Diğer bitkilerin yaşayamadığı yerde yetişiyor: İşte Türkiye'nin en dirençli endemik çiçeği!
Turpgiller familyasına ait nadir endemik türlerden Gezertere, sadece ağır metal içeren topraklarda ve zorlu habitatlarda varlığını sürdürebiliyor. Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabı'nda "Tehlikede" kategorisinde yer alan tür, özel koruma programlarıyla geleceğe taşınıyor.
Anadolu coğrafyası, barındırdığı eşsiz biyoçeşitlilik ve endemik türlerle bilim dünyasını şaşırtmaya devam ediyor. Bu özel türlerin başında gelen ve bilimsel adı Physoptychis haussknechtii olan Gezertere çiçeği, sadece Türkiye'de yetişen ve zorlu doğa koşullarına meydan okuyan yapısıyla dikkat çekiyor. Yüksek ağır metal içeren serpantin topraklara sağladığı uyumla bilinen tür, doğanın en dirençli bitkileri arasında gösteriliyor.
DÜNYADA SADECE SİVAS VE ERZİNCAN’DA GÖRÜLÜYOR
Gezertere bitkisinin bilimsel serüveni 1893 yılında botanikçi Bornmüller’in Sivas’ın Divriği ilçesinde gerçekleştirdiği saha çalışmalarıyla başladı. 1899 yılında literaüre kazandırılan ve Turpgiller (Brassicaceae) familyasına ait olan bu çok yıllık otsu tür, dünya üzerinde yalnızca Türkiye’de; Sivas ve Erzincan sınırındaki oldukça dar iki lokasyonda varlığını sürdürüyor. Deniz seviyesinden bin 500 ile bin 600 metre yükseklikteki kireçli, kayalık, çakıllı alanlarda ve yamaçlarda yetişen bitki, habitat darlığı nedeniyle kritik türler arasında sayılıyor.
AĞIR METALLİ TOPRAKLARDA DİRENÇ GÖSTERİYOR
Gezertere’yi diğer bitki türlerinden ayıran en belirgin özelliği, yüksek oranda ağır metal bileşeni içeren toksik serpantin topraklarda yaşayabilmesi. Rekabetçi yapısı zayıf olduğu için mineral bakımından zengin ve diğer bitkilerin yoğun olduğu alanlarda elenen Gezertere, hiçbir canlı türünün tutunamadığı bu zorlu habitatları kendi yaşam alanına dönüştürüyor. Gövdesi beyazımsı-gri tüylerle kaplı olan, tabanında sık rozet yaprak dizilimi bulunduran ve boyu 5 ile 22 santimetre arasında değişen bitki, pembe, mor ve sarı tonlarındaki taç yapraklarıyla da görsel bir estetik sunuyor.
TÜR KORUMA EYLEM PLANIYLA İZLENİYOR
Habitat kayıpları ve sınırlı coğrafi dağılımı sebebiyle Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabı’nda “Tehlikede” (EN - Endangered) statüsünde bulunan Gezertere için resmi kurumlar da harekete geçmiş durumda. Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen “Tür Koruma Eylem Planı” kapsamında özel koruma altına alınan endemik bitkinin doğal yaşam alanları düzenli olarak takip ediliyor.
