Osman Zeki Üngör kimdir, İstiklâl Marşı’nı ne zaman besteledi?

Türkiye Cumhuriyeti’nin ulusal marşı olan İstiklâl Marşı’nın bestecisi Osman Zeki Üngör, Türk müzik tarihinin önemli isimlerinden biridir. Besteci, orkestra şefi ve keman virtüözü olan Üngör; hem Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan süreçte müzik alanında yaptığı çalışmalar hem de eğitim kurumlarının kuruluşuna katkılarıyla tanınır.

İSTANBUL’DA BAŞLAYAN BİR MÜZİK YOLCULUĞU

Osman Zeki Üngör, 1880 yılında İstanbul Üsküdar’da dünyaya geldi. Dedesi Santuri Hilmi Bey, Osmanlı saray orkestrası Mızıka-yı Hümayun bünyesinde görev yapan önemli müzisyenlerden biriydi.

Beşiktaş Askerî Rüştiyesi’ndeki eğitiminden sonra 1891 yılında Mızıka-yı Hümayun’a girerek müzik eğitimi almaya başladı. Üstün yeteneği sayesinde II. Abdülhamid’in dikkatini çeken Üngör, konser kemancısı olarak yetiştirildi. Başkemancı Vondra Bey’den keman, Aranda Paşa’dan ise müzik teorisi dersleri aldı.

SARAY ORKESTRASINDA YÜKSELİŞ

Üngör, Mızıka-yı Hümayun bünyesinde kısa sürede öne çıkarak başkemancı oldu. Bu dönemde yalnızca askerî marşlar çalan orkestranın gelişmesi için çalıştı ve Batı tarzı senfonik müziğin yaygınlaşmasına katkı sağladı.

Birçok ünlü bestecinin keman konçertolarını Türkiye’de seslendiren ilk Türk kemancılardan biri olarak bilinir. I. Dünya Savaşı sırasında saray orkestrası ile Avrupa’da konserler verdi. Viyana, Berlin, Dresden, Münih, Budapeşte ve Sofya’yı kapsayan turne, bir Türk orkestrasının gerçekleştirdiği ilk Avrupa turnesi oldu.

İSTİKLÂL MARŞI’NIN BESTELENMESİ

Osman Zeki Üngör, en büyük ününü Mehmet Âkif Ersoy’un yazdığı İstiklâl Marşı’nı bestelemesiyle kazandı.

1921’de marşın sözleri kabul edildikten sonra açılan beste yarışmasına davet edilen bestecilerden biri olan Üngör’ün bestesi başlangıçta birinci seçilmedi. İlk yıllarda Ali Rıfat Çağatay’ın bestesi kullanıldı.

Ancak 1930 yılında yapılan düzenlemeyle, İstiklâl Marşı’nın bugün kullanılan Batı tarzındaki bestesi resmî marş olarak kabul edildi ve Osman Zeki Üngör’ün eseri Türkiye’nin ulusal marşı oldu.

CUMHURBAŞKANLIĞI SENFONİ ORKESTRASI’NIN TEMELLERİ

1917 yılında saray orkestrasının şefliğine getirilen Üngör, orkestranın gelişmesine büyük katkı sağladı.

Cumhuriyet’in ilanından sonra orkestrayı Ankara’ya taşıdı ve 11 Mart 1924’te Ankara’da ilk senfonik konseri verdi. Bu topluluk daha sonra Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası’nın temeli oldu.

MUSİKİ MUALLİM MEKTEBİ’NİN KURULUŞU

Osman Zeki Üngör, yalnızca besteci ve şef olarak değil, aynı zamanda eğitimci kimliğiyle de önemli çalışmalar yaptı.

Türkiye’de müzik öğretmeni ihtiyacını karşılamak amacıyla kurulan Musiki Muallim Mektebi’nin kuruluşunda önemli rol oynadı. Okulun ilk öğretim üyelerinden biri olan Üngör, 1924–1934 yılları arasında 10 yıl boyunca okulun müdürlüğünü yürüttü. Bu kurum daha sonra Ankara Devlet Konservatuvarı’nın temelini oluşturdu.

SON YILLARI VE VEFATI

1934 yılında sağlık sorunları nedeniyle emekliye ayrılan Osman Zeki Üngör, hayatının son yıllarını İstanbul’da geçirdi. Soyadı Kanunu’nun ardından “Üngör” soyadını aldı.

Ünlü besteci, 28 Şubat 1958’de İstanbul Moda’daki evinde hayatını kaybetti. Cenazesinde askerî bando tarafından İstiklâl Marşı çalındı. Böylece Mehmet Âkif Ersoy’dan sonra cenazesinde İstiklâl Marşı çalınan ikinci kişi oldu.

AİLESİ VE DİĞER ESERLERİ

Osman Zeki Üngör, besteci Ekrem Zeki Ün’ün babasıdır. İstiklâl Marşı dışında da çeşitli eserler besteleyen sanatçının bilinen eserleri arasında “İlim Marşı”, “Azmü Ümit Marşı”, “Töre Marşı”, “Türk Çocukları” ve “Cumhuriyet Marşı” bulunur.