Sessizliğe gömülen tarih: Hacı Bayram Mahallesi’nin kayıp hafızası
Ankara’nın Hacı Bayram Mahallesi, Osmanlı son dönemi mimarisi ve farklı kültürlere ev sahipliğiyle dikkat çekiyor. Bir zamanlar hoşgörünün simgesi olan mahallede cami ve sinagog yan yana duruyor ancak nüfus değişimi ve restorasyon sorunları, tarihi dokunun korunmasını zorlaştırıyor.
Ankara’nın Altındağ ilçesinde bulunan, halk arasında “Yahudi Mahallesi” olarak anılan Hacı Bayram Mahallesi, Osmanlı’nın son dönem mimari özelliklerini taşıyan yapılarıyla dikkat çekiyor. Tarih boyunca farklı inanç ve kültürlerden insanlara ev sahipliği yapan mahallede, sadece sıradan yaşamlar değil; kültür, sanat ve akademi dünyasına yön veren birçok önemli isim de yaşamış. Mahalle sakinlerinin aktardığına göre, Mustafa Kemal Atatürk de zamanında burada bulunan konaklarda misafir edilmişti. Ayrıca ünlü sanatçı Muazzez Ersoy ile birçok doktor, hakim ve savcı da bu tarihi mahalleden geçmiş.
BİR ZAMANLAR HOŞGÖRÜNÜN SİMGESİ: CAMİ VE SİNAGOG YAN YANA
Bir zamanlar hoşgörünün simgesi olan mahallede cami ve sinagog yan yana bulunuyor. Hâlen ayakta duran sinagog, yılda birkaç kez ibadet için gelen Yahudi cemaatine ev sahipliği yapıyor ancak, mahallede artık Yahudi nüfus kalmamış durumda. Mahalle sakini Naci Saban, “15 yıldır buradayım, bir tane Yahudi vatandaş görmedim. Onlar ayin için yılda birkaç kez geliyor. Burası bir zamanlar hoşgörünün simgesiydi.” dedi.
Saban, “Eskiden Yahudilerle Türkler beraber yaşardı. Cumhuriyetin kurulmasından sonra çoğu Samsun ve İzmir’e göç etti. Şu anda oturanların çoğu Kızılcahamamlı, Sivaslı ve Adanalı. Kültür Bakanlığı ile belediyeler arasında yetki karmaşası var, bu yüzden restorasyon yapmak mümkün olmuyor. Oturanlar evlerine bakabildikleri kadar bakıyor, boş kalan evler ise yıkılıyor.” diye ekledi.
TARİHİ MAHALLENİN NÜFUS DEĞİŞİMİ
Mahalle sakini Nihat Kılıç da, “Yaklaşık 50 yıldır buradayım. Geldiğimde mahallede Yahudiler vardı, mahalle nüfusunun üçte biri onlardı. Daha sonra Türkler çoğaldı ve Yahudiler barınamadı. Sanatçılar, hakimler, savcılar ve doktorlar bu mahalleden yetişti.” dedi.
Zamanla sakinliğe bürünen Hacı Bayram Mahallesi, bir zamanlar kalabalık ve neşeli olan sokaklarından uzaklaştı. Evlerin çoğu terk edildi, bazıları metruk hâle gelirken, bazıları ise sadece sokak hayvanlarının sığınağı oldu. Tarihî mahalle, kültürel zenginliğiyle hatırlanırken, günümüzde korunma ve yaşatma mücadelesi veriyor.
