Çocuklarda ekran süresi zihin sağlığını bozuyor: Peki çözüm ne?

Teknolojinin merkezine doğan yeni nesli büyütmek, somut istatistiklerin de kanıtladığı üzere ebeveynler için giderek zorlaşan bir sürece dönüşüyor. Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) 2024 yılı verileri ve küresel psikiyatri araştırmaları, kontrolsüz teknoloji kullanımının gelişimsel risklerini net rakamlarla ortaya koyuyor. Çocukların zihin sağlığını korurken teknolojiyi güvenli bir çerçevede tutmak, hayali tavsiyelerle değil, yaşa uygun bilimsel sınırlar ve ölçülebilir veriler ışığında hareket etmeyi gerektiriyor.

YAŞLARA GÖRE ÇOCUKLARDA EKRAN SÜRESİ SINIRLARI NELERDİR?

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), 0-2 yaş grubundaki bebekler için ekran kullanımını kesinlikle önermiyor. Çocuk gelişimciler ise 2 ila 4 yaş aralığındaki çocukların ise günde bir saatten fazla ekran karşısında vakit geçirmemesi gerektiğinin altını çiziyor. Washington Üniversitesi'nden Beyin Bilimcisi Patricia Kuhl'un 4 binden fazla bebek üzerinde yürüttüğü araştırmalar, bir yaşından küçük bebeklerin dijital cihazlardan hiçbir şey öğrenemediğini kanıtlıyor. Beyin Bilimcisi Patricia Kuhl'un yaptığı çalışmalar, bebeklerin dil ve motor becerilerinin ekranlardan değil, yalnızca gerçek insan etkileşimi ve fiziksel çevre deneyimleri aracılığıyla geliştiğini belirtiyor.

TÜRKİYE'DE ÇOCUKLARIN İNTERNET VE EKRAN KULLANIMI

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yayımlanan 2024 yılı "Çocuklarda Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması", teknoloji bağımlılığının boyutlarını resmi verilerle ortaya koyuyor. Rapora göre, Türkiye'de çocukların internet kullanım oranı 2021'deki yüzde 82,7 seviyesinden 2024 yılında yüzde 91,3'e ulaştı. Araştırmaya katılan çocukların yüzde 32,6'sı akıllı cihazını en az 30 dakikada bir kontrol ettiğini ifade ediyor. Çocuklara ekran başında geçirdikleri sürenin hayatlarındaki olumsuz etkileri sorulduğunda; yüzde 34,4'ü daha az kitap okuduğunu, yüzde 33,3'ü daha az ders çalıştığını ve yüzde 17,2'si daha az uyuduğunu kabul ediyor.

UZUN EKRAN SÜRESİ ZİHİN SAĞLIĞINI VE BEYİN GELİŞİMİNİ NASIL ETKİLİYOR?

Singapur'da 168 çocuk üzerinde 10 yıldan uzun süren kapsamlı bir tıp araştırması, ekran kullanımının beyin anatomisine etkilerini haritalandırdı. Dr. Huang Pei liderliğindeki bilim insanları, ekran karşısında fazla zaman geçiren çocukların görsel işleme ve bilişsel kontrolle ilgili beyin ağlarında normalden çok daha hızlı bir olgunlaşma tespit etti. Hızlandırılmış bu gelişimin, çocuklukta yüksek uyarana maruz kalmaktan kaynaklandığı ve ergenlik döneminde anksiyete bozukluklarını doğrudan tetiklediği bilimsel olarak raporlandı. Ekranların yarattığı sürekli uyaran akışının dikkat sürelerini kısalttığını ve çocuklardaki dürtü kontrol mekanizmalarını körelttiği gözlemleniyor.

ÇOCUKLARI EKRANDAN UZAKLAŞTIRACAK ALTERNATİF AKTİVİTELER NELER?

Pedagoglar ve çocuk psikiyatristleri, teknoloji kullanımını sınırlandırırken doğan boşluğun fiziksel ve sosyal etkileşimlerle doldurulmasını zorunlu görüyor. Ankara gibi metropollerde yaşayan ailelerin hafta sonları Eymir Gölü veya Atatürk Orman Çiftliği alanlarında yapacakları doğa yürüyüşleri, çocukların fiziksel enerjilerini ekransız bir ortamda atmasını sağlıyor. Ev ortamında ise dijital cihazlar yerine kitapları yüksek sesle okumak, çocukların kelimeleri ve sesleri işlemeleri için beyinlerine gerekli zamanı tanıyor. Çocukların zaman zaman sıkılmalarına izin vermenin, hayal kırıklığıyla başa çıkmayı öğrettiğini ve ekran bağımlılığını kırmada en etkili yöntemlerden biri olduğunu belirtiyor.