Anayasa Mahkemesi ne zaman kuruldu?

Anayasa Mahkemesi kuruluş yıl dönümü, Türkiye’de anayasal denetim sisteminin gelişimini yeniden gündeme taşıdı. Türkiye Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi, hukuk devleti ilkesinin korunması ve anayasal düzenin işlerliğinin sağlanması açısından kritik bir rol üstleniyor.

Mahkeme; yasama organı tarafından çıkarılan kanunları, yürütmenin düzenleyici işlemlerini ve TBMM İçtüzüğü’nü Anayasa’ya uygunluk açısından denetleyen en yüksek yargı organı olarak görev yapıyor.

ANAYASA MAHKEMESİ NE ZAMAN KURULDU?

Anayasa Mahkemesi, Türkiye’de 1961 Anayasası ile getirilen yeni anayasal düzenin en önemli kurumlarından biri olarak ortaya çıktı. 27 Mayıs 1960 sonrasında hazırlanan ve 9 Temmuz 1961’de halkoyuyla kabul edilen Anayasa, ilk kez Türkiye’de “anayasa yargısı” kavramını açık şekilde sisteme dahil etti.

Bu anayasal çerçeveye dayanarak çıkarılan 22 Nisan 1962 tarihli ve 44 sayılı “Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun”, 25 Nisan 1962’de yürürlüğe girdi. Kanunun yürürlük maddesi doğrultusunda Anayasa Mahkemesi resmen 25 Nisan 1962 tarihinde kuruldu.

Kuruluşuyla birlikte Türkiye’de ilk kez, yasama işlemlerinin bağımsız bir yargı organı tarafından denetlenmesi mümkün hale geldi. Bu durum, “hukuk devleti” ilkesinin kurumsal güvenceye kavuşturulması açısından önemli bir dönüm noktası olarak kabul ediliyor.

1961 Anayasası, Anayasa Mahkemesine geniş yetkiler tanıyarak sadece norm denetimi değil, aynı zamanda siyasi partilerin kapatılması, Yüce Divan sıfatıyla üst düzey devlet görevlilerinin yargılanması gibi görevleri de verdi.

1982 Anayasası ile Mahkemenin yetkileri yeniden düzenlendi ve bazı alanlarda daraltıldı. Ancak Anayasa Mahkemesi, anayasal sistem içindeki merkezi rolünü korumaya devam etti.

2010 yılında yapılan anayasa değişikliği ise Mahkemenin işlevinde önemli bir genişleme yarattı. Bu değişiklikle birlikte vatandaşlara bireysel başvuru hakkı tanındı. 23 Eylül 2012’den itibaren uygulanmaya başlayan bu sistem, temel hak ve özgürlüklerin korunmasında doğrudan başvuru imkânı sağlayarak Anayasa Mahkemesinin rolünü daha da güçlendirdi.

Son olarak 2017 anayasa değişikliğiyle Mahkemenin yapısında değişiklik yapıldı ve üye sayısı 15 olarak belirlendi.

AYM’NİN GÖREVLERİ NELER?

Anayasa Mahkemesi, Türkiye’de anayasal düzenin korunması için birden fazla kritik görevi yerine getiriyor. Bunlar arasında:

• Kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin Anayasa’ya uygunluk denetimi
• TBMM İçtüzüğü’nün incelenmesi
• Bireysel başvuruların karara bağlanması
• Siyasi partilerin mali denetimi ve kapatma davaları
• Yüce Divan sıfatıyla üst düzey kamu görevlilerinin yargılanması
  yer alıyor.

Mahkeme, özellikle bireysel başvuru mekanizmasıyla vatandaşların temel hak ihlali iddialarını inceleyen en üst iç hukuk yolu olarak öne çıkıyor.

ANAYASA MAHKEMESİ KAÇ ÜYEDEN OLUŞUR?

Anayasa Mahkemesi 15 üyeden oluşuyor. Üyelerin 12’si Cumhurbaşkanı, 3’ü ise Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçiliyor.

Üyelerin görev süresi 12 yıl ile sınırlı. Mahkeme, bireysel başvurular için bölümler halinde çalışırken; siyasi parti davaları, iptal davaları ve Yüce Divan yargılamaları Genel Kurul’da görülüyor.

ANAYASA MAHKEMESİ KURULUŞ YIL DÖNÜMÜNDE ANITKABİR ZİYARETİ

Anayasa Mahkemesinin 64. kuruluş yıl dönümü kapsamında Mahkeme Başkanı Kadir Özkaya ve beraberindeki heyet Anıtkabir’i ziyaret etti.

Heyet, Aslanlı Yol’dan yürüyerek Atatürk’ün mozolesine ulaştı. Burada çelenk sunumu ve saygı duruşunun ardından hatıra fotoğrafı çekildi.

Ziyaretin devamında Misak-ı Millî Kulesi’ne geçen Özkaya, Anıtkabir Özel Defteri’ne şu ifadeleri yazdı:

"Aziz Atatürk, Anayasa Mahkememizin 64'üncü kuruluş yıldönümünün derin anlam ve sorumluluğunun idrakiyle huzurunuzda bulunuyoruz. Milletimizin ortak iradesiyle kurulan ve sizin de 'en büyük eserim' diyerek bizlere emanet ettiğiniz Türkiye Cumhuriyeti, hukukun üstünlüğü ve demokratik hukuk devleti ilkeleri doğrultusunda kararlılıkla yoluna devam etmektedir."

Özkaya, mesajında ayrıca Anayasa Mahkemesinin anayasal düzeni koruma ve temel hakları güvence altına alma görevini kararlılıkla sürdürdüğünü ifade etti.