Modern sismolojinin kanlı kronolojisi! 1939’dan 2023’e Türkiye’nin deprem dosyası

Türkiye, jeolojik konumu gereği Avrasya, Arap ve Afrika levhaları arasında sıkışan bir tektonik tampon bölgesinde yer alıyor. Kuzey Anadolu Fay Hattı (KAFH) ve Doğu Anadolu Fay Hattı (DAFH) boyunca biriken devasa enerji, tarih boyunca bu toprakların sadece morfolojisini değil, toplumsal hafızasını da şekillendirdi. Bugün 6 Şubat depremlerinin 3. yılında, geriye dönüp baktığımızda karşımıza çıkan tablo, doğanın gücü ile yapı stoğumuzun zayıflığı arasındaki o amansız savaşın dökümü niteliğinde.

1939 ERZİNCAN: CUMHURİYET TARİHİNİN EN BÜYÜK KIRILMASI

27 Aralık 1939 gecesi saat 01.57’de meydana gelen 7.9 büyüklüğündeki Erzincan depremi, modern sismolojinin en yıkıcı kayıtlarından biridir. 52 saniye süren sarsıntı, kenti haritadan silmekle kalmamış, -30 dereceyi bulan dondurucu soğuk ve kar fırtınası nedeniyle yardımların ulaşmasını engellemişti. 32 bin 968 vatandaşımızın hayatını kaybettiği bu felaket, Kuzey Anadolu Fay Hattı’nın batıya göç fenomenini de başlatmış oldu.

17 AĞUSTOS 1999: SANAYİ VE NÜFUS MERKEZİNDE YIKIM

KAFH üzerindeki stresin batıya kaymasıyla 1999 sabahı saat 03.02’de merkez üssü Gölcük olan 7.4 büyüklüğündeki deprem meydana geldi. Sadece 45 saniye süren bu sarsıntı, Türkiye’nin gayrisafi yurtiçi hasılasının (GSYİH) kalbi olan Marmara Bölgesi’ni vurdu. Resmi verilere göre 18 bin 373 kişi hayatını kaybederken, yaklaşık 376 bin bağımsız bölüm kullanım dışı kaldı. Bu deprem, Türkiye'de yapı denetimi ve deprem sigortası (DASK) kavramlarının doğuşuna neden olan en kritik kırılma noktasıydı.

6 ŞUBAT 2023: 11 İLİ ETKİLEYEN ASRIN FELAKETİ

Türkiye, 2023 yılının 6 Şubat sabahı dünya sismoloji tarihinde eşine az rastlanır bir senaryoyla uyandı. 9 saat arayla meydana gelen 7.7 (Pazarcık) ve 7.6 (Elbistan) büyüklüğündeki iki büyük deprem, toplamda 11 ili ve 14 milyon insanı doğrudan etkiledi. 1939 Erzincan depreminden sonra Anadolu’nun gördüğü en büyük felaket olan bu olayda 53 bin 537 can yitirildi. Ekonomik maliyeti ise 103.6 milyar dolar olarak hesaplandı; bu rakam 2023 milli gelirinin yüzde 9’una tekabül ediyor.

MEVZUATTAN DİRENÇLİ KENTLERE

Her büyük sarsıntı, Türkiye’de afet yönetimi ve hukuk sistemini evriltti. 1999 sonrası AFAD’ın kurulması ve 6306 sayılı kentsel dönüşüm yasalarının hayata geçirilmesi, pasif yardım anlayışından proaktif risk azaltma modeline geçişin simgesi oldu. Ancak 2023 felaketi gösterdi ki; 2018 Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği'nin sadece kağıt üzerinde kalmaması, mühendislik ve denetimin inşaatın her santimetrekaresine yerleşmesi gerekiyor.

BEKLENEN İSTANBUL DEPREMİ VE GELECEK RİSKLERİ

Bugün sismologların gözü kulağı Marmara Denizi’nin altındaki sismik boşlukta. 1766’dan beri büyük bir kırılma yaşamayan Marmara segmenti, İstanbul için ciddi bir risk oluşturuyor. Uzmanlar, 6 Şubat’ta ödenen ağır bedelin İstanbul’da yaşanmaması için kentsel dönüşümün bir tercih değil, ulusal güvenlik meselesi olduğunu her platformda vurgulamaya devam ediyor.