“Yeni” ile “Yenilik” karışır mı? Geçmişte mahkemelik olan parti isimleri

Siyasi parti isimlerinde benzerlik tartışmaları zaman zaman yargının önüne taşınıyor. Ancak iki partinin adında aynı veya benzer bir kelimenin bulunması, tek başına “birbirine karıştırılacakları” anlamına gelmiyor. Hukuken asıl bakılan nokta, isim, kısa ad ve amblemin birlikte değerlendirildiğinde seçmenin iki partiyi birbirine karıştırmasına yol açıp açmadığı.

Bu nedenle “Yeni Parti” ile “Yenilik Partisi” gibi isimler karşılaştırılırken yalnızca ortak kelimeye değil, iki partinin bütün kimliğine bakılması gerekiyor.

HUKUKTA “İLTİBAS” DENİNCE NE ANLATILIYOR?

Hukuki metinlerde kullanılan “iltibas” kelimesini günlük dille anlatmak gerekirse, iki parti adının, kısa adının veya ambleminin seçmen tarafından birbirine karıştırılabilecek kadar benzemesi anlamına geliyor.

Yani mesele sadece “aynı kelime kullanılmış mı?” sorusu değil.

Örneğin bir partinin adının başına veya sonuna yeni bir kelime eklenmesi, her durumda o ismi tamamen farklı hale getirmeyebilir. Eğer ortaya çıkan yeni isim hâlâ seçmende önceki partiyle bağlantılı olduğu izlenimini oluşturuyorsa, hukuki sorun gündeme gelebiliyor.

TKP 1920 DOSYASI ÖNEMLİ BİR ÖRNEK

Türkiye Komünist Partisi ile Türkiye Komünist Partisi 1920 arasındaki uyuşmazlık, parti isimlerinde benzerlik konusunda dikkat çeken örneklerden biri. Daha sonra Toplumcu Kurtuluş Partisi adını Türkiye Komünist Partisi olarak değiştirdi. Bunun üzerine ismine “1920”, kısa adına ise “TKP 1920” eklenmesi gündeme geldi.

Ancak yapılan değerlendirmede, “1920” ekinin partiyi daha önce kayıtlı bulunan Türkiye Komünist Partisi'nden yeterince ayırmadığı sonucuna varıldı. Sonuç olarak “Türkiye Komünist Partisi 1920” ve “TKP 1920” adlarının hükümsüzlüğüne ve siyasi parti sicilinden çıkarılmasına karar verildi.

Buradaki en önemli ayrıntılardan biri ise şu: Bir partinin isminde kullanılan tek bir kelimenin başka bir parti tarafından kullanılması otomatik olarak yasak değil. Asıl mesele, ortaya çıkan ismin bütünüyle başka bir partiyle karıştırılıp karıştırılamayacağı.

“GENÇ PARTİ” VE “YENİDEN GENÇ PARTİ” NEDEN KARŞI KARŞIYA GELDİ?

Benzer bir tartışma Genç Parti ile Yeniden Genç Parti arasında yaşandı. Burada dikkat çeken kelime “Yeniden” oldu. Yeni kurulan partinin adına “Yeniden” kelimesi eklenmesine rağmen, ortaya çıkan “Yeniden Genç Parti” isminin “Genç Parti”den yeterince ayrışıp ayrışmadığı tartışıldı.

Üstelik inceleme sadece parti adıyla sınırlı kalmadı. Amblemler de karşılaştırıldı.

Yapılan değerlendirme sonucunda “Yeniden Genç Parti” adının ve ambleminin mevcut Genç Parti ile seçmen açısından karışıklığa yol açabilecek ölçüde benzer olduğu sonucuna varıldı. Bunun sonucunda partinin adı ve amblemi hükümsüz sayılarak siyasi parti sicilinden çıkarılmasına karar verildi.

Bu dosya, bir parti adının önüne yalnızca “Yeni”, “Yeniden” veya benzeri bir kelime eklemenin, ismi otomatik olarak hukuken farklı hale getirmediğini gösteren örneklerden biri.

ANAVATAN PARTİSİ – YENİDEN ANAVATAN PARTİSİ

Bir diğer dikkat çeken dosya ise Anavatan Partisi ile Yeniden Anavatan Partisi arasında yaşandı.

Burada da “Yeniden” kelimesinin eklenmesi gündemin merkezine oturdu. “Yeniden Anavatan” adının, “Anavatan” isminden seçmen açısından yeterince ayrışıp ayrışmadığı değerlendirildi. Partilerin amblemleri de inceleme konusu oldu.

Bu nedenle söz konusu dosya, “Mevcut parti adının önüne bir kelime eklemek, yeni ismi tamamen farklı yapar mı?” sorusuna verilecek cevap açısından önemli bir örnek oluşturuyor.

HER BENZERLİK PARTİ ADININ İPTAL EDİLMESİ ANLAMINA GELMİYOR

Partiler arasındaki benzerlik tartışmalarında önemli bir başka örnek ise Demokratik Sol Parti ile Türkiye'nin Sesi Partisi arasındaki amblem incelemesi. Bu dosyada tartışmanın merkezinde parti isminden çok amblemlerin birbirine benzer olup olmadığı vardı.

Bu da önemli bir ayrımı ortaya koyuyor:

Karıştırılma ihtimali yalnızca parti isimlerinden kaynaklanmak zorunda değil.

Değerlendirmede;

Parti adı,
kısa ad,
amblem,
semboller,
bütün olarak oluşturulan siyasi parti görüntüsü dikkate alınabiliyor.

CHP İLE CUMHURİYETÇİ MİLLETİN PARTİSİ DOSYASINDA NE OLDU?

Dikkat çeken başka bir başvuru da Cumhuriyet Halk Partisi ile Cumhuriyetçi Milletin Partisi arasında yaşandı. CHP, diğer partinin ismi ve ambleminin kendi parti adı ve amblemiyle karıştırılabileceğini ileri sürerek başvuruda bulundu.

Ancak burada önemli bir ayrıntı bulunuyor. Anayasa Mahkemesi, başvuru sırasında söz konusu partinin Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından tutulan siyasi parti siciline henüz kaydedilmemiş olması nedeniyle konuyu esastan incelemedi.

PEKİ “YENİ PARTİ” İLE “YENİLİK PARTİSİ” BİRBİRİNE KARIŞIR MI?

Asıl merak edilen noktaya gelince...

“Yeni Parti” ve “Yenilik Partisi” isimlerinde ortak bir kelime veya benzer bir ifade bulunması, tek başına iki partinin birbirine karıştırılacağı anlamına gelmez. Burada isimlerin tamamına bakılması gerekir.

Örneğin yalnızca: "Yeni" kelimesinin iki farklı siyasi parti isminde bulunması, tek başına yeterli bir gerekçe değildir. Ancak bir partinin; adı + kısa adı + amblemi birlikte değerlendirildiğinde başka bir siyasi partinin kimliğini çağrıştıracak kadar benzer bir görüntü ortaya çıkarıyorsa, o zaman hukuki açıdan seçmenin iki partiyi karıştırma ihtimali tartışmaya açılabilir.

GEÇMİŞ DOSYALAR NE GÖSTERİYOR?

Geçmişteki örnekler aslında ortak kelimeden çok bütün olarak oluşan benzerliğin önemli olduğunu gösteriyor.

Dosya	Tartışılan konu	Sonuç
TKP – TKP 1920	İsim + kısa ad	İsimler hükümsüz sayıldı
Genç Parti – Yeniden Genç Parti	İsim + amblem	İsim ve amblem hükümsüz sayıldı
Anavatan – Yeniden Anavatan	İsim + amblem	Karıştırılma iddiası AYM'ye taşındı
DSP – Türkiye'nin Sesi	Amblem	Amblem üzerinden inceleme yapıldı
CHP – Cumhuriyetçi Milletin Partisi	İsim + amblem	Esastan inceleme yapılmadı