Ankara’nın Karadeniz mesaisi hızlandı! Güvenlik, enerji ve Montrö masadaydı

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile 3 Nisan’da yaptığı telefon görüşmesi ve bir gün sonra Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ile İstanbul’da gerçekleştirdiği temas, Karadeniz güvenliği konusunu yeniden gündeme taşıdı. Görüşmelerde, Karadeniz’de sivil gemilerin güvenliği, enerji arzı, seyrüsefer emniyeti ve Montrö Sözleşmesi çerçevesindeki denge öne çıkan başlıklar arasında yer aldı.

KARADENİZ GÜVENLİĞİ GÖRÜŞMELERİN ANA GÜNDEMİ OLDU

Erdoğan’ın hafta sonunda Rusya ve Ukrayna liderleriyle peş peşe yaptığı temaslar, 2022’den bu yana süren savaşın Karadeniz’de yarattığı güvenlik risklerini yeniden gündeme getirdi. Türkiye’nin “Ukrayna Gönüllüler Koalisyonu” girişimi kapsamında İstanbul Boğazı’nda Deniz Unsur Komutanlığı kuracak olması da Ankara-Kiev-Moskova hattında yürütülen değerlendirmelerin önemli başlıklarından biri oldu.

ERDOĞAN-PUTİN GÖRÜŞMESİNDE SİVİL GEMİLER VE ENERJİ HATTI VURGUSU

İletişim Başkanlığı’nın açıklamasına göre Erdoğan, Putin’e tüm tarafların gerilimi artıracak adımlardan uzak durması gerektiğini iletti. Açıklamada, Karadeniz’de sivil gemilere yönelik saldırıların istikrar ortamına zarar verdiği vurgulandı.

Kremlin’in aynı görüşmeye ilişkin açıklamasında ise Putin’in, Ukrayna’yı Rusya-Türkiye arasındaki doğalgaz boru hatları ile sivil gemilere saldırı girişiminde bulunmakla suçladığı belirtildi. Açıklamada, “Karadeniz sularında kapsamlı güvenliğin sağlanması amacıyla koordineli önlemlerin alınması gerektiğini” vurguladığı aktarıldı.

Moskova’nın uzun süredir Kiev’i TürkAkım ve Mavi Akım boru hatlarına yönelik saldırı girişimleriyle suçladığı, ayrıca Rusya topraklarındaki altyapının hedef alındığını savunduğu kaydedildi. Karadeniz’de Rus petrolünü dünya pazarlarına taşıyan bazı ticari gemilere yönelik saldırıların da bu çerçevede gündeme geldiği belirtildi.

ERDOĞAN-ZELENSKİY TEMASINDA İŞ BİRLİĞİ MESAJI VERİLDİ

Karadeniz güvenliği başlığının Erdoğan-Zelenskiy görüşmesinde de ele alındığı İletişim Başkanlığı açıklamasında yer aldı. Açıklamaya göre Erdoğan, Türkiye’nin Karadeniz’de seyrüsefer emniyeti ile enerji arz güvenliğine önem verdiğini Ukrayna liderine bir kez daha aktardı.

Zelenskiy’nin sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda ise Karadeniz başlığına doğrudan yer verilmedi. Ukrayna lideri, Türkiye ile güvenlik iş birliğini artırmayı hedeflediklerini, ilerleyen dönemde uzmanlık, teknoloji ve tecrübe paylaşımına dönük somut adımlar atılacağı mesajını verdi.

MONTRÖ SÖZLEŞMESİ YENİDEN TARTIŞMA KONUSU OLDU

Erdoğan’ın Putin ve Zelenskiy ile bir gün arayla yaptığı görüşmeler, İstanbul’daki çok uluslu Deniz Unsur Komutanlığı’nın kamuoyuna yansımasının hemen ardından gelmesi nedeniyle de dikkat çekti. Komutanlığın çok uluslu bir yapıya sahip olması ve Fransa’nın başkenti Paris’te konuşlu operatif karargâh üzerinden işletilecek olması, Montrö Sözleşmesi’nin ihlal edilip edilmeyeceği yönündeki tartışmaları beraberinde getirdi.

Türkiye, Rusya-Ukrayna savaşının başlamasından kısa süre sonra Montrö Sözleşmesi’nden doğan hakkını kullanarak, bölgedeki savaş durumu sona erene kadar boğazlardan askeri gemi geçişini askıya aldığını açıklamıştı.

TÜRKİYE’DEN MONTRÖ VURGUSU

Savunma Bakanlığı kaynakları, 2 Nisan’daki bilgilendirmede Montrö’den taviz verilmesinin söz konusu olmadığını belirtti. Açıklamada, Türkiye’nin Karadeniz güvenliğine ilişkin yaklaşımının Montrö Boğazlar Sözleşmesi’nin sağladığı denge ve istikrarın korunmasına, ayrıca bölgesel sahiplik ilkesi doğrultusunda kıyıdaş ülkelerin öncelikli rol üstlenmesine dayandığı ifade edildi.

Kaynaklar, Karadeniz’in güvenliği için oluşturulan ve NATO girişimi olmadığı belirtilen yapıya Türkiye’nin yanı sıra Bulgaristan ve Romanya’nın destek vereceğini kaydetti. Ayrıca 25 Ağustos 2025’ten bu yana faaliyet gösteren karargâhın, tamamı Türk personelden oluşan çekirdek kadro ile oluşturulduğu bilgisi paylaşıldı.

RUSYA VE UKRAYNA MONTRÖ’NÜN UYGULANMASINA DİKKAT ÇEKTİ

Rusya’nın Ankara Büyükelçiliği de 1 Nisan’da yaptığı açıklamada, Moskova’nın Montrö Sözleşmesi’ne büyük önem verdiğini ve sözleşmenin tüm taraflarca uygulanmasını desteklediğini bildirdi. Açıklamada, Türkiye’nin dengeli ve sorumlu tutumunun takdirle karşılandığı ifade edildi.

Ukrayna tarafının da daha önce yaptığı açıklamalarda Montrö Sözleşmesi’nin uygulanmasından memnuniyet duyduğunu dile getirdiği aktarıldı. Kiev yönetiminin gündeme taşımak istediği başlıklardan birinin ise Rus petrolünü taşıyan ve “hayalet filo” olarak adlandırılan gemilerin boğazlardan geçişinin engellenmesi olduğu belirtildi.

Türkiye’nin Rusya’ya yönelik yaptırımlara katılmadığı, ABD, İngiltere ve Avrupa Birliği’nin “hayalet filo” konusunda attığı adımlara da dahil olmadığı ifade edildi. Metinde, Montrö Sözleşmesi’nin Türkiye’ye yalnızca savaş döneminde askeri gemilerin geçişini engelleme hakkı verdiği kaydedildi.