6 Mayıs 1972'den bugüne: Deniz Gezmiş ve arkadaşlarını idama götüren süreç

Türkiye siyasi tarihinin en tartışmalı sayfalarından biri olan "Üç Fidan"ın idamı, 54. yılında yeniden gündemde. 6 Mayıs 1972 sabahı Ankara Ulucanlar Cezaevi'nde infaz edilen Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan, yarım asrı aşan bir süredir toplumsal bellekteki yerini koruyor. 12 Mart Muhtırası sonrası kurulan mahkemelerin verdiği karar, bugün hâlâ hukuk ve siyaset dünyasında "vicdan yarası" olarak nitelendiriliyor.

ÜÇ FİDAN KİMDİR? THKO’NUN KURULUŞU VE İDEALLERİ

1960’lı yılların sonunda üniversite gençliğinin lider figürleri olarak öne çıkan isimler, dönemin anti-emperyalist hareketlerine yön verdi. Deniz Gezmiş, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi öğrencisiyken 6. Filo protestolarıyla tanındı. ODTÜ öğrencisi Yusuf Aslan ve grubun ideolojik stratejisti olarak bilinen Hüseyin İnan, Türkiye Halk Kurtuluş Ordusu (THKO) çatısı altında "tam bağımsız Türkiye" hedefiyle faaliyet yürüttüler.

6 MAYIS 1972 DENİZ GEZMİŞ VE ARKADAŞLARININ İDAM GEREKÇESİ

Ankara Sıkıyönetim Komutanlığı 1 Nolu Mahkemesi'nde görülen davada sanıklar, Türk Ceza Kanunu’nun 146. maddesini ihlal etmekle suçlandı. Mahkeme heyeti; banka soygunları, ABD personeline yönelik eylemler ve anayasal düzeni silah zoruyla değiştirme teşebbüsü iddialarıyla idam kararı verdi.

Kararın siyasi boyutu ise hep tartışıldı. 1961 yılında idam edilen Adnan Menderes ve arkadaşlarının ardından sağ-sol dengesi gözetildiği öne sürülen "Üç bizden, üç sizden" yaklaşımı, bu infazların en çok eleştirilen tarihsel arka planını oluşturdu.

ULUCANLAR’DAKİ SON GECE VE VEDALAR

6 Mayıs 1972 sabaha karşı infazlar gerçekleştiğinde, her üç isim de son anlarında kararlı duruşlarını sergiledi. Deniz Gezmiş’in son sözleri kayıtlara şu şekilde geçti:

"Yaşasın tam bağımsız Türkiye. Yaşasın Marksizm-Leninizm'in yüce ideolojisi. Yaşasın Türk ve Kürt halklarının bağımsızlık mücadelesi. Kahrolsun emperyalizm. Yaşasın işçiler, köylüler!"

Hüseyin İnan ve Yusuf Aslan da benzer şekilde tam bağımsızlık vurgusu yaparak hayata veda ettiler.

İADE-İ İTİBAR TARTIŞMALARI VE TARİHSEL MİRAS

Aradan geçen 54 yıl, idamların üzerindeki hukuki tartışmaları sona erdirmedi. 2012 yılında gündeme gelen iade-i itibar çalışmaları, o dönemki siyasi iradenin de bu kararların "hukuksuzluğunu" kabul ettiğini gösterdi. Günümüzde Deniz, Yusuf ve Hüseyin; edebiyattan müziğe kadar geniş bir alanda direnişin ve inancın sembolü olarak anılmaya devam ediyor.

Ankara'da "Üç Fidan" anıldı: Özgür Özel'den kritik mesajlarGüncel