Çocuk adalet sisteminde kapsamlı değişiklik: Yeni ceza düzenlemeleri komisyondan geçti

Türk Ceza Kanunu'nda yapılan değişiklikle, fiili işlediği sırada 12 yaşını doldurmuş olup 15 yaşını doldurmamış olanların, işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamaması veya davranışlarını yönlendirme yeteneğinin yeterince gelişmemiş olması halinde ceza sorumluluğu bulunmayacak; ancak bu kişiler hakkında çocuklara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunacak. Algılama ve yönlendirme yeteneğinin bulunması halinde ise ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda 13 yıldan 18 yıla, müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda 10 yıldan 12 yıla kadar hapis cezasına hükmolunacak; diğer cezalarda yarı indirim uygulanacak ve verilecek ceza 9 yıldan fazla olamayacak.

Fiili işlediği sırada 15 yaşını doldurmuş olup 18 yaşını doldurmamış olanlar hakkında ise ağırlaştırılmış müebbet gerektiren suçlarda 19 yıldan 27 yıla, müebbet gerektiren suçlarda 15 yıldan 18 yıla kadar hapis cezası öngörülüyor; diğer cezalarda üçte bir indirim uygulanacak ve ceza 15 yıldan fazla olamayacak.

Düzenlemeyle, kasten öldürme ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçlarını işleyen 15-18 yaş grubu çocuklar hakkında yaş indiriminin uygulanmaması, 12-15 yaş grubu çocuklara ise bir üst grubun ceza rejiminin uygulanabilmesi konusunda hakime takdir yetkisi tanınıyor. Ayrıca tekerrür hükümlerindeki yaş istisnası 18'den 15'e düşürülüyor.

AİLE HUKUKUNA İLİŞKİN CEZALAR ARTIRILIYOR

Teklifle, aile hukukundan doğan bakım, eğitim veya destek yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişiye öngörülen "1 yıla kadar" hapis cezası, "3 aydan 2 yıla kadar" şeklinde düzenleniyor. Hamile eşini veya birlikte yaşadığı kadını çaresiz durumda terk eden kişiye verilen cezanın sınırı ise 6 aydan 2 yıla kadar yükseltiliyor. Bu fiiller nedeniyle çocuğun kasten öldürme veya ağırlaşmış yaralama suçu işlemesi halinde, şikâyet aranmaksızın faile verilecek ceza yarısından iki katına kadar artırılacak.

Velayet hakları kaldırılmış olsa da alkol, uyuşturucu bağımlılığı veya onur kırıcı davranışlarla çocuğunun ahlak, güvenlik ve sağlığını tehlikeye sokan ana veya babaya öngörülen ceza da "3 aydan 1 yıla" yerine 1 yıldan 3 yıla kadar olacak.

İNFAZ SÜRECİNDE DEĞİŞİKLİKLER

Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'da yapılan düzenlemeyle, çocuk hükümlülerin cezalarının infazına doğrudan çocuk eğitimevlerinde değil, çocuk kapalı ceza infaz kurumlarında başlanacak; iyi halli olduğu tespit edilenler eğitimevlerine ayrılabilecek. 12-18 yaş grubu çocuklar, suç türleri, cinsiyetleri ve fiziki gelişim durumları göz önünde bulundurularak ayrı bölümlerde barındırılacak.

Terör suçları ile örgüt kurma, yönetme veya üyelik suçları hariç olmak üzere, kasıtlı suçlardan toplam 3 yıl veya daha az, taksirli suçlardan toplam 5 yıl veya daha az hapis cezasına mahkûm olan çocuk hükümlüler doğrudan çocuk eğitimevlerinde cezalarını çekecek.

Koşullu salıverilme hesabında ise kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, uyuşturucu ticareti ve suç örgütü kurma suçları hariç olmak üzere, hükümlünün 15 yaşını dolduruncaya kadar infaz kurumunda geçirdiği 1 gün, 2 gün olarak sayılacak.

AMAÇ DIŞI BIÇAK TAŞIMAYA İDARİ PARA CEZASI

Kabahatler Kanunu'na eklenen "Amaç dışı bıçak taşıma" başlıklı yeni maddeyle, ruhsatlı iş yerleri dışında bıçak ve benzeri kesici aletlerin satışı ve sergilenmesi, 18 yaşından küçüklere satılması veya çocuklar tarafından taşınması yasaklanıyor. Bu yasaklara uymayanlara 5 bin lira, kabahatin vahim nitelikte olması halinde 10 bin lira idari para cezası uygulanacak. Kabahati öğrenip bildirim yapmayan işletici veya sorumluya da 5 bin lira ceza kesilecek. Bir sanat, meslek veya eğitim amacıyla gerekli kesici aletlerin kullanımı bu madde kapsamı dışında tutuluyor.

YENİ "YÖNLENDİRME TEDBİRLERİ" GETİRİLİYOR

Çocuk Koruma Kanunu'na eklenen yeni maddeyle, ceza sorumluluğu bulunmayan adli süreçteki çocuklar için "yönlendirme tedbirleri" ihdas ediliyor. Bu tedbirler; sosyal ve toplumsal hizmetler, dijital risklerden korunma, kitap ve kütüphane, çevreye saygı ve çevre temizliği ile tütün, alkol, kumar ve uyuşturucu bağımlılığı tedbirleri başlıklarında sıralanıyor. Söz konusu tedbirler kapsamında çocuklar, ilgili kurumlarda 20 saatten 300 saate kadar çeşitli faaliyetlere yönlendirilebilecek; dijital cihazlara erişim ise 3 aydan az, 2 yıldan fazla olmamak üzere kısıtlanabilecek.

Düzenlemeyle ayrıca, sağlık kuruluşuna gelen veya getirilen ve kendisi ya da başkaları için ciddi tehlike oluşturan çocuklar hakkında acil korunma kararı alınması amacıyla 24 saat içinde rapor düzenlenmesi öngörülüyor. Kanunda geçen "suça sürüklenen çocuk" ibaresi de "adli süreçteki çocuk" olarak değiştiriliyor.

"TEKLİF, TBMM GENEL KURULU'NUN TAKDİRİNE SUNULACAK"

Teklifin kabul edilmesinin ardından açıklama yapan Komisyon Başkanı ve AK Parti İstanbul Milletvekili Cüneyt Yüksel, teklifte önemli düzenlemelerin bulunduğunu belirtti. Görüşmeler sırasında çocuğun üstün yararının esas alındığını vurgulayan Yüksel, "Çocuklarımızı her türlü ihmal, istismar ve riskten korumak, onları geleceğe hazırlamak yalnızca hukuk sisteminin değil, herkesin ortak sorumluluğudur. Teklif, ilerleyen günlerde TBMM Genel Kurulu'nun takdirine sunulacaktır" dedi.