1985 arşivi Kırıkkale tarihi dönüşümü gerçeğini ortaya çıkardı
Kırıkkale tarihi dönüşümü, 16 Ağustos 1985 tarihli İL gazetesi arşiviyle yeniden gündemde. Peki, MKEK ve rafineri yatırımları kenti nasıl değiştirdi?
İç Anadolu'nun stratejik sanayi üssü Kırıkkale tarihi dönüşümü ile Türkiye'nin kentleşme hafızasına ışık tutuyor. Bölgenin yerel yayın organlarından İL gazetesi'nin 16 Ağustos 1985 tarihli tozlu sayfaları, kerpiç evlerden oluşan mütevazı bir yerleşimin ağır sanayi devine evrilme sürecindeki sancıları gözler önüne serdi.
Sadece bir idari statü değişimi değil, aynı zamanda devasa bir demografik ve mimari sıçrama olan bu süreç, Cumhuriyet dönemi şehir planlamasının dönüm noktalarını ve yerel yönetimlerin karşılaştığı krizleri gün yüzüne çıkarıyor.
KIRIKKALE TARİHİ DÖNÜŞÜMÜ NASIL BAŞLADI?
Kırıkkale tarihi dönüşümü, 1944 yılında resmi olarak ilçe (kaza) statüsü kazanmasıyla kağıt üzerinde başlasa da kentsel gelişim 1970'li yıllara kadar gecikmeli ilerledi. 1960'ların sonuna dek su ve elektrik şebekesinin yetersiz olduğu, kerpiç ve toprak damlı evlerin ağırlıkta bulunduğu kırsal yapı, ilk planlı imar hamlesiyle kabuk değiştirdi. Devlet karayolu ile demiryolu hattı arasındaki stratejik bölgede başlatılan altyapı çalışmaları kapsamında yeni kanalizasyon hatları çekilirken; kente kurulan ilk trafik lambaları, modern park alanları ve geniş caddeler, yerleşime kasaba görünümünden uzak, modern bir şehir kimliği kazandırdı.
MKEK VE ORTA ANADOLU RAFİNERİSİ NÜFUSU NASIL PATLATTI?
Ağır sanayi ve savunma yatırımları, iç Anadolu'daki bu sakin bölgeyi hızla bir işçi göçü merkezine çevirdi. Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu (MKEK) bünyesindeki fabrikaların sağladığı istihdam olanaklarına, 1985 yılında faaliyete geçen Orta Anadolu Rafinerisi'nin (günümüzde TÜPRAŞ) ekonomik gücü eklenince demografik yapı dramatik biçimde değişti. İl Gazetesi'nin arşiv verilerine göre kent, her yıl ortalama 8 bin kişilik net nüfus artışına sahne oldu ve iki sayım dönemi arasında nüfusuna 40 bin yeni kişi kattı. Meydana gelen sanayi odaklı büyüme, Bahşılı, Hacılar ve Mahmatlı gibi çevre köylerin de hızla kasabalaşarak Kırıkkale belediye sınırlarına dahil olacağı öngörüsünü doğurdu.
CUMHURİYET MEYDANI NEDEN DÖRT KEZ YIKILIP YENİDEN YAPILDI?
Sanayi yatırımlarının getirdiği kontrolsüz büyüme hızı, dönemin yerel yönetimlerinin altyapı vizyonunu aşarak mali ve kentsel krizlere zemin hazırladı. 1975 yılına ait arşiv fotoğraflarına yansıyan notlar, kentteki planlama zafiyetlerini tarihi bir belge niteliğinde kayıt altına aldı. Gazete kayıtlarına göre, belediyenin kısa vadeli ve plansız projeleri yüzünden Kırıkkale Cumhuriyet Meydanı tam dört kez tamamen yıkılıp sıfırdan inşa edildi. Haberi hazırlayan dönemin editörleri, kentin kaynaklarını tüketen bu istikrarsız yap-boz sürecini “Veli yapar Ali bozar” sözüyle tarih sayfalarına not düştü.
1985'TEN BUGÜNE KRONİK ALTYAPI SORUNLARI ÇÖZÜLDÜ MÜ?
Her on yılda bir nüfus ve fiziki sınırları itibarıyla adeta yeniden kurulan Kırıkkale'de, hızlı büyümenin faturası uzun yıllar sürecek kentsel problemler oldu. Devlet demiryollarının kuzeyi ile devlet karayolunun güneyinde konumlanan yerleşim alanları, yoğun nüfus artışı karşısında konut, eğitim ve ulaşım altyapısı bakımından çökme noktasına geldi. 40 yıl önceki gazete analizlerinde tespit edilen sanayi tesisleri kaynaklı ağır hava kirliliği ve şehir içi trafik sıkışıklığı gibi kronik başlıkların, bugün hala kentin temel gelişim gündemleri arasında yer almaya devam ettiği görülüyor.
