CHP baraj altı mı kalacak? CHP daha önce hiç baraj altında kaldı mı?
Özgür Özel ve beraberindeki milletvekillerinin partiden ayrılarak yeni parti kuracaklarını duyurmasıyla, Kılıçdaroğlu yönetimine kalan CHP'nin oy kaybı yaşayarak yeniden baraj sorunuyla karşı karşıya kalabileceği konuşuluyor.
Cumhuriyet Halk Partisi'nde (CHP) yargının verdiği "mutlak butlan" kararı sonrası başlayan kriz, partinin fiilen bölünmesiyle sonuçlandı. 38. Olağan Kurultay'ın mahkeme kararıyla iptal edilerek Kemal Kılıçdaroğlu'nun yeniden göreve iade edilmesinin ardından, resti çeken Özgür Özel ve ekibi, CHP'den ayrıldıklarını resmen ilan etti.
Özgür Özel öncülüğündeki grubun, ayrılık kararının ardından vakit kaybetmeden İçişleri Bakanlığı'na kuruluş dilekçesini vererek yollarına "Yeni Parti" ile devam edeceklerini duyurması, Türk siyasetinde dengeleri temelden sarstı.
KILIÇDAROĞLU'NA YÖNELİK TEPKİLER BÜYÜYOR
Mahkeme kararıyla görevden alınan Özgür Özel yönetiminin tasfiye süreci ve Kılıçdaroğlu yönetiminin olağanüstü kurultay taleplerini reddetmesi, parti tabanında büyük bir infiale neden oldu. Teşkilatlarda "demokrasiye yargı müdahalesi" olarak yorumlanan mutlak butlan kararı sonrasında, Kemal Kılıçdaroğlu ve genel merkez yönetimine yönelik tepkiler çığ gibi büyümüştü. Özel ve ona destek veren çok sayıda milletvekilinin istifası, partinin meclisteki sayısal gücünü ve sahada seçmen nezdindeki karşılığını da ciddi şekilde tartışmaya açtı.
"BARAJ PROBLEMİ" YENİDEN GÜNDEMDE
Yaşanan bu tarihi kopuşun ardından, Ankara siyasi kulislerinde en çok konuşulan senaryo ise CHP'nin oy oranlarında yaşanabilecek muhtemel erime. Özellikle Özel ve ekibinin ayrılmasıyla birlikte seçmen küskünlüğünün doğrudan sandığa yansıyacağı değerlendiriliyor.
Siyasi çevrelerde, partiyi ikiye bölen bu krizin ardından CHP oylarında dramatik bir düşüş yaşanabileceği belirtiliyor. Hatta kulislerde, 1999 seçimlerinden bu yana ilk kez CHP'nin yeniden seçim barajı (yüzde 7) sınırına gerileyebileceği ihtimali yüksek sesle konuşulmaya başlandı.
Özgür Özel ve ekibinin kuracağı partinin, CHP küskünlerinin yanı sıra merkez seçmenden ne kadar oy alabileceği ve ana muhalefet dengesini nasıl şekillendireceği, önümüzdeki dönemin en kritik siyasi başlığı olacak.
CHP'NİN BARAJ ALTINDA KALDIĞI SEÇİM: 18 NİSAN 1999
Cumhuriyet Halk Partisi (CHP), çok partili siyasi tarihte en son ve tek kez 18 Nisan 1999 Genel Seçimleri'nde %10'luk seçim barajının altında kalmıştır.
Seçim öncesi atmosfer ve siyasi dinamikler
1990'ların sonu; Türkiye'nin koalisyon hükümetleri, ekonomik istikrarsızlıklar ve 28 Şubat sürecinin gölgesinde seçime gittiği bir dönemdi. Seçimlerin kaderini belirleyen en kritik gelişme, seçime kısa bir süre kala (Şubat 1999) terör örgütü elebaşı Abdullah Öcalan'ın yakalanarak Türkiye'ye getirilmesi oldu. Bu gelişme, dönemin Başbakanı Bülent Ecevit liderliğindeki Demokratik Sol Parti'ye (DSP) ve Devlet Bahçeli yönetimindeki Milliyetçi Hareket Partisi'ne (MHP) ciddi bir seçmen rüzgârı sağladı. Sol seçmenin büyük bölümü tercihini Ecevit'ten yana kullandı.
Seçim sonuçları ve CHP'nin tablosu
18 Nisan 1999 sandık sonuçları Türk siyasetinde kartların yeniden dağıtılmasına yol açtı. DSP %22,17 oy alarak birinci parti çıkarken, MHP %17,98 ile ikinci parti oldu. Merkez soldaki rekabette Ecevit'in gölgesinde kalan ve parti içi çekişmelerle yıpranan Deniz Baykal yönetimindeki CHP ise %8,71 oy oranında kaldı. Bu sonuçla %10'luk barajı geçemeyen CHP, tarihinde ilk kez Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) dışında kaldı.
Seçim sonrası yansımalar
Bu ağır yenilginin hemen ardından Genel Başkan Deniz Baykal görevinden istifa etti (2000 yılında yapılan kurultayda yeniden genel başkanlığa seçildi). TBMM'ye milletvekili sokamayan CHP, faaliyetlerini üç yıl boyunca parlamentolar arası birikimi olmadan, meclis dışı muhalefet olarak yürütmek zorunda kaldı. 1999 seçimi sonrası kurulan DSP-MHP-ANAP (57. Hükümet) koalisyonunun 2001 ekonomik kriziyle sarsılmasının ardından gidilen 3 Kasım 2002 Erken Genel Seçimleri'nde ise CHP %19,39 oy alarak meclise ana muhalefet partisi olarak geri döndü.
TÜRKİYE'DE SEÇİM BARAJI SİSTEMİ
Türkiye'de milletvekili genel seçimlerinde uygulanan mevcut ülke seçim barajı %7'dir.
Bu oran, yaklaşık 40 yıl boyunca uygulanan %10'luk barajın ardından yakın zamanda değiştirilmiştir. Seçim barajının Türkiye siyasi tarihindeki gelişimi ve değişim süreci şu aşamalardan geçmiştir:
1. 1983: %10 barajının getirilmesi
Türkiye'de %10'luk seçim barajı, 12 Eylül 1980 askeri darbesinin ardından hazırlanan 1982 Anayasası'nın ve 1983 yılında kabul edilen 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu'nun bir sonucudur.
-
Temel amaç "yönetimde istikrar" sağlamak, meclise çok sayıda küçük partinin girmesini engelleyerek 1970'lerde yaşanan parçalı koalisyon hükümetlerinin önüne geçmekti.
-
Bu yüksek oran, yıllar boyunca "temsilde adalet" ilkesini zedelediği gerekçesiyle hem Türkiye içinde hem de Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) nezdinde yoğun tartışmalara konu oldu.
2. Barajın meclis tablosuna etkileri (1983 - 2018)
%10'luk baraj siyasi tarihimizde meclis aritmetiğini derinden etkileyen sonuçlar doğurdu.
-
Bunun en çarpıcı örneği 2002 Genel Seçimleri'dir. Bu seçimlerde geçerli oyların yaklaşık %45'i baraj altında kalan partilere (DYP, MHP, Genç Parti, ANAP vb.) gitmiş ve mecliste temsil edilememiştir. Sadece AK Parti ve CHP meclise girebilmiştir.
-
Barajı aşmakta zorlanan siyasi hareketler, yıllar içinde "bağımsız adaylarla seçime girip mecliste grup kurma" gibi çeşitli formüller geliştirmek zorunda kalmıştır.
3. 2018: İttifak sistemi ve barajın fiilen esnetilmesi
2017 Referandumu ile Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'ne geçilmesinin ardından, 2018 yılında seçim yasalarında yapılan değişiklikle "seçim ittifakları" yasal altyapıya kavuştu.
-
Bu sistemle birlikte, bir siyasi partinin barajı geçebilmesi için tek başına %10 alması zorunluluğu kalktı. İttifakın toplam oyunun %10'u geçmesi, ittifak içindeki tüm partilerin barajı aşmış sayılması için yeterli hale geldi. Bu durum, barajın küçük partiler üzerindeki baskısını fiilen azalttı.
4. 2022: Barajın resmen %7'ye indirilmesi
%10'luk baraj, 31 Mart 2022 tarihinde TBMM'de kabul edilen "Milletvekili Seçimi Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun" ile resmen değiştirildi.
-
Yapılan düzenlemeyle genel seçimlerdeki ülke barajı %10'dan %7'ye düşürüldü.
-
Yeni sistemde de ittifakların barajı geçmesi için toplam oylarının %7'ye ulaşması yeterli kabul edildi. (Ancak bu yeni yasayla, ittifak içindeki partilerin çıkaracağı milletvekili sayısı hesaplanırken artık ittifakın toplam oyu değil, her partinin kendi aldığı doğrudan oy dikkate alınmaya başlandı.)
