Kurban Bayramı’nın gizli bilançosu: Tonlarca kemik ve sakatat nereye gidiyor?
Kurban Bayramı’nda açığa çıkan 200 bin ton kemik ve sakatat nereye gidiyor? Bakanlık verileri ve uzman uyarılarıyla çevre dostu "Sıfır Atık Bayramı" rehberi.
Tarım ve Orman Bakanlığı’nın resmi verileri ile hayvansal geri dönüşüm sektörü raporları, Kurban Bayramı boyunca yaklaşık 200 bin ton biyolojik atığın (kemik, sakatat, kan) açığa çıktığını gösteriyor. Doğru yönetilmediğinde çevre felaketine yol açan bu atıkları, sokak hayvanları için can suyuna ve sanayi için ham maddeye dönüştürmek mümkün. İşte verilerle "Sıfır Atık Bayramı" dosyamız.
Her Kurban Bayramı’nda gözler pazarlara ve kesim alanlarına çevrilirken, madalyonun görünmeyen bir yüzü var; Biyolojik atık yönetimi. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın her yıl bayram sonu yayımladığı resmi veriler baz alındığında; Türkiye genelinde bayram süresince ortalama 800 bin büyükbaş ve 2,5 milon küçükbaş hayvan kesiliyor. Bu kesimlerin ardından geriye tüketilmeyen devasa bir kemik, yağ ve sakatat kütlesi kalıyor.
RESMİ VERİLER VE SEKTÖR PROJEKSİYONLARIYLA "BAYRAMIN ATIK HARİTASI"
Gıda mühendisliği standartları ve hayvansal geri dönüşüm (rendering) sektörü katsayılarına göre; bir çiftlik hayvanının canlı ağırlığının yaklaşık yüzde 15 ila yüzde 20’si insan gıdası olarak tüketilmeyen parçalardan (kemik, kan, boynuz, işkembe içeriği ve yağlar) oluşuyor.
Bakanlığın kesim sayıları ile sektörün atık katsayıları yan yana getirildiğinde ortaya çıkan çarpıcı tablo şu şekilde:
ÇÖPE ATILAN SERVET VE ÇEVRE TEHDİDİ
Uzmanlar, bu atıkların gelişiüzel çöplere atılmasının veya açık alanlara gömülmesinin büyük riskler barındırdığını belirtiyor. Çevre Mühendisleri Odası raporlarında da altı çizildiği üzere; kontrolsüz çürüme süreçleri yer altı sularını kirletiyor, ciddi bir koku kirliliğine yol açıyor ve sera gazı salınımını (metan) artırıyor.
Oysa endüstriyel geri dönüşüm merkezlerinde (rendering tesisleri) işlenen bu atıklar; evcil hayvan maması, organik gübre, sabun ve sanayi yağı gibi yüksek katma değerli ürünlere dönüştürülerek ekonomiye geri kazandırılabiliyor.
VETERİNER HEKİMLERDEN KRİTİK UYARI!
Bayramda artan kemik ve sakatatları sokak hayvanlarına dağıtmak yaygın bir refleks. Ancak Veteriner Hekimler Odası bu konuda hayati bir uyarıda bulunuyor:
"Çiğ olarak verilen sakatatlar, köpeklerde ölümcül olabilen 'kist hidatik' (parazit) hastalığının yayılmasına neden olur. Ayrıca büyükbaş hayvanların sert ve kırılmış kemikleri, sokak köpeklerinin mide ve bağırsaklarını delerek iç kanamadan ölümlere yol açmaktadır. Hayvanlara çiğ et/sakatat verilmemeli, kemikler ise kaynatılarak sadece suyu mamalarına karıştırılmalıdır."
SÜRDÜRÜLEBİLİR BAYRAM REHBERİ: NE YAPMALI?
Bayramı hem çevre hem de sokak hayvanları için "sıfır atık" felsefesine uygun geçirmek için bireysel olarak atılabilecek adımlar:
- Kemik suyu mucizesi: Tüketilmeyen ilikli kemikleri çöpe atmak yerine dev kazanlarda kaynatın. Elde ettiğiniz kemik sularını dondurarak hem kendi yemeklerinizde kullanın hem de mahallenizdeki sokak hayvanlarının kuru mamalarını ıslatmak için yerel gönüllülere teslim edin.
- Sakatatları pişirmeden vermeyin: Sokak hayvanları için ayırdığınız akciğer, dalak gibi sakatatları mutlaka en az 20 dakika kaynatın. Bu işlem parazit zincirini kırarak sokak hayvanlarının hastalanmasını önler.
- Belediyelerin atık kumbaralarını kullanın: Birçok ilçe belediyesi bayramda "biyolojik atık toplama araçları" görevlendiriyor. Kemik ve yağ atıklarınızı normal evsel çöplerle karıştırmadan, belediyelerin gösterdiği özel sızdırmaz poşetlerde bu ekiplere teslim edin.
- Gübre dönüşümü: Bahçeli evi olanlar için işkembe içi artıkları ve organik atıklar, kompost (doğal gübre) yapımı için mükemmel birer azot kaynağıdır. Toprağa gömerek birkaç ay içinde zengin bir gübre elde edebilirsiniz.
