İklim krizi Gaziantep coğrafi işaretli ürünleri tehdit ediyor mu?

Türkiye'nin mutfak başkenti, tescilli yöresel lezzetlerini korumak için doğa şartlarıyla zorlu bir mücadele veriyor. Sayısı 100'ü aşan Gaziantep coğrafi işaretli ürünler portföyü, küresel ısınmanın yarattığı kuraklık, zamansız yağışlar ve don olayları nedeniyle doğrudan hammadde krizi yaşıyor. Tarımsal üretim haritasındaki bu keskin değişim, sadece tarladaki çiftçiyi değil, yüzyıllık reçeteleri aynı standartta üretmeye çalışan işletmeleri de köşeye sıkıştırıyor.

ANTEP FISTIĞI REKOLTESİ İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNDEN NASIL ETKİLENİYOR?

Gaziantep mutfağının ana hammaddesi olan Antep fıstığı, bölgesel iklim krizinin en ağır faturasını ödeyen tarım ürünlerinin başında yer alıyor. Fıstık ağaçlarının bir yıl yüksek, bir yıl düşük verim verdiği geleneksel "var yılı - yok yılı" döngüsü, kırılgan hava koşulları sebebiyle tamamen bozuldu. Gaziantep Ziraat Odaları kayıtlarına göre, normal şartlarda 90 bin ton olarak gerçekleşmesi öngörülen var yılı hasadı, mart ayındaki don ve yaz kuraklıkları sebebiyle 40 bin ile 55 bin ton aralığına düştü. Mayıs 2024'te ağaçların döllenme evresinde meydana gelen şiddetli dolu ve fırtına, genel üretim hacminde anında yüzde 10 oranında kalıcı bir tahribat bıraktı. Kışın yeterli soğuğu alamayan ve taban suyu çekilen ağaçlarda "boş fıstık" olarak bilinen iç küçülmesi sorunu giderek yaygınlaşıyor.

GAZİANTEP COĞRAFİ İŞARETLİ ÜRÜNLER STANDART SAPMASI YAŞAR MI?

Tarımsal üretimdeki keskin daralma, doğrudan gastronomi sektöründeki maliyetleri ve kalite standartlarını tehdit eden bir enflasyon dalgası yaratıyor. Antep baklavası ve katmer gibi tatlıların üretiminde yasal bir zorunluluk olan yöresel fıstık ile sade yağın arzındaki azalma, kilogram maliyetlerini rekor seviyelere taşıdı. Tescil kuralları gereği bir ürünün coğrafi işaret alabilmesi için kendi yöresinin toprağından elde edilen malzemelerle yapılması gerekiyor. İşletmelerin azalan yerel hammaddeye ulaşamaması durumunda dışarıdan tedarik edilen standart dışı malzemelere yönelme ihtimali, Gaziantep'in tescilli gastronomi bütünlüğünü bozma riski taşıyor.

İKLİM KRİZİ KURUTMALIK SEBZE ÜRETİMİNİ NASIL VURUYOR?

Antep mutfağının bir diğer temel taşı olan kurutmalık dolmalık biber ve patlıcan üretimi, doğrudan istikrarlı ve kuru yaz sıcaklarına ihtiyaç duyuyor. Son yıllarda ağustos aylarında aniden ortaya çıkan yaz sağanakları ve yükselen bölgesel nem oranları, açık havada iplere dizilen sebzelerin kuruma sürecini baltalıyor. Sebzelerin ideal sürede nemini atamaması çürüme ve küflenme olaylarını tetiklerken, kışlık gıda hazırlığındaki fire oranlarını ciddi boyutlara taşıyor.