Yeni parti nasıl kurulur ve seçime nasıl girilir?
Yeni parti kurma şartları Türkiye'de 30 kurucuyla başlıyor. Ancak seçimlere katılmak için 41 ilde örgütlenme ve kongre şartları aranıyor.
Bilmeniz gerekenler: Türkiye’de parti kurma şartları, üyelik yeterliliğine sahip en az 30 Türk vatandaşının kuruluş belgelerini İçişleri Bakanlığına teslim etmesiyle başlıyor. Partinin genel merkezinin Ankara’da bulunması gerekiyor. Seçime katılmak için en az 41 ilde, merkez ilçe dahil ilçelerin en az üçte birinde teşkilatlanılması ve gerekli kongrelerin yapılması isteniyor. Teşkilatlanma ve büyük kongre şartlarının oy verme gününden en az altı ay önce tamamlanması gerekiyor. TBMM’de grup kurmak, 2022’den beri genel veya yerel seçimlere katılma yeterliliği sağlamıyor.
Türkiye’de parti kurma şartları ile seçimlere katılma koşulları iki ayrı hukuki aşamadan oluşuyor. Bir siyasi parti 30 kurucuyla tüzel kişilik kazanabilse de sandığa girebilmek için ülke genelinde örgütlenme, kongre ve süre şartlarını ayrıca tamamlamak zorunda.
YSK, hangi siyasi partilerin seçime katılabileceğini seçim takvimi başladıktan sonra yaptığı incelemeyle belirliyor. Bu nedenle bir partinin resmen kurulmuş olması, milletvekili veya yerel seçimlere otomatik olarak katılabileceği anlamına gelmiyor.
TÜRKİYE’DE SİYASİ PARTİ KURMAK İÇİN HANGİ BELGELER GEREKİYOR?
Türkiye’de siyasi partiler önceden izin almadan kurulabiliyor. Kuruluş için siyasi parti üyeliğine uygun en az 30 Türk vatandaşının bir araya gelmesi ve parti genel merkezinin Ankara’da bulunması gerekiyor.
Kuruluş bildirisinde partinin adı, genel merkez adresi ve kurucuların kimlik, eğitim, meslek ve ikamet bilgileri yer alıyor. Dosyaya parti tüzüğü ve programının yanı sıra kurucuların nüfus kayıt örnekleri, adli sicil belgeleri ve kuruculuk şartlarını taşıdıklarını gösteren imzalı beyannameler ekleniyor.
Siyasi parti, kuruluş dosyasının İçişleri Bakanlığına teslim edilmesiyle tüzel kişilik kazanıyor. Bakanlık dosya için alındı belgesi düzenliyor; belgelerin birer örneğini üç gün içinde Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı ile Anayasa Mahkemesine gönderiyor.
YENİ KURULAN BİR PARTİ SEÇİME NASIL KATILABİLİR?
Yeni kurulan bir partinin seçime girebilmesi için yalnızca tüzel kişilik kazanması yeterli olmuyor. Partinin illerin en az yarısında teşkilat kurması ve büyük kongresini yapması gerekiyor.
Türkiye’de 81 il bulunduğu için yasal eşik uygulamada en az 41 il anlamına geliyor. Bir ilde teşkilatlanmanın tamamlanmış sayılması için merkez ilçe dahil olmak üzere o ildeki ilçelerin en az üçte birinde teşkilat kurulması gerekiyor.
YSK uygulaması, il ve ilçe teşkilatlarının yalnızca yönetici atamasıyla kurulmuş görünmesini yeterli kabul etmiyor. İlçe ve il kongrelerinin gerçekleştirilmesi, organların oluşturulması ve partinin büyük kongresini tamamlaması aranıyor.
SEÇİME GİRMEK İÇİN NEDEN ALTI AY ŞARTI ARANIYOR?
Türkiye’de parti kurma şartları yerine getirildikten sonra seçim yeterliliği için kritik tarih oy verme günü oluyor. Teşkilatlanma ve büyük kongre şartlarının oy verme tarihinden en az altı ay önce tamamlanması gerekiyor.
YSK, 31 Mart 2024 Mahalli İdareler Genel Seçimleri için altı aylık sınırı 30 Eylül 2023 olarak uyguladı. Şartların bu tarihten sonra tamamlanması, ilgili seçim bakımından yeterlilik kazanılmasına yetmedi.
Seçime katılabilecek siyasi partiler, seçim başlangıcından itibaren 10 gün içinde YSK tarafından ilan ediliyor. Seçimin yenilenmesine karar verilmesi durumunda ise yeterli partilerin yenileme kararının ilanından sonraki beş gün içinde açıklanması gerekiyor.
TBMM’DE GRUP KURMAK SEÇİME KATILMAK İÇİN YETERLİ Mİ?
TBMM’de grup sahibi olmak artık milletvekili ve yerel seçimlere katılmak için alternatif bir yeterlilik yolu oluşturmuyor. Siyasi Partiler Kanunu’ndaki grup istisnası, 2022 yılında kabul edilen 7393 sayılı Kanun ile kaldırıldı.
TBMM gruplarının Cumhurbaşkanı adayı gösterebilmesi ise devam ediyor. Anayasa’nın 101’inci maddesindeki bu yetki, partilerin milletvekili veya mahalli idare seçimlerine katılma yeterliliğinden farklı bir hukuki düzenlemeye dayanıyor.
MİLLETVEKİLİ ADAY LİSTELERİ NASIL HAZIRLANIYOR?
Seçime katılma yeterliliği kazanan partilerin milletvekili aday listelerini YSK’nın seçim takviminde belirlediği süre ve biçimde teslim etmesi gerekiyor. İttifaka katılan partiler de kendi aday listelerini ayrı ayrı sunuyor.
Bir siyasi parti, illerin en az yarısında gerekli sayıda aday göstermezse YSK eksikliklerin giderilmesi için bildirim yapıyor. Eksikliklerin iki gün içinde tamamlanmaması, partinin bütün seçim çevrelerinde seçime katılma hakkını kaybetmesine yol açabiliyor.
Türkiye’de yeni bir parti açısından güvenli hazırlık takvimi, kuruluş işlemlerinin seçimden yaklaşık 15 ila 18 ay önce tamamlanmasını gerektiriyor. En az 41 ildeki örgütlenmenin, ilçe ve il kongrelerinin ve büyük kongrenin altı aylık yasal sınırdan önce belgelenmesi önem taşıyor.
