Neyzen Özatik'ten modern tüketim kültürüne tasavvuf eleştirisi

Başkentin kültür sanat dünyasında önemli bir yeri olan Neyzen Noyan Özatik, geleneksel sanatların günümüz tüketim toplumundaki deformasyonu hakkında çarpıcı değerlendirmeler yaptı. Aynı zamanda bürokrat kimliğiyle de öne çıkan Neyzen Noyan Özatik, Yeni Ankara'ya verdiği özel röportajda, usta-çırak bağından Mevlevi kültürüne kadar geniş bir yelpazede müzik felsefesini aktardı. Modern insanın tek boyutlu bir hayata hapsolduğunu belirten Özatik, estetiğin ve sanatın bu tekdüzelik karşısındaki en büyük kurtarıcı olduğuna dikkat çekti.

USTA-ÇIRAK İLİŞKİSİNE DAYANAN MEŞK KÜLTÜRÜ NASIL YAŞATILIYOR?

Geleneksel Türk müziğinde eğitimin temeli olan meşk yöntemi, sadece teknik nota bilgisini değil, bütüncül bir yaşam felsefesini de öğrencilere aktarıyor. 1989 senesinde usta sanatçı Arif Biçar ile bu eğitime başlayan Özatik, TRT Ankara Radyosu'nda edindiği tecrübelerle müzikal birikimini güçlendirdiğini belirtti. Özatik'in ifadelerine göre bir meşk talebesi; hocasıyla yolda yürüyerek, çay içip yemek yiyerek sanatsal bir dünya görüşü ediniyor ve bu kültürü memuriyet veya farklı meslek hayatlarıyla uyum içinde sürdürebiliyor.

NEYZEN NOYAN ÖZATİK NEY İÇİN NEDEN "ÜFLEMEK" TABİRİNİ KULLANIYOR?

Yaklaşık 5000 yıllık köklü bir tarihi olan bu enstrümanın icrasında kullanılan terminoloji, doğrudan dini ve tasavvufi bir temele dayanıyor. Enstrüman için "çalmak" yerine "üflemek" fiilinin tercih edilmesi, yaratılış anlatılarıyla bağdaştırılıyor. Özatik, Kur'an-ı Kerim'de yer alan, yaratıcının Hazreti Adem'e kendi ruhundan üflemesi motifinin bu çalgının icrasında sembolize edildiğini vurgulayarak, "Neyden çıkan ses, bu ilahi üflemeyi temsil eder" ifadelerini kullandı. Özatik, bu kutsal referans nedeniyle eski dönemlerde insanların ney sesini duyduklarında hürmeten ayağa kalktıkları belirtildi.

TASAVVUFA GÖRE NEY SESİ İNSANA NEYİ HATIRLATIR?

Mevlevi inancında neyin çıkardığı akustik ses, insanın yeryüzüne inmeden önceki ruhani vatanına duyduğu derin özlemi ve ayrılık acısını ifade ediyor. Günümüz insanının maddi ve manevi dünyalar arasında sıkışıp kaldığını vurgulayan Özatik, bu enstrümanın sesinin "Elest Bezmi" olarak bilinen ilk yaratılış anını çağrıştırdığını kaydetti. Ruhların yaratıcıya verdiği ilk "Evet" cevabını anımsatan bu ses, Özatik'e göre yeryüzünde bütünlük arayan ve eksiklik hisseden insan ruhu için bir sığınak işlevi görüyor.

MODERN DÜNYANIN TÜKETİM KÜLTÜRÜ GELENEKSEL SANATI NASIL ETKİLİYOR?

Günümüz toplumunda manevi değerlerin yüzeysel bir gösteri aracına dönüşmesi, tasavvuf ehlince büyük bir kültürel tahribat olarak değerlendiriliyor. Seküler düğün organizasyonlarında sema törenlerinin sadece şekilsel bir eğlence figürü olarak kullanılmasını yanlış bulan Özatik, bu durumun bir yabancılaşma olduğunu ifade etti. Sosyal medya platformlarında gösteriş amacıyla yapılan yardımlaşmalara da değinen Özatik, "Ettiğin iyilik alem duysun diye ise, inayet inayetliği yaralar" diyerek, anlam inşası için toplumun kendi kök kaynaklarına dönmesi gerektiği uyarısında bulundu.