Trump’ın “kaldıracağım” dediği CAATSA yaptırımları nedir?

Bilmeniz gerekenler: CAATSA yaptırımları, ABD Kongresi'nin 2 Ağustos 2017'de yürürlüğe koyduğu "ABD'nin Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası" kapsamında uygulanıyor. Yasa; Rusya, İran ve Kuzey Kore'yi hedef alırken, bu ülkelerin savunma ve istihbarat sektörleriyle "önemli işlem" yapan üçüncü ülkelere de yaptırım uygulanmasına imkan tanıyor. Türkiye, Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi satın alması nedeniyle Aralık 2020'de CAATSA kapsamına alınan ilk ve bugüne kadar tek NATO müttefiki oldu. ABD Başkanı Donald Trump'ın Ankara'daki NATO Zirvesi sırasında yaptırımların kaldırılabileceğine yönelik açıklaması, Türkiye-ABD savunma ilişkilerini yeniden gündeme taşıdı.

Türkiye ile ABD arasında son yıllardaki en önemli kriz başlıklarından biri olan CAATSA yaptırımları, Donald Trump'ın Ankara'da yaptığı açıklamanın ardından yeniden tartışılmaya başlandı. Trump, Türkiye'ye uygulanan yaptırımların kaldırılması yönünde çalışma yürüttüklerini belirtirken, gözler yeniden 2017 yılında yürürlüğe giren ABD yasasına çevrildi.

CAATSA YAPTIRIMLARI NEDİR?

CAATSA (Countering America's Adversaries Through Sanctions Act), Türkçe adıyla "ABD'nin Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Yasası", ABD Kongresi tarafından 2 Ağustos 2017'de kabul edilerek yürürlüğe girdi. Yasanın temel amacı, ABD'nin ulusal güvenliğine tehdit olarak değerlendirdiği Rusya, İran ve Kuzey Kore üzerindeki ekonomik ve diplomatik baskıyı artırmak.

Yasa yalnızca bu üç ülkeyi değil, onların savunma ve istihbarat sektörleriyle önemli ticari ilişki kuran yabancı ülke, kurum ve kişileri de kapsıyor. Özellikle 231. madde, Rus savunma sanayisiyle büyük ölçekli silah anlaşmaları yapan taraflara yaptırım uygulanmasının hukuki dayanağını oluşturuyor.

TÜRKİYE'YE NEDEN CAATSA YAPTIRIMI UYGULANDI?

Türkiye, Rusya'dan S-400 Triumf hava savunma sistemi satın aldığı için CAATSA yaptırımlarıyla karşı karşıya kaldı. Washington yönetimi, S-400 sistemlerinin NATO altyapısıyla uyumlu olmadığını ve F-35 savaş uçaklarının hassas teknolojileri açısından güvenlik riski oluşturabileceğini savundu.

Ankara ise S-400 kararının tamamen ulusal güvenlik ihtiyaçları doğrultusunda alındığını ve bunun Türkiye'nin egemenlik hakkı kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.

ABD yönetimi, Aralık 2020'de Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) ile dönemin SSB Başkanı İsmail Demir ve bazı üst düzey yetkililere yönelik CAATSA yaptırımlarını devreye soktu.

CAATSA YAPTIRIMLARI KAPSAMINDA HANGİ TEDBİRLER UYGULANIYOR?

Türkiye'ye yönelik uygulanan yaptırımlar doğrudan savunma sanayisini hedef aldı. Kararlar kapsamında:

• Savunma Sanayii Başkanlığına ABD'den ihracat lisansı verilmesi durduruldu.
• ABD finans kuruluşlarından kredi sağlanması engellendi.
• Uluslararası finans kuruluşlarından finansman sağlanmasına ABD'nin destek vermemesi kararlaştırıldı.
• Yaptırım listesine alınan yetkililere ABD'ye giriş yasağı ve mal varlığı kısıtlamaları getirildi.
• Bu süreçte Türkiye, F-35 Müşterek Taarruz Uçağı Programı'ndan da çıkarıldı.

CAATSA HANGİ ÜLKELERİ KAPSIYOR?

CAATSA'nın doğrudan hedefinde Rusya, İran ve Kuzey Kore bulunuyor. Bununla birlikte, bu ülkelerin savunma veya istihbarat sektörleriyle büyük çaplı iş yapan üçüncü ülkeler de yaptırımla karşılaşabiliyor.

Bugüne kadar öne çıkan örnekler şöyle:

Türkiye: S-400 hava savunma sistemi alımı nedeniyle 2020'de yaptırım uygulandı.
Çin: Rusya'dan S-400 sistemi ve Su-35 savaş uçakları satın alan Çin ordusuna bağlı Ekipman Geliştirme Dairesi ile yöneticilerine 2018 yılında yaptırım getirildi.
Rusya, İran ve Kuzey Kore: Yasa kapsamında çok sayıda kişi, şirket ve devlet kurumuna yönelik kapsamlı ekonomik yaptırımlar uygulanıyor.

Öte yandan Hindistan, Mısır ve Endonezya gibi ülkeler de Rus savunma sanayisiyle yaptıkları anlaşmalar nedeniyle zaman zaman CAATSA kapsamında yaptırım riskiyle karşı karşıya kaldı. Ancak ABD yönetimi bazı durumlarda muafiyet veya erteleme yetkisini kullandı.

Beştepe'de tarihi zirve: Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Trump'tan ikili görüşmeAnkara Haberleri

TRUMP NEDEN CAATSA YAPTIRIMLARINI YENİDEN GÜNDEME GETİRDİ?

ABD Başkanı Donald Trump, 7 Temmuz 2026'da Ankara'da düzenlenen NATO Zirvesi sırasında Türkiye'ye uygulanan CAATSA yaptırımlarını kaldırmayı planladıklarını açıkladı. Trump ayrıca Türkiye'nin F-35 programına yeniden dahil edilmesi seçeneğinin de değerlendirildiğini ifade etti.

Ancak uzmanlara göre yaptırımların tamamen kaldırılması yalnızca başkanlık kararıyla gerçekleşmiyor. CAATSA'nın Kongre tarafından kabul edilmiş bir yasa olması nedeniyle, sürecin hukuki ve siyasi boyutunun da tamamlanması gerekiyor.

Editör notu: CAATSA, yalnızca Türkiye'yi hedef alan bir yaptırım paketi değil. ABD'nin küresel yaptırım mekanizmasının önemli araçlarından biri olan yasa, Rusya başta olmak üzere belirli ülkelerin savunma sanayisiyle yapılan stratejik iş birliklerini sınırlandırmayı amaçlıyor. Türkiye ise bu yasa kapsamında yaptırıma uğrayan ilk ve halen tek NATO üyesi ülke olma özelliğini koruyor.

Erdoğan-Trump buluşmasının en özel kareleri burada! Ankara'dan renkli karelerGündem