Kanlı 1 Mayıs 1977: Taksim Meydanı'nda yarım kalan bayramın hikâyesi

Türkiye'nin yakın tarihindeki en büyük kitle katliamlarından biri olan Kanlı 1 Mayıs 1977, aradan geçen yaklaşık yarım asra rağmen hala aydınlatılamamış bir "derin operasyon" olarak nitelendirilmektedir. O gün İstanbul Taksim Meydanı'nda yaklaşık 500 bin kişinin katılımıyla düzenlenen görkemli kutlama, akşam saatlerine doğru patlayan silahlarla bir can pazarına dönüştü.

KAOSUN BAŞLANGICI: SULAR İDARESİ VE OTELDEN AÇILAN ATEŞ

DİSK (Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu) tarafından organize edilen kutlamalarda, dönemin DİSK Genel Başkanı Kemal Türkler konuşmasının sonuna geldiği sırada, meydanın farklı noktalarından silah sesleri yükselmeye başladı. Görgü tanıklarının ve o döneme dair araştırmaların ortaklaştığı nokta; ateşin Sular İdaresi binasının üzerinden ve bugün The Marmara olarak bilinen Intercontinental Oteli'nin üst katlarından açıldığı yönündedir.

Açılan ateş sonrası yarım milyonluk kitle büyük bir panik içerisinde kaçışmaya başladı. Bu esnada meydana giren panzerlerin siren sesleri ve kalabalığın üzerine sürülmesi, kaosu daha da derinleştirdi.

KAZANCI YOKUŞU FACİASI

Kanlı 1 Mayıs 1977 trajedisinin en ağır bilançosu Kazancı Yokuşu'nda yaşandı. Silah seslerinden kaçarak yokuşa doğru yönelen binlerce kişi, yokuşun başına park edilmiş bir kamyonun yolu kapatması nedeniyle sıkıştı. Çıkan izdihamda insanların birbirini ezmesi ve boğulmalar sonucu 34 kişi yaşamını yitirdi, yüzlerce kişi yaralandı. Adli Tıp raporlarına göre, ölenlerin büyük bir çoğunluğu kurşun yarasından ziyade ezilme ve havasızlık sonucu hayatını kaybetmişti.

FAİLLER KİMDİ? DERİN DEVLET VE KONTRGERİLLA TARTIŞMALARI

Olayın ardından başlatılan soruşturmalar ve açılan davalar hiçbir zaman gerçek faillere ulaşamadı. Yakalanan bazı sanıklar beraat etti; ateş açılan otel odalarındaki kişilerin kimliği asla netleştirilemedi. Bülent Ecevit, olaydan kısa bir süre sonra Başbakan Süleyman Demirel'e yazdığı mektupta ve meydanlarda yaptığı konuşmalarda, devlet içindeki "Kontrgerilla" yapılanmasına işaret etti. Birçok siyaset bilimciye göre bu katliam, 12 Eylül 1980 askeri darbesine giden süreçte halkı sindirmek ve kaosu kurumsallaştırmak için planlanmış bir tertipti.

UNUTULMAYAN MİRAS: 1 MAYIS VE TAKSİM

Kanlı 1 Mayıs, Türkiye'deki işçi hareketinin ve sol siyasetin simgesel bir dönüm noktası oldu. Taksim Meydanı, bu olaydan sonra uzun yıllar boyunca 1 Mayıs kutlamalarına kapatıldı ve "yasaklı meydan" haline geldi. Bugün bile 1 Mayıs kutlamaları dendiğinde akla gelen ilk tartışmanın "Taksim Meydanı" olmasının temelinde, 1977'de dökülen kan ve o günün anısına duyulan vefa yatmaktadır.