Otonom araç nedir? Türkiye'deki durumu nasıl?

Teknolojinin hızla gelişmesiyle birlikte ulaşım sektöründe de köklü değişimler yaşanıyor. Bu dönüşümün en dikkat çekici örneklerinden biri olan otonom araçlar, insan müdahalesi olmadan hareket edebilen akıllı sistemleriyle geleceğin ulaşım modeli olarak görülüyor. Trafik güvenliğini artırması, ulaşımı daha verimli hale getirmesi ve sürüş deneyimini yeniden tanımlaması beklenen otonom araçlar, dünya genelinde olduğu gibi Türkiye’de de giderek daha fazla gündeme geliyor.

OTONOM ARAÇ NEDİR?

Otonom araçlar, çevresini algılayabilen ve sürücü müdahalesine ihtiyaç duymadan hareket edebilen ulaşım araçları olarak tanımlanıyor. Gelişmiş sensörler, radar sistemleri, kameralar ve yapay zeka destekli yazılımlar sayesinde çevresindeki trafik akışını analiz eden araçlar, aldığı veriler doğrultusunda hızlanma, frenleme ve yön değiştirme gibi kararları kendi başına verebiliyor.

Otonom araç teknolojisinin temel amacı, insan hatasından kaynaklanan trafik kazalarını azaltmak ve daha güvenli bir ulaşım sistemi oluşturmak.

OTONOM ARAÇLAR NASIL ÇALIŞIYOR?

Otonom araçların çalışma sistemi birçok teknolojinin bir arada kullanılmasına dayanıyor. Araç üzerinde bulunan lidar, radar, kamera ve ultrasonik sensörler çevreyi sürekli olarak tarıyor. Toplanan veriler merkezi bilgisayara aktarılıyor ve yapay zeka algoritmaları tarafından analiz ediliyor.

Araç, elde edilen bilgiler doğrultusunda yol durumunu, trafik işaretlerini, yayaları ve diğer araçları algılıyor. Yapay zeka sistemi en uygun sürüş kararını vererek direksiyon, gaz ve fren sistemlerini yönetiyor.

Lider teknolojisi çevrenin üç boyutlu haritasını oluştururken radar sistemleri özellikle kötü hava koşullarında mesafe ve hız ölçümünde önemli rol oynuyor. Kameralar ise trafik ışıkları, şerit çizgileri ve yol işaretlerinin algılanmasını sağlıyor.

OTONOM SÜRÜŞTE 6 FARKLI SEVİYE BULUNUYOR

Uluslararası standartlara göre otonom araçlar altı farklı seviyede değerlendiriliyor.

• Seviye 0 tamamen sürücünün kontrolünde olan araçları ifade ediyor.
• Seviye 1 araçlarda hız sabitleyici ve şerit takip sistemi gibi temel sürüş destekleri bulunuyor.
• Seviye 2 seviyesinde araç direksiyon ve hız kontrolünü belirli ölçüde üstlenebiliyor ancak sürücünün sürekli dikkatli olması gerekiyor.
• Seviye 3 araçlar çevresel koşulları analiz ederek birçok sürüş görevini yerine getirebiliyor ancak gerektiğinde sürücü müdahalesi talep ediyor.
• Seviye 4 yüksek otomasyon seviyesini temsil ediyor. Araç belirli alanlarda sürücüsüz şekilde hareket edebiliyor.
• Seviye 5 ise tam otonom sürüş anlamına geliyor. Bu seviyedeki araçların her türlü yol ve hava koşulunda insan müdahalesi olmadan çalışması hedefleniyor. Ancak günümüzde bu teknoloji henüz yaygın olarak kullanılmıyor.

OTONOM ARAÇ FİKRİ 1939’A UZANIYOR

Otonom araçlar her ne kadar son yılların teknolojisi gibi görünse de geçmişi oldukça eskiye dayanıyor. İlk kez 1939 yılında New York Dünya Fuarı’nda tasarımcı Norman Bel Geddes tarafından geleceğin ulaşım sistemi olarak tanıtılan sürücüsüz araç konsepti, yıllar içerisinde büyük gelişim gösterdi.

1950’li yıllarda elektronik altyapı çalışmalarıyla ilerleyen teknoloji, sonraki dönemlerde bilgisayar sistemleri ve kameraların eklenmesiyle daha da gelişti. Günümüzde ise yapay zeka ve makine öğrenmesi teknolojileri sayesinde otonom araçlar gerçeğe dönüşmeye başladı.

AVANTAJLARI VE KARŞILAŞILAN ZORLUKLAR

Otonom araçların trafik kazalarını önemli ölçüde azaltabileceğini belirtiyor. İnsan kaynaklı dikkatsizlik, yorgunluk ve hata payının ortadan kaldırılmasıyla daha güvenli yollar oluşturulması hedefleniyor.

Bunun yanında trafik yoğunluğunun azaltılması, yakıt tüketiminin düşürülmesi ve engelli bireylerin ulaşım imkanlarının artırılması da teknolojinin önemli avantajları arasında gösteriliyor.

Ancak yüksek üretim maliyetleri, gelişmiş altyapı ihtiyacı, siber güvenlik riskleri ve yoğun yağış veya kar gibi olumsuz hava koşullarında yaşanabilecek performans sorunları sektörün önündeki önemli engeller olarak değerlendiriliyor.

TÜRKİYE’DE OTONOM ARAÇ DÖNEMİ BAŞLADI

Türkiye’de otonom araç teknolojilerine yönelik çalışmalar son yıllarda hız kazandı. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından hazırlanan ve 2 Aralık 2024 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanan yeni yönetmelikle birlikte otonom sürüş sistemlerine ilişkin yasal altyapı oluşturuldu.

Avrupa Birliği standartları temel alınarak hazırlanan düzenleme, otonom araçların test edilmesi ve kullanımına yönelik önemli kuralları belirliyor.

Şu an için Türkiye’de otonom araçlar yalnızca belirli güzergahlarda ve kontrollü alanlarda kullanılabiliyor. Özellikle sürücüsüz toplu taşıma araçları ve akıllı ulaşım projeleri üzerinde çalışmalar sürüyor.

YERLİ ÜRETİCİLER TEKNOLOJİ YARIŞINDA

Türkiye’de Karsan, Temsa ve Anadolu Isuzu gibi üreticiler otonom araç teknolojileri üzerinde aktif çalışmalar yürütüyor. Özellikle sürücüsüz otobüs projeleri, Avrupa ve Kuzey Amerika’daki çeşitli şehirlerde test edilmeye devam ediyor.

Elektrikli ve otonom ulaşım teknolojilerine yönelik yatırımların artmasıyla birlikte Türkiye’nin bu alandaki rekabet gücünün yükselmesi hedefleniyor.

GELECEKTE TRAFİKTE SÜRÜCÜSÜZ ARAÇLAR GÖRÜLEBİLİR

Otonom araçların günlük hayatta yaygın şekilde kullanılabilmesi için teknolojik gelişmelerin yanı sıra yasal düzenlemelerin ve altyapı yatırımlarının da tamamlanması gerekiyor.

KPMG tarafından yapılan araştırmalar, 2030 yılına kadar sürücüsüz araç teknolojilerinin tüketicilerin otomobil tercihlerinde önemli bir kriter haline geleceğini ortaya koyuyor.

Her geçen gün gelişen yapay zeka sistemleri ve otomotiv teknolojileri sayesinde, bugün test aşamasında olan sürücüsüz araçların yakın gelecekte şehir hayatının vazgeçilmez bir parçası haline gelmesi bekleniyor.