Türkiye’de inanç haritası: Görünenin ardında ne var?

Marmara Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Zübeyir Nişancı’nın paylaştığı araştırma sonuçlarına göre, Türkiye’de ateizm ve deizmin yaygınlığı kamuoyunda düşünüldüğü kadar yüksek değil. Türkiye Genel Sosyal Saha Araştırması Projesi kapsamında hazırlanan “Verilerle Türkiye’de İnanç ve Dindarlık” raporu, toplumun büyük çoğunluğunun inançlı olduğunu ortaya koyuyor.

Nişancı’nın aktardığı verilere göre, Türkiye’de toplumun yüzde 94’ü Allah’a inanıyor. Geriye kalan kesimin bir bölümü şüpheci bir tutum sergilerken, yaklaşık yüzde 4’lük bir kesim ateizm, deizm ya da agnostisizme yakın bir noktada bulunuyor.

İNANÇ İLE İBADET ARASINDA FARK VAR

Araştırma, inanç ile ibadet pratikleri arasında belirgin farklılıklar olduğunu da gösteriyor. Nişancı, bu farkın doğrudan deizmle açıklanmasının doğru olmadığını vurgularken, Batı’da bu durumun “aidiyetsiz” ya da “pratiksiz inanç” kavramlarıyla ifade edildiğini belirtiyor.

Türkiye’de inançlı olduğu halde ibadet etmeyen yaklaşık yüzde 25’lik bir kesimin bulunduğunu dile getiren Nişancı, bu grubun doğrudan deist olarak tanımlanmasının hatalı sonuçlara yol açabileceğini ifade ediyor.

TOPLUM TEK TİP DEĞİL

Rapora göre Türkiye’de din, toplumun genelinde önemli bir yer tutmaya devam ediyor. Ancak bu durum her kesimde aynı şekilde görülmüyor. Bölgesel, sosyal ve demografik farklılıklar, dindarlık düzeylerinde çeşitlilik yaratıyor.

Namaz kılma oranının yaklaşık yüzde 40 seviyesinde olduğu belirtilirken, ibadetlerden uzak duran kesimin oranı ise yüzde 13 civarında ölçülüyor.

GENÇLER DAHA AZ MI DİNDAR? NET BİR SONUÇ YOK

Araştırmada dikkat çeken başlıklardan biri de gençlerin dindarlık düzeyi. Nişancı, eldeki verilerin gençlerin daha az dindar olduğuna dair kesin bir yargı ortaya koymadığını belirtiyor.

Yaş ilerledikçe hem inanç hem de kendini dindar olarak tanımlama oranlarının arttığı görülse de, bu durumun doğrudan “yeni nesil daha az dindar” şeklinde yorumlanamayacağı ifade ediliyor.

EĞİTİM SEVİYESİ BELİRLEYİCİ FAKTÖRLERDEN BİRİ

Dindarlık üzerinde en belirgin farkın eğitim düzeyine göre ortaya çıktığına dikkat çekiliyor. Araştırma sonuçlarına göre, eğitim seviyesi yükseldikçe inanç, ibadet ve dindarlık algısında düşüş eğilimi gözlemleniyor.

Öte yandan, en yaygın ibadet pratiğinin oruç olduğu belirtilirken, kadınların erkeklere kıyasla daha dindar olduğu da veriler arasında yer alıyor.

ŞEHİRLEŞME DİNDARLIĞI ETKİLİYOR

Araştırmada şehirleşmenin etkisi de incelendi. Kırsal alanlar, orta yoğunluklu kentler ve büyük şehirler arasında dindarlık açısından farklar olduğu tespit edildi. Büyük şehirlerde dindarlık düzeyi görece daha düşük olsa da bu farkın çok büyük olmadığı ifade ediliyor.

Genel tablo, Türkiye’de toplumun büyük çoğunluğunun farklı düzeylerde de olsa dini inanç ve pratiklerle bağını sürdürdüğünü ortaya koyuyor.