TBMM'deki kadın milletvekili oranı nereden nereye geldi? İşte 90 yıllık grafik
TBMM'deki kadın milletvekili oranı Cumhuriyet'ten günümüze nasıl değişti? Hatice Özgener ile başlayan tarihi süreçte meclisteki kadın temsili oranı belli oldu.
Cumhuriyet tarihinde ilk kadın milletvekillerinin meclise adım atmasının ardından, tam 90 yıllık bir süreç geride kaldı. Çankırı Milletvekili Hatice Özgener’in 26 Mayıs 1936’da TBMM Genel Kurulu’nda ant içerek göreve başlamasıyla pekişen bu tarihi adım, geçen yıllar içinde inişli çıkışlı bir grafik sergiledi. Peki, resmi kayıtlara göre geçmişten günümüze TBMM'de kadın milletvekili oranı yüzde kaç seviyesine ulaştı? İşte parlamento tarihindeki o çarpıcı veriler.
ERKEN CUMHURİYET DÖNEMİNDE TEMSİL ORANI
Kadınlara seçme ve seçilme hakkının tanınmasıyla 1935 yılında yapılan genel seçimlerde parlamentoya 17 kadın vekil giriş yaptı. 1936 yılındaki ara seçimlerde Hatice Özgener’in katılımıyla bu sayı 18’e ulaştı ve TBMM'deki kadın milletvekili oranı yüzde 4,6 olarak kayıtlara geçti. Tek partili o dönemde elde edilen bu yüzdelik dilim, Türkiye’yi dünyada kadın temsiliyetinde ikinci sıraya kadar taşıdı.
ÇOK PARTİLİ SİYASAL HAYATTA KESKİN DÜŞÜŞ YAŞANDI
1946 yılıyla birlikte geçilen çok partili demokratik sistem, meclisteki kadın temsili açısından beklenmedik bir gerileme dönemini beraberinde getirdi. Siyasi partilerin aday belirleme süreçlerindeki tercihleri nedeniyle kadın vekil sayıları uzun yıllar boyunca belirgin bir varlık gösteremedi. Nitekim 1950 ve 1954 genel seçimlerinde bu oran yüzde 1 barajının da altına inerek yüzde 0,6 seviyelerine kadar geriledi. Yaklaşık 60 yıl boyunca 1935 yılındaki ilk rekor kırılamazken, 1999 seçimlerinde ancak yüzde 4,2 oranına yaklaşılabildi.
2000'Lİ YILLARDAN GÜNÜMÜZE TBMM'DEKİ KADIN MİLLETVEKİLİ ORANI
Sivil toplum kuruluşlarının savunuculuk faaliyetleri ve partilerin kadın kollarının aktifleşmesi, 2002 yılından itibaren kademeli bir yükseliş trendini başlattı. 2002 yılında yüzde 4,4 olan oran, 1935'teki ilk rekorun egale edildiği 2007 seçimlerinde yüzde 9,1'e çıktı. 2011 yılında yüzde 14,3 seviyesi görülürken, Haziran 2015 seçimlerinde parlamentoda 97 kadın vekil yer alarak oran yüzde 17,6'ya ulaştı.
TBMM kayıtlarına göre, son olarak gerçekleştirilen 2023 genel seçimlerinde 600 sandalyeli mecliste kadın vekil sayısı 121'e çıkarak yüzde 20,1 ile tarihi bir zirve yakaladı. Nevşehir ve Giresun gibi kentlerin ilk kez kadın vekil çıkardığı bu dönemde sayısal bir başarı elde edilmiş olsa da güncel durum, uluslararası platformların hedef koyduğu yüzde 30'luk kritik eşiğin halen gerisinde bulunuyor.
