Orman yangınında en kritik saatler hangileri? Rüzgâr alevleri nasıl büyütüyor?

Orman yangınlarında günün her saati aynı risk seviyesini taşımıyor. Sıcaklığın yükseldiği, havadaki nemin azaldığı ve rüzgârın kuvvetlendiği saatlerde yangının hem başlaması hem de kısa sürede geniş bir alana yayılması daha kolay hale geliyor. Özellikle öğle ve öğleden sonra saatleri, yangın davranışının daha tehlikeli bir noktaya ulaşabildiği dönemler arasında gösteriliyor.

YANGIN AÇISINDAN GÜNÜN EN RİSKLİ SAATLERİ

Türkiye'de orman yangınları açısından 10.00-17.00 saatleri arasındaki dönem dikkat çekiyor. Özellikle 12.00-15.00 saatleri, sıcaklık ve nem koşullarının yangın lehine değişmesi nedeniyle kritik kabul ediliyor.

Güneşin etkisinin artmasıyla birlikte bitki örtüsündeki nem azalıyor. Kuru otlar, çalılar, yapraklar ve diğer yanıcı materyaller daha kolay tutuşabilecek hale geliyor. Aynı saatlerde rüzgârın da kuvvetlenmesi, yangının kontrol altına alınmasını güçleştirebiliyor.

Bazı meteorolojik değerlendirmelerde ise yangınların 11.00-20.00 saatleri arasında daha fazla görülebildiğine dikkat çekiliyor.

ÖĞLEDEN SONRA NEDEN DAHA TEHLİKELİ?

Özellikle 14.00-16.00 saatleri, sıcaklıkların gün içerisindeki yüksek seviyelere ulaşması ve nemin azalması nedeniyle yangın açısından kritik olabilir.

Bu dönemde ormandaki yanıcı maddeler kurudukça küçük bir kıvılcımın yangına dönüşme ihtimali artar. Yangın başladıktan sonra ise rüzgârın etkisiyle alevlerin boyutu ve ilerleme hızı kısa sürede değişebilir.

Ancak bu durum, sabah veya gece saatlerinde yangın tehlikesinin ortadan kalktığı anlamına gelmiyor. Hava koşulları, arazi yapısı ve bitki örtüsünün kuruluk düzeyi yangının davranışını doğrudan etkiliyor.

GECE SAATLERİNDE YANGIN NEDEN YAVAŞLAYABİLİYOR?

Güneşin batmasıyla birlikte sıcaklık düşerken bağıl nem genellikle yükseliyor. Rüzgârın zayıflaması da yangının ilerleme hızını azaltabiliyor.

Bu nedenle şafak öncesindeki saatler, birçok durumda yangının daha düşük şiddette seyrettiği dönemlerden biri olabiliyor. Ancak kuraklığın çok yüksek olduğu alanlarda gece boyunca da tehlikeli yangın davranışları görülebileceği unutulmamalı.

RÜZGÂR YANGINI NEDEN BU KADAR HIZLI BÜYÜTÜYOR?

Rüzgârın yangın üzerindeki etkisi yalnızca alevleri bir yöne doğru itmesinden ibaret değil. Yangının hem hızını hem de yayılma şeklini değiştirebiliyor.

Rüzgârın etkisiyle alevler yanmamış bitki örtüsüne doğru eğiliyor. Bu durum yangının önündeki kuru ot, çalı ve ağaçların daha fazla ısıya maruz kalmasına neden oluyor. Böylece yangın daha hızlı ilerleyebiliyor.

Bitki örtüsünü daha da kurutuyor

Rüzgâr, özellikle sıcak ve kuru havalarda bitki örtüsündeki nemin daha hızlı kaybolmasına katkıda bulunuyor. Nemini kaybeden yanıcı materyaller ise daha kolay tutuşuyor.

Alevlere oksijen sağlıyor

Hava hareketinin artması yanma sürecini de etkiliyor. Yangına ulaşan hava akımı, yanmayı destekleyerek alevlerin daha güçlü hale gelmesine katkıda bulunabiliyor.

Korları yangının önüne taşıyor

Rüzgârın en tehlikeli etkilerinden biri ise kor ve yanıcı parçaların taşınması. Yanan kozalak, dal, yaprak veya kor parçaları rüzgârla ana yangın cephesinin önüne taşınabiliyor.

Bu durum, yangının henüz ulaşmadığı bölgelerde yeni yanma noktalarının ortaya çıkmasına neden olabiliyor. Böylece yangın tek bir hat üzerinden ilerlemek yerine farklı noktalarda aynı anda etkili hale gelebiliyor.

RÜZGÂRIN YÖN DEĞİŞTİRMESİ NEDEN KRİTİK?

Yangın sırasında rüzgârın hızındaki artış kadar yönündeki ani değişimler de büyük önem taşıyor.

Rüzgâr yön değiştirdiğinde yangının ilerleme doğrultusu da kısa sürede farklılaşabiliyor. Bu nedenle daha önce yangının gerisinde veya yan tarafında kalan bir bölge bir anda yangının ilerleme hattına dönüşebiliyor.

Bu değişkenlik, özellikle yangınla mücadele ekiplerinin çalışmalarını zorlaştıran faktörlerden biri.

30-30-30 KOŞULU NE ANLAMA GELİYOR?

Orman yangını riskini anlatırken kullanılan göstergelerden biri de 30-30-30 kuralı olarak biliniyor. Buna göre;

• 30°C'nin üzerinde sıcaklık
• Yüzde 30'un altında bağıl nem
• 30 km/saatin üzerinde rüzgâr

gibi koşulların bir araya gelmesi yangının hızlı ve agresif şekilde ilerlemesi açısından riskli bir tablo oluşturabiliyor.

Dolayısıyla orman yangınlarında tehlikeyi yalnızca sıcaklık üzerinden değerlendirmek yeterli değil. Sıcaklık, nem, rüzgâr, bitki örtüsünün kuruluğu ve arazi yapısının birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.