1923'ten 2026'ya köklü kronoloji: Hangi lider ne kadar süre Cumhurbaşkanlığı görevini yürüttü?
Cumhurbaşkanlarının görev süreleri ve bağlı oldukları partiler mercek altında. En uzun süre makamda kalan isimler şaşırtırken listede tarihi bir değişim var.
Türkiye Cumhuriyeti'nin yüz yılı aşan köklü tarihinde devletin zirvesindeki isimlerin mesaileri yeniden gündeme geldi. Tarihi arşiv belgelerinden derlenen veriler, cumhurbaşkanlarının görev süreleri ve siyasi parti bağlarındaki dönemsel değişimleri çarpıcı bir kronolojiyle ortaya koyuyor. 1923'ten 2026 yılına kadar uzanan bu süreçte, liderlerin koltukta kaldıkları süreler anayasal sistemlerin de aynası niteliğini taşıyor.
Türkiye Cumhuriyeti'nin ilan edildiği 1923 yılından günümüze kadar geçen 103 yıllık süreçte toplam 12 devlet adamı cumhurbaşkanlığı makamına seçildi. Bu isimlerin görevde kalma süreleri ve siyasi partileriyle olan ilişkileri, dönemin anayasal düzenlemelerine göre şekillendi.
CUMHURBAŞKANLARININ GÖREV SÜRELERİ BAKIMINDAN LİDER İSİMLER
Cumhuriyet tarihinde cumhurbaşkanlığı makamında en uzun süre kesintisiz kalan isim, kurucu lider Mustafa Kemal Atatürk oldu. Atatürk, 29 Ekim 1923 ile vefat ettiği 10 Kasım 1938 tarihleri arasında toplam 15 yıl 12 gün boyunca bu görevi aralıksız yürüttü.
Güncel takvime göre, 28 Ağustos 2014'ten bu yana görevini sürdüren Recep Tayyip Erdoğan, makamdaki 11 yıl 9 ayını tamamladı. Bu süreyle birlikte Erdoğan, İsmet İnönü’nün 11 yıl 6 aylık görev süresini geride bırakarak cumhuriyet tarihinin en uzun süre görev yapan ikinci cumhurbaşkanı unvanını aldı.
ÇANKAYA KÖŞKÜ'NDEN KÜLLİYE'YE SİYASİ PARTİ BAĞLARI
Devletin zirvesindeki isimlerin siyasi parti ilişkileri tarihsel süreçte üç farklı dönemde inceleniyor. 1923-1960 yıllarını kapsayan ilk dönemde Mustafa Kemal Atatürk ve İsmet İnönü CHP Genel Başkanı olarak, Celal Bayar ise Demokrat Parti kurucusu olarak partili kimlikleriyle köşke çıktı.
1961 ve 1982 anayasaları ise cumhurbaşkanlarının partileriyle ilişiğinin kesilmesini zorunlu kıldı. Bu dönemde askeri bürokrasi kökenli Cemal Gürsel, Cevdet Sunay, Fahri Korutürk ve Kenan Evren tarafsız kimlikleriyle görev yaptı. Siyasi parti kökenli Turgut Özal, Süleyman Demirel ve Abdullah Gül ise seçildikten sonra partilerinden istifa ederek göreve başladı. Hiçbir parti geçmişi bulunmayan eski Anayasa Mahkemesi Başkanı Ahmet Necdet Sezer ise yargı kökenli bağımsız bir isim olarak öne çıktı.
PARTİLİ CUMHURBAŞKANLIĞI GERİ DÖNDÜ
2017 yılında yürürlüğe giren Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi, partili cumhurbaşkanlığı modelini Türkiye'ye geri getirdi. Bu kapsamda Recep Tayyip Erdoğan, 2017 referandumunun ardından AK Parti Genel Başkanlığına dönerek sistemin ilk partili cumhurbaşkanı olarak tarihe geçti.
Öte yandan, siyasi krizler ve anayasal süreçler de cumhurbaşkanlarının görev süreleri üzerinde doğrudan belirleyici oldu. Örneğin, 2007 yılında yaşanan cumhurbaşkanlığı seçimi krizi ve "367 düğümü" sebebiyle Ahmet Necdet Sezer, normal görev süresini 104 gün aşarak yeni lider seçilene kadar makamda kalmaya devam etti.
CUMHURBAŞKANLIĞI GÖREV SÜRELERİ
Türkiye Cumhuriyeti'nin 103 yıllık ömrü boyunca 12 devlet adamı Cumhurbaşkanılığı makamında bulundu. En uzun Cumhurbaşkanlığı görevinde kalan 7 ismin sıralamsı ise şöyle:
- Mustafa Kemal Atatürk 15 yıl
- Recep Tayyip Erdoğan 11 yıl 7 ay
- İsmet İnönü 11 yıl 5 ay
- Celal Bayar 10 yıl
- Kenan Evren 9 yıl 2 ay
- Cemal Gürsel 4 yıl 4 ay
- Turgut Özal 3 yıl 4 ay
