyin Kâhya Parkı olarak bilinen alan ise o yıllarda kentin pazar yeriydi ve çevre köylerden gelen üreticiler at ve eşeklerle getirdikleri sebze ve meyveleri burada satışa sunuyordu.

TERZİLER SOKAĞINI KONFEKSİYON MERKEZİNE DÖNÜŞTÜREN KARAR

1962 yılında iş yerini Halil Doğruer İş Merkezi’nin (eski Bakgör binası) yan tarafına taşıyan aile, burada da uzun süre ikinci el kıyafet satışına devam etti. Babasının kendisini iyi bir esnaf olarak yetiştirmek için her mal almaya gittiğinde yanında götürdüğünü, bu nedenle eğitim hayatını ileri seviyeye taşıyamadığını söyleyen İlhan, 1978 yılında radikal bir kararla dükkânı kardeşi Muharrem İlhan’a devrederek kendi adını taşıyan "Uğur Erkek Giyim" mağazasını açtı.

Bu dönem, Türkiye'de hazır giyim sanayisinin yeni yeni filizlendiği ve Sarar gibi markaların ilk kez piyasaya çıktığı yıllara denk geliyordu. İlhan, Kırıkkale esnaflık tarihi için dönüm noktası olan hazır giyime geçiş sürecini ve sokaktaki dönüşümü şu şekilde aktardı:

"Benim sokağım olduğu gibi terziler sokağıydı; her yer terziydi. Aman Allah'ım, Kırıkkale'de o kadar çok terzi vardı ki! Herkes kumaşını alır, terziye götürür ve takım elbise diktirirdi. Hazır konfeksiyon yoktu. Benimle beraber Kırıkkale'de hazır konfeksiyon da kendini göstermeye başladı. Derken oradaki terzi arkadaşlarımızın pek çoğuna bu konfeksiyon işine girmeleri için çok ısrar ettim. Onlar da zamanla bu işe yöneldiler ve sokağımız tamamen erkek giyim sokağı oldu."

Sokaktaki 20-30 terzinin hazır giyim mağazasına dönüşmesine öncülük eden İlhan, esnaflık felsefesinin en temel kuralını şu cümleyle özetledi:

"Müşteri daima haklıdır."

SİYASET, SPOR VE CEMİYET HAYATINDA AKTİF BİR ÖMÜR

Uğur İlhan’ın hayat hikayesi yalnızca ticaretle sınırlı kalmadı. Kent genelinde dürüstlüğü ve sempatik yapısıyla tanınan İlhan, futbol kurallarından çok fazla anlamamasına rağmen bir gün aniden kendisini Kırıkkalespor’un yönetiminde buldu. Çevresinin ısrarıyla yönetime giren ve ilk toplantıda kulübün mali durumunu güçlendirmek adına cebinden çıkardığı parayı masaya koyan İlhan, kulüpte uzun yıllar muhasebe görevini yürüttü.

1989 ve 1990'lı yıllarda Kırıkkalespor’a hizmet veren İlhan, ilerleyen süreçte Kırıkkale Ticaret ve Sanayi Odası (KTSO) yönetim kurulu üyeliği yaptı. 1992 yılında Hamit Kanmaz, Mustafa Bey, Ali Erdoğan, İlhan Radioğlu, Dağıstan Torunoğlu, Kemal Obalı ve Ümit Nuri Kocaballı gibi kentin önde gelen isimleriyle birlikte Kırıkkale İş Adamları Derneği’nin (KİAD) kurucuları arasında yer aldı. Siyasi alanda da aktif rol üstlenen Uğur İlhan, Anavatan Partisi (ANAP) Kırıkkale İl Başkanlığı görevini yürüttüğü sırada Türkiye Cumhuriyeti'nin 8. Cumhurbaşkanı Turgut Özal ile Ankara'da yürüttükleri çalışmaları ve o dönemden kalan anılarını taze tuttuğunu belirtti. Ayrıca kentin cemiyet hayatında Osman Bölükbaşı ve Akif Salman gibi tarihi figürlerle de yolları kesişti.

2002 yılında mağazasını bugünkü mevcut yerine taşıyan, 2006-2008 yıllarının ardından işleri damadına ve oğluna devreden Uğur İlhan, Kırıkkale halkına ve yeni nesil esnafa şu anlamlı çağrıyla sözlerini tamamladı:

"Kırıkkale'mize dönüp baktığımızda, yani eskiye kıyasla bugünkü durumunu göz önüne aldığımızda, Kırıkkale'nin hakikaten güzel bir şehir olduğunu görüyoruz. Burası bizim doğduğumuz, büyüdüğümüz ve doyduğumuz şehir. Bu şehre hep birlikte sahip çıkmamız gerekiyor. Caddesiyle, yoluyla, temizliğiyle ve bakımıyla, kısacası her şeyiyle lütfen Kırıkkale'mize sahip çıkalım. Ve Kırıkkale'mizi sevelim, çok sevelim."