29 Ekim Cumhuriyet Bayramı'nın 103. yıl dönümünde Türkiye'nin köklü spor kulüpleri, yayımladıkları kutlama mesajlarıyla Cumhuriyet coşkusuna ortak oldu. Dört büyüklerin yanı sıra başkent temsilcileri Gençlerbirliği ve MKE Ankaragücü de Cumhuriyet'in önemine vurgu yapan paylaşımlarda bulundu.

Kulüplerin mesajlarında bağımsızlık, millî birlik, gelecek nesillere bırakılan miras ve Atatürk'e duyulan minnet ön plana çıktı.

FENERBAHÇE'DEN CUMHURİYET BAYRAMI KUTLAMASI

Fenerbahçe Spor Kulübü, resmî sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımla 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı'nı kutladı.

Sarı-lacivertli kulüp, Türk bayrağı emojisiyle birlikte yayımladığı mesajında, "29 Ekim Cumhuriyet Bayramımız kutlu olsun!" ifadelerine yer verdi.

🇹🇷 29 Ekim Cumhuriyet Bayramımız kutlu olsun! #CumhuriyetDaima https://t.co/wwe43VRq93

GALATASARAY'DAN 103. YIL VURGUSU

Galatasaray, Cumhuriyet'in 103. kuruluş yıl dönümüne özel yayımladığı mesajında Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ü, silah arkadaşlarını, şehitleri ve gazileri andı.

Sarı-kırmızılı kulüp, Cumhuriyet'i Atatürk'ün Türk milletine bıraktığı en büyük miras olarak nitelendirirken mesajında "Atamızın, bizlere en büyük mirası 103 yaşında!" sözlerini kullandı.

Galatasaray, paylaşımını "Yaşasın CUMHURİYET!" ifadeleriyle tamamladı.

🇹🇷 Atamızın, bizlere en büyük mirası 103 yaşında! Cumhuriyetimizin 103. yıl dönümünde başta Ulu Önder Gazi Mustafa Kemal Atatürk ve silah arkadaşları olmak üzere, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilelebet payidar kalması için canlarını ortaya koyan tüm şehitlerimizi rahmet ve minnetle anıyor, kahraman gazilerimize şükranlarımızı sunuyoruz. #29EkimCumhuriyetBayramı Kutlu Olsun! Yaşasın CUMHURİYET!

BEŞİKTAŞ'TAN GELECEK NESİLLERE CUMHURİYET MESAJI

Beşiktaş JK, 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı dolayısıyla yaptığı paylaşımda Cumhuriyet'in kuşaktan kuşağa aktarılacak değerli bir emanet olduğuna dikkat çekti.

Siyah-beyazlı kulüp mesajında, "Dün bize bırakılan, bugün bizim yaşattığımız, yarın çocuklarımıza taşıyacağımız en kıymetli emanet CUMHURİYET" ifadelerini kullandı.

Beşiktaş, tüm vatandaşların Cumhuriyet Bayramı'nı kutlayarak bu mirasın gelecek nesillere taşınmasının önemini vurguladı.

Dün bize bırakılan, bugün bizim yaşattığımız, yarın çocuklarımıza taşıyacağımız en kıymetli emanet CUMHURİYET 🇹🇷 29 Ekim Cumhuriyet Bayramımız kutlu olsun. #YaşasınCumhuriyet 🇹🇷 https://t.co/5dAJKavSvp

TRABZONSPOR'DAN ATATÜRK VE SİLAH ARKADAŞLARINA MİNNET

Trabzonspor da Cumhuriyet'in 103. yıl dönümünü sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımla kutladı.

Bordo-mavili kulüp, mesajında Cumhuriyet'in kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk ve silah arkadaşlarını saygıyla anarak "Ulu Önder Gazi Mustafa Kemal Atatürk ve kahraman silah arkadaşlarına minnetle… Cumhuriyetimizin 103. yılı kutlu olsun!" sözlerine yer verdi.

Ulu Önder Gazi Mustafa Kemal Atatürk ve kahraman silah arkadaşlarına minnetle… Cumhuriyetimizin 103. yılı kutlu olsun! 🇹🇷 https://t.co/rtluhyq5t0

GENÇLERBİRLİĞİ: HİKAYEMİZ DAİMA CUMHURİYET

Başkent temsilcilerinden Gençlerbirliği, Cumhuriyet Bayramı için yayımladığı mesajda Cumhuriyet'in kuruluş sürecinden gelecek nesillere uzanan anlamına dikkat çekti.

Kırmızı-siyahlı kulüp, Cumhuriyet'in yalnızca geçmişten devralınan bir değer olmadığını, her nesille yeniden güçlenen ortak bir hikâye olduğunu vurguladı.

Mesajında bir düşüncenin milyonların ortak iradesine dönüşmesiyle milletin kendi geleceğini şekillendirdiğini anlatan Gençlerbirliği, paylaşımını "Hikayemiz daima Cumhuriyet" sözleriyle tamamladı.

Bir ülkenin kaderi bir günde değişmez. Önce bir fikir doğar. Sonra o fikir milyonların ortak iradesine dönüşür. Bir adım atılır; bir millet o adımın izinde kendi yolunu çizer. Cumhuriyet sadece geçmişten kalan bir miras değil, her yeni nesille yeniden başlayan bir hikayedir ve bu hikayenin her sayfası, geleceğe inananların cesaretiyle yazılır. Hikayemiz daima Cumhuriyet. 🇹🇷 🇹🇷 29 Ekim Cumhuriyet Bayramımız Kutlu Olsun. #CUMHURİYETİNGENÇLERİ

MKE ANKARAGÜCÜ'NDEN BAŞKENT VE CUMHURİYET VURGUSU

MKE Ankaragücü, Cumhuriyet'in 103. yıl dönümü dolayısıyla yayımladığı kapsamlı mesajında Ankara'nın Cumhuriyet tarihindeki özel yerine dikkat çekti.

Sarı-lacivertli kulüp, Cumhuriyet'in bağımsızlığın, millî iradenin ve toplumsal dayanışmanın en güçlü simgelerinden biri olduğunu belirtti.

Ankaragücü, Cumhuriyet'in kurulduğu başkentin köklü değerlerini taşımaktan gurur duyduğunu ifade ederek Cumhuriyet'in kazanımlarına sahip çıkmayı sürdüreceğini vurguladı.

Kulüp ayrıca Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ü, silah arkadaşlarını, şehitleri ve Millî Mücadele kahramanlarını saygı ve minnetle andı.

29 Ekim Cumhuriyet Bayramımız Kutlu Olsun! Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün önderliğinde, milletimizin bağımsızlık mücadelesiyle temelleri atılan Cumhuriyetimizin 103. yıl dönümünü büyük bir gurur, coşku ve minnetle kutluyoruz. Cumhuriyet; bağımsızlığımızın, millî irademizin, birlik ve beraberliğimizin en güçlü simgesi, gelecek nesillere bırakacağımız en kıymetli mirasımızdır. MKE Ankaragücü Spor Kulübü olarak, Cumhuriyetimizin kurulduğu toprakların ve Başkent Ankara’mızın köklü değerlerini gururla taşımaya, Cumhuriyetimizin kazanımlarına sahip çıkmaya devam edeceğiz. Bu anlamlı günde, Cumhuriyetimizin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ü, silah arkadaşlarını, aziz şehitlerimizi ve tüm Millî Mücadele kahramanlarımızı saygı, rahmet ve minnetle anıyoruz. Cumhuriyetimizin 103. yılı kutlu olsun! MKE Ankaragücü Spor Kulübü

SPOR CAMİASI CUMHURİYET'İN 103. YILINDA ORTAK MESAJDA BULUŞTU

29 Ekim Cumhuriyet Bayramı'nda Türkiye'nin farklı şehirlerinden spor kulüpleri, yayımladıkları mesajlarla Cumhuriyet'in ortak değerler etrafında birleştirici gücünü bir kez daha ortaya koydu.

İstanbul'un dört büyük kulübü ile Ankara'nın köklü temsilcilerinin paylaşımlarında, Gazi Mustafa Kemal Atatürk'e duyulan saygı ve Cumhuriyet'in gelecek nesillere aktarılması gerektiği mesajı öne çıktı.

Spor dünyasının 29 Ekim paylaşımları, Cumhuriyet'in 103. yıl dönümünün yalnızca resmî törenlerle değil, toplumsal hayatın farklı alanlarında da kutlandığını gösterdi.

Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşunun 103. yıl dönümü, ülke genelinde düzenlenen tören ve etkinliklerle kutlanırken siyasi parti liderleri de Cumhuriyet Bayramı dolayısıyla mesajlar yayımladı. Liderlerin açıklamalarında Gazi Mustafa Kemal Atatürk ve Millî Mücadele kahramanlarına duyulan minnetin yanı sıra bağımsızlık, milli irade, adalet, eşitlik ve özgürlük vurguları öne çıktı.

ÖZGÜR ÖZEL'DEN 29 EKİM MESAJI: YARIN MİLLETİNDİR

YENİ Parti Genel Başkanı Özgür Özel, 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı dolayısıyla sosyal medya hesabından kısa bir kutlama mesajı yayımladı.

Özel, paylaşımında geleceğin milletin iradesiyle şekilleneceğine dikkat çekerek şu ifadeleri kullandı:

"Yarın, milletindir! 🇹🇷 Gazi Mustafa Kemal Atatürk’e ve tüm kahramanlarımıza sonsuz saygı ve minnetle… 29 Ekim Cumhuriyet Bayramımız kutlu olsun!"

Yarın, milletindir! 🇹🇷 Gazi Mustafa Kemal Atatürk’e ve tüm kahramanlarımıza sonsuz saygı ve minnetle… 29 Ekim Cumhuriyet Bayramımız kutlu olsun! https://t.co/bEZmU0bN2s

KEMAL KILIÇDAROĞLU: CUMHURİYET ADALET VE EŞİTLİK İDEALİDİR

CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu ise Cumhuriyet'in yalnızca bir yönetim sistemi olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirtti. Cumhuriyet'in aynı zamanda ahlaki değerleri, toplumsal eşitliği ve adalet anlayışını temsil ettiğini vurgulayan Kılıçdaroğlu, milli iradenin önemine işaret etti.

Kılıçdaroğlu, mesajında Cumhuriyet'i herkes için özgürlük ve adaletin güvencesi olarak tanımlarken, Cumhuriyet'in kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk ve bağımsızlık mücadelesine katkı sunan tüm kahramanları saygı, rahmet ve minnetle andı.

Cumhuriyet, yalnızca bir yönetim biçimi değil; aynı zamanda bir ahlak, adalet ve eşitlik idealidir. Cumhuriyet, kimsesizlerin kimsesi; milletin iradesinin, herkes için özgürlüğün ve adaletin güvencesidir. Başta Cumhuriyetimizin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk olmak üzere, bütün kahramanlarımızı saygı, rahmet ve minnetle anıyorum. 29 Ekim Cumhuriyet Bayramımız kutlu olsun! #KimsesizlerinKimsesiCumhuriyet

MÜSAVAT DERVİŞOĞLU'NDAN BAĞIMSIZLIK VE SORUMLULUK VURGUSU

İYİ Parti Genel Başkanı Müsavat Dervişoğlu, Cumhuriyet'in 103. kuruluş yıl dönümünü sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımla kutladı.

Cumhuriyet'in teslimiyeti reddeden, bağımsızlığı ve sorumluluk bilincini esas alan bir anlayış olduğunu vurgulayan Dervişoğlu, mesajında şu sözlere yer verdi:

"Cumhuriyet, teslim olmamaktır. Cumhuriyet, lütuf beklememektir. Cumhuriyet, mesul olmaktır. Türkiye Cumhuriyeti'nin 103'üncü yaşı kutlu olsun!"

Cumhuriyet, teslim olmamaktır. Cumhuriyet, lütuf beklememektir. Cumhuriyet, mesul olmaktır. Türkiye Cumhuriyeti'nin 103'üncü yaşı kutlu olsun!.. https://t.co/Y00AoHLNpG

MAHMUT ARIKAN: CUMHURİYET'İ ADALETLE GÜÇLENDİRECEĞİZ

Saadet Partisi Genel Başkanı Mahmut Arıkan, Cumhuriyet Bayramı mesajında bağımsızlık mücadelesi, ekonomik adalet ve milletin haklarının korunması konularına dikkat çekti.

Cumhuriyet'in emperyalizme karşı verilen Millî Mücadele'nin sonucunda kurulduğunu hatırlatan Arıkan, Cumhuriyet'e sahip çıkmanın milletin emeğini, refahını ve geleceğini korumak anlamına geldiğini ifade etti.

Hukukun ve adaletin hiçbir güç veya makam karşısında geri plana itilmemesi gerektiğini belirten Arıkan, kamu kaynaklarının toplumun refahı için kullanılması gerektiğini savundu.

Arıkan, Cumhuriyet'in ayrıcalıklı kesimlerin değil, milletin tamamının haklarını koruyan bir anlayışla güçlendirilmesi gerektiğini belirterek Adil Düzen hedefini yineledi.

Mesajının sonunda vatandaşların 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı'nı kutlayan Arıkan, Mustafa Kemal Atatürk ve silah arkadaşlarını saygıyla andı.

Cumhuriyet, milletimizin emperyalizme karşı verdiği istiklal mücadelesinin eseridir. Temelinde bağımsızlık, iradesinde millet, hedefinde adalet vardır. Cumhuriyet’e sahip çıkmak, milletin sofrasına, emeğine ve geleceğine sahip çıkmaktır. Hukuku güçlünün karşısında eğdirmemek, adaleti kimsenin nüfuzuna ve makamına teslim etmemektir. Unutulmamalıdır ki; Cumhuriyet, emperyalizme karşı bağımsızlığı, kendini imtiyaz sahibi zannedenlere karşı da milletin hakkını koruma mücadelesidir. “Kimsesizlerin kimsesi” olması gereken Cumhuriyet’i; foncuların, faizcilerin ve imtiyazlı çevrelerin cumhuriyeti hâline getiren hiçbir anlayışa izin vermeyeceğiz. Milletin alın terini koruyacak, kamu kaynaklarını milletin refahına ayıracak, Cumhuriyet’i adaletle güçlendireceğiz. Kimsesizlerin kimsesi olan bir Türkiye’yi Adil Düzen ile kuracağız. Bu inanç ve kararlılıkla aziz milletimizin 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı’nı kutluyor; Mustafa Kemal Atatürk ve silah arkadaşlarını saygıyla anıyorum.

FATİH ERBAKAN'DAN CUMHURİYET'İN 103. YILINA KUTLAMA

Yeniden Refah Partisi Genel Başkanı Fatih Erbakan da 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı dolayısıyla yayımladığı mesajda birlik ve beraberlik temennisinde bulundu.

Cumhuriyet'in 103. kuruluş yıl dönümünün Türkiye'ye, millete ve tüm insanlığa hayırlar getirmesini dileyen Erbakan, vatandaşların bayramını kutladı.

Aziz milletimizin #29Ekim Cumhuriyet Bayramı’nı en kalbi duygularımla kutluyor; Cumhuriyetimizin 103. yıl dönümünün ülkemize, milletimize ve tüm insanlığa hayırlar getirmesini diliyorum. 🇹🇷 https://t.co/OerRYnbiKP

LİDERLERİN MESAJLARINDA CUMHURİYET VE MİLLİ İRADE ÖNE ÇIKTI

Cumhuriyet'in 103. yıl dönümü dolayısıyla yapılan paylaşımlarda siyasi parti liderleri farklı konulara vurgu yaptı. Özgür Özel geleceğe ve millet iradesine, Kemal Kılıçdaroğlu adalet ve eşitliğe, Müsavat Dervişoğlu bağımsızlık ve sorumluluğa, Mahmut Arıkan ekonomik ve toplumsal adalete, Fatih Erbakan ise kutlama ve iyi dileklere odaklandı.

Liderlerin mesajlarında Cumhuriyet'in tarihsel önemi ve 29 Ekim'in taşıdığı anlam bir kez daha gündeme geldi.

Dönemin basınını inceleyen akademik araştırmalar, bu yayınların olağan gazete hacimlerinin çok üzerine çıktığını doğruluyor. Normalde sekiz sayfa yayımlanan Hâkimiyeti Milliye, 29 Ekim'de sayfa sayısını 12 katına çıkarmıştı. Cumhuriyet gazetesinin sayfa sayısı da sekiz katına ulaşmıştı.

Ancak hazırlıklar yalnızca gazetelerin daha kalın basılmasından ibaret değildi. 1933'te gazeteler, Cumhuriyet'in ilk 10 yılında gerçekleştirilen çalışmaların anlatılması, tören programlarının duyurulması ve halkın kutlamalara katılımının sağlanması amacıyla yürütülen geniş bir yayın organizasyonunun parçasıydı.

96 SAYFALIK GAZETENİN ARKASINDA AYLAR SÜREN HAZIRLIK VARDI

Cumhuriyet'in 10. yıl dönümü hazırlıkları 1933 yılının ilk aylarında başladı. Cumhuriyet Halk Fırkası yönetimi, kutlamaların kapsamını belirlemek amacıyla çalışmalar yürüttü.

11 Haziran 1933 tarihinde TBMM tarafından kabul edilen 2305 sayılı kanunla, 10. yıl kutlamalarının organizasyonu için yasal çerçeve oluşturuldu. Ankara'da bir yüksek komisyon kurulması, şehirlerde ve kasabalarda kutlama komitelerinin oluşturulması kararlaştırıldı.

29 Temmuz 1933'te komitelere gönderilen talimatlarda basına ilişkin ayrıntılı düzenlemeler de yer aldı.

Her ildeki gazete ve dergilerin bayramın ilk günü normal hacimlerinin en az dört-beş katı büyüklüğünde yayımlanması öngörüldü.

Gazetelerin mümkün olduğunca renkli ve resimli hazırlanması istendi. Yerel komitelere, Cumhuriyet'in ilk 10 yılını anlatacak konular belirlemeleri ve yazarlara önceden makaleler hazırlatmaları yönünde görev verildi.

Merkezden de gazetelerde kullanılmak üzere bilgi ve yayınlar gönderilmesi planlandı.

Böylece 29 Ekim için hazırlanan özel sayılar, yalnızca gazetelerin kendi yayın kararlarından değil, dönemin merkezî kutlama programından da etkilendi.

HÂKİMİYETİ MİLLİYE 96, CUMHURİYET 64, MİLLİYET 52 SAYFA ÇIKTI

Cumhuriyet'in 10. yılı için hazırlanan özel yayınlar arasında Ankara'daki Hâkimiyeti Milliye dikkat çekiyordu.

Dönemin özel sayılarında tablo şöyleydi:

Bu karşılaştırma, 10. yıl kutlamalarının basında yalnızca Ankara'yla sınırlı kalmadığını gösteriyor. Ancak 96 sayfalık baskı, başkentte yayımlanan Hâkimiyeti Milliye'nin Cumhuriyet'in yıl dönümüne ayırdığı yayın hacmi bakımından öne çıkmasını sağladı.

Millî Kütüphane'nin dijital süreli yayın kataloğunda da gazetenin 29 Ekim 1933 tarihli 4411 numaralı sayısına ait arşiv kaydı bulunuyor.

DONANMANIN FOTOĞRAFLARI BİLE GAZETELER İÇİN HAZIRLANDI

1933'teki basın hazırlıklarına ilişkin dikkat çekici belgelerden biri, Deniz Kuvvetlerinin arşiv kayıtlarında yer alıyor.

Cumhuriyet'in 10. yıl dönümü için gazetelerde kullanılacak donanma fotoğraflarının hazırlanması istendi. Bu amaçla Donanma Komutanlığından, Hâkimiyeti Milliye ve Cumhuriyet gazetelerinin 29 Ekim sayılarında yayımlanmak üzere savaş gemilerine ait fotoğraflar göndermesi talep edildi.

Görevlendirilen Harp Filosu Komutanlığı, fotoğrafları hazırlayarak Donanma Komutanlığına ulaştırdı.

GAZETELER YALNIZCA HABER VERMEDİ, HALKI TÖRENLERE DE ÇAĞIRDI

Hâkimiyeti Milliye, Cumhuriyet'in 10. yılını anlatan yayınlarının yanında Ankara'daki kutlamaların duyurulmasında da görev üstlendi.

Hâkimiyeti Milliye'nin 28 Ekim 1933 tarihli sayısında halkın ertesi gün Cumhuriyet Meydanı'na gelmesi istendi. Duyuruda, törene katılmak isteyenlerden davetiye aranmayacağı ve meydanda herkes için yer hazırlandığı belirtildi.

Gazetelerin sayfalarında Cumhuriyet'in ilk 10 yılına ilişkin eğitim, sanayi, ulaştırma, tarım ve ekonomi alanlarındaki gelişmeler de anlatıldı. Bu yayınlar, dönemin yönetiminin gerçekleştirdiği reformları kamuoyuna tanıtma hedefiyle bağlantılıydı.

Basının bu işlevi, dönemin siyasi yapısından ayrı değerlendirilemiyor. Hâkimiyeti Milliye, Millî Mücadele döneminden itibaren Mustafa Kemal Paşa'nın öncülüğünde gelişmiş ve Cumhuriyet Halk Fırkası ile yakın ilişkili bir yayın organıydı.

Dolayısıyla 1933'teki özel sayılar, gazetecilik tarihi açısından olduğu kadar, tek parti dönemindeki devlet, parti ve basın ilişkilerinin anlaşılması açısından da önem taşıyor.

KÖYLERE GAZETE DAĞITILDI, ABONELİK ÜCRETLERİ İNDİRİLDİ

Cumhuriyet'in 10. yılında yayın faaliyetlerinin önemli hedeflerinden biri, kutlamaların büyük şehirlerin dışına ulaştırılmasıydı.

29 Ekim 1933'ten itibaren köylere yönelik Yurt adlı bir gazete çıkarılmaya başlandı. Gazetenin ilk sayısı, köylere ikişer adet olmak üzere ücretsiz dağıtıldı.

Aynı dönemde Hâkimiyeti Milliye'nin posta kutusu bulunan köylere yönelik yıllık abonelik bedeli de 17 liradan 9 liraya indirildi. Bu indirim, önceki abonelik ücretine göre yaklaşık yüzde 47,1'lik bir düşüş anlamına geliyordu.

ANKARA RADYOSU DA YAYIN PLANININ MERKEZİNDEYDİ

Cumhuriyet'in 10. yıl kutlamalarında gazetelerin yanında radyo yayınları da önemli bir yer tuttu.

29 Temmuz 1933 tarihli kutlama talimatında, Ankara ve İstanbul radyo merkezlerinin imkânlarının bir araya getirilerek bayram günlerinde Ankara radyosunun kullanılması düşüncesine yer verildi.

Kamuya açık salonlara, kalabalık cadde ve meydanlara hoparlör yerleştirilmesi ve cihazların önceden denenmesi planlandı.

29 Ekim günü Ankara'da Mustafa Kemal Paşa'nın Onuncu Yıl Nutku'nu okuduğu törenler, radyonun da kullanıldığı geniş kapsamlı kutlama programının parçası oldu.

Aynı günün akşamında fener alayları düzenlendi. Ankara Palas, Halkevi ve Orduevi'nde Cumhuriyet baloları gerçekleştirildi.

Gazeteler, radyolar, meydanlara asılan afişler ve halk kürsüleri, 1933'teki kutlamaların farklı iletişim araçlarını aynı program içinde buluşturan yapısını ortaya koydu.

93 YIL SONRA GAZETE ARŞİVLERİ NE ANLATIYOR?

29 Ekim 1933'te 96 sayfa yayımlanan Hâkimiyeti Milliye, Türkiye basın tarihinde Cumhuriyet'in ilk büyük yıl dönümü yayınlarından biri olarak dikkat çekiyor.

Yayınların hacminden kullanılacak görsellere, yazıların konularından okura ulaştırılmasına kadar geniş bir hazırlık yürütülmüştü.

Cumhuriyet'in 103. yıl dönümü öncesinde bu kayıtlar, Ankara basınının 1933'te nasıl bir yayın seferberliğinin parçası olduğunu gösteriyor.

Yurt içindeki vatandaşların yanı sıra Kıbrıs Türk halkının ve yurt dışında yaşayan Türk vatandaşlarının da bayramını kutlayan Tekin, Cumhuriyet'in ilanını şanlı tarihin en büyük dönüm noktalarından biri olarak nitelendirdi. Malazgirt'ten Çanakkale'ye, Milli Mücadele'den 15 Temmuz'a kadar uzanan tarihi sürece atıf yapan Tekin, bu köklü devlet geleneğinin dünyanın tüm mazlumları için bir umut kaynağı olmaya devam ettiğini aktardı.

TÜRKİYE YÜZYILI MAARİF MODELİ İLE YENİ NESİL İNŞASI

Milli Eğitim Bakanı'nın mesajında en çok öne çıkan vurgu, kısa süre önce hayata geçirilen "Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli" oldu. Bağımsızlığı korumanın bilgi, irade, çalışma ve üretme kudreti gerektirdiğini belirten Tekin, "İstiklalimizi hangi inançla kazandığımızı bilen, Cumhuriyetimizin hangi fedakarlıklar üzerinde yükseldiğini kavrayan, milletimizin geleceği için sorumluluk almaya hazır evlatlar yetiştirmek görevimizdir." ifadelerini kullandı. Bu yeni modelin, milli ve manevi değerlere bağlı, tarihini bilen, hür düşünen ve üreten erdemli nesiller yetiştirmeyi amaçladığı yinelendi.

ÖĞRETMENLER VE VELİLERE ÖZEL TEŞEKKÜR

Eğitimin temel yapı taşları olan öğretmenler ve aileler, Bakan Tekin'in mesajında özel bir yer buldu. Öğretmenleri "Cumhuriyet neferleri" olarak tanımlayan Tekin, onların okullarda gösterdiği çabanın ve aşıladıkları çalışma azminin, geleceği ilmek ilmek dokuduğunu ifade etti. Çocukların eğitiminde okul kadar ailenin de belirleyici olduğunu hatırlatan Bakan Tekin, velilere de çocuklarına sevgiyi, çalışkanlığı ve Cumhuriyet bilincini aşıladıkları için teşekkür etti.

"ÖĞRENME HEYECANI, YARININ KEŞİFLERİNE DÖNÜŞECEK"

Mesajının son bölümünü doğrudan öğrencilere ve gençlere ayıran Yusuf Tekin, Cumhuriyet'in ikinci yüzyılının gençlerin omuzlarında yükseleceğini kaydetti. Bu ülkenin geleceğinde gençlerin fikirlerine ve yeteneklerine büyük ihtiyaç duyulduğunu belirten Tekin, "Bugün sınıflarımızda büyüyen öğrenme heyecanının yarın ülkemizin keşiflerine, buluşlarına ve eserlerine dönüşeceğini biliyoruz. Türkiye Yüzyılı'nı sizlerle birlikte inşa edecek, bizlere emanet edilen Cumhuriyetimizi daha da yücelteceğiz." diyerek, akademik eğitimin ülkenin kalkınmasındaki doğrudan rolüne dikkat çekti.

Diyanet'ten 29 Ekim mesajı! Atatürk ve Cumhuriyet vurgusuGüncel

Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan 86 milyona mesaj: "Daha güçlü olacağız"Güncel

Tatil nedeniyle Türkiye'deki fiziki döviz bürolarında işlem yapılmazken, kurdaki mevcut durum tamamen uluslararası piyasalardaki gelişmelere ve özellikle ABD Merkez Bankası'nın (Fed) adımlarına göre şekilleniyor. Küresel piyasalarda doların gücünü ölçen dolar endeksi ise sabah saatlerinde yüzde 0,1 artışla 102,2 seviyesinde ölçüldü.

FED'DEN BEKLENEN KARAR VE WARSH'UN YÖNLENDİRMESİ

Döviz piyasalarındaki yatay hareketliliğin temelinde ABD Merkez Bankası'nın (Fed) dün akşam saatlerinde açıkladığı faiz kararı yatıyor. Fed yönetimi, piyasa beklentileriyle birebir uyumlu hareket ederek politika faizini yüzde 3,75-4 aralığında sabit tuttu.

Karar metninin yayımlanmasının ardından basın toplantısı düzenleyen Fed Başkanı Kevin Warsh'un açıklamaları döviz yatırımcıları tarafından yakından izlendi. Warsh, bankanın yüzde 2'lik uzun vadeli enflasyon hedefinden kesinlikle taviz vermeyeceklerini açıkça vurguladı. Ancak, bankanın geçmiş aylarda olduğu gibi art arda seri faiz artırımları yapmak zorunda olmadığına işaret eden ılımlı mesajlar vermesi, küresel piyasalarda doların diğer para birimleri karşısında agresif bir yükseliş yaşamasını engelledi. Warsh, aralık ayındaki son toplantıya kadar bölgesel Fed başkanlarından gelecek ekonomik değerlendirmelerin önem taşıdığını belirtti.

KÜRESEL PİYASALARDA VERİ TRAFİĞİ HIZLANIYOR

Fed Başkanı Warsh'un para politikasında tamamen "veri odaklı" bir yaklaşım izleyeceklerini resmen ilan etmesinin ardından, gözler bugün açıklanacak kritik makroekonomik göstergelere çevrildi. Bugün ABD'de açıklanacak Kişisel Tüketim Harcamaları (PCE) Fiyat Endeksi ve 3. çeyrek büyüme verileri piyasaların ana gündem maddesi olacak.

Özellikle çekirdek PCE verisi, ABD Merkez Bankası'nın enflasyonu ölçerken en çok dikkate aldığı gösterge olduğu için, bu veriden çıkacak sonucun doların küresel gücü üzerinde doğrudan etkili olması bekleniyor. Büyüme verisi ise dünyanın en büyük ekonomisinde daralma (resesyon) riski olup olmadığına dair önemli ipuçları sunacak.

Diğer taraftan, döviz kurlarını etkileyecek bir diğer önemli gelişme Avrupa cephesinde yaşanacak. Bugün Avrupa Merkez Bankası (ECB) yönetim kurulu faiz kararını açıklayacak. Küresel finans kurumlarının ağırlıklı beklentisi, ECB'nin 3 temel politika faizinde bugün herhangi bir değişikliğe gitmeyeceği yönünde şekillenmiş durumda. İç piyasaların kapalı olduğu bugün, Türk Lirası'nın yönünü uluslararası piyasalardan gelen bu veriler belirlemeye devam edecek.

Altın fiyatlarında 29 Ekim sürprizi! Gram altın ne kadar oldu?Ekonomi

Saatler tam 10.00'u gösterirken başlayan törende; mülki idare amirleri, yerel yöneticiler, sivil toplum kuruluşu temsilcileri ve çok sayıda bölge sakininin katılımıyla Atatürk Anıtı'na çelenk sunumu gerçekleştiriliyor.

7'den 70'e ellerinde Türk bayraklarıyla Atapark'ı kırmızı beyaza boyayan Ankaralıların oluşturduğu bu tarihi gurur tablosu, saygı duruşu ve gür bir sesle okunan İstiklal Marşı ile taçlanıyor. Tören alanından yansıyan bu güçlü beraberlik karesi, Çankaya'nın Cumhuriyet sevgisini bir kez daha gözler önüne seriyor.

GÜNCELLENECEK...

İlçe protokolü, gaziler, öğrenciler ve ellerinde Türk bayraklarıyla alanı hınca hınç dolduran Etimesgutlular, ulu önder Mustafa Kemal Atatürk'ün manevi huzurunda tek yürek olarak saygı duruşuna geçti.

İstiklal Marşı'nın gür bir sesle yankılandığı meydandan yansıyan bu tüyler ürpertici anlar, Ankara'nın kalbindeki bitmeyen Cumhuriyet sevdasını bir kez daha tüm ihtişamıyla gözler önüne seriyor.

GÜNCELLENECEK...

Türkiye Büyük Millet Meclisi kayıtları, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri belgeleri ve tarih araştırmaları karşılaştırıldığında kutlamaların üç ayrı aşamada geliştiği görülüyor. 1923'te Cumhuriyet'in ilanı kutlandı, 1924'te ilk resmî yıl dönümü törenleri düzenlendi, 1925'te ise 29 Ekim millî bayram statüsü kazandı.

İlk kutlamaların merkezinde, yalnızca 16 gün önce başkent ilan edilen Ankara bulunuyordu. Bugün Ulus'ta Kurtuluş Savaşı Müzesi olarak kullanılan Birinci Meclis binası, Türkiye'nin yönetim biçimini değiştiren karara ve bu kararın ardından yaşanan tarihî gelişmelere tanıklık etti.

29 EKİM 1923 GECESİ MECLİS'TE NELER YAŞANDI?

Cumhuriyet'in ilanına giden süreçte, 27 Ekim 1923'te hükümetin istifasıyla ortaya çıkan siyasi bunalım etkili oldu. Mustafa Kemal Paşa, 28 Ekim akşamı Çankaya'da bir araya geldiği arkadaşlarına ertesi gün Cumhuriyet'in ilan edileceğini açıkladı.

Aynı gece İsmet Paşa ile birlikte 1921 Anayasası'nda yapılacak değişiklikler üzerinde çalışıldı.

29 Ekim'de Meclis'e sunulan anayasa değişikliği, saat 20.30'da kabul edildi. Oylamaya katılan 158 milletvekilinin oyuyla devletin yönetim şekli Cumhuriyet olarak belirlendi.

Yaklaşık 15 dakika sonra, saat 20.45'te Mustafa Kemal Paşa Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk Cumhurbaşkanı seçildi.

Böylece 1921 Anayasası'nın birinci maddesine devletin yönetim biçiminin Cumhuriyet olduğunu belirten hüküm eklendi.

CUMHURİYET 101 PARE TOP ATIŞIYLA DUYURULDU

Meclis'teki kararın ardından Cumhuriyet'in ilanı 101 pare top atışıyla duyuruldu.

Ankara'da Cumhuriyet'in ilanı, alkışlar ve sevinç gösterileriyle karşılandı. Haberi öğrenen vatandaşlar meydanlarda bir araya geldi.

101 pare top atışı, Cumhuriyet'in ilanını duyuran ilk kutlamaların simgelerinden biri oldu. Atatürk'ün Nutuk'taki anlatımında da kararın aynı gece ülkeye bildirildiği ve gece yarısından sonra top atışlarıyla duyurulduğu belirtiliyor.

Ancak bu kutlamalar, günümüzdeki gibi önceden belirlenmiş ve kanunla düzenlenmiş bir millî bayram programı değildi. 1923'te yaşananlar, Cumhuriyet'in ilanına eşlik eden ilk sevinç gösterileriydi.

GAZETELER CUMHURİYET'İ MANŞETLERİNDEN DUYURDU

Cumhuriyet'in ilanının ertesi günü gazeteler, tarihî kararı geniş biçimde okuyucularına aktardı.

Ankara'da yayımlanan Hâkimiyet-i Milliye gazetesi, Meclis'in 29 Ekim akşamı saat 20.30'da Cumhuriyet'i kabul ettiğini ve Mustafa Kemal Paşa'yı Cumhurbaşkanı seçtiğini manşetine taşıdı.

İkdam gazetesi de yeni devletin hükümet biçiminin Cumhuriyet olduğunu duyurdu.

Gazetelerde Meclis görüşmelerinin ayrıntıları, Cumhurbaşkanı seçimi ve yeni hükümetin oluşturulmasına ilişkin gelişmeler yer aldı.

Bu manşetler, Cumhuriyet'in ilanının yalnızca Meclis'te alınan bir karar olarak kalmadığını, ülke çapında duyurulan tarihî bir gelişmeye dönüştüğünü gösteren dönemin yazılı kayıtları arasında bulunuyor.

ANADOLU'DA İLK KUTLAMALAR NASIL YAPILDI?

Cumhuriyet'in ilanının Anadolu'daki karşılığına ilişkin önemli kayıtlar, yerel tarih araştırmalarında da yer alıyor.

31 Ekim 1923 sabahı Trabzon'daki Boztepe'den top sesleri yükseldi. Halk, top atışlarının nedenini öğrenmeye çalışırken Cumhuriyet'in ilanından haberdar oldu.

Kentte düzenlenen törende okulların katılımıyla bir araya gelindi ve Cumhuriyet yönetimini anlatan konuşmalar yapıldı.

Trabzon'da yayımlanan İstikbal gazetesinin 1 Kasım 1923 tarihli sayısında da Cumhuriyet'in ilanı ve düzenlenen şenliklere ilişkin haberler yer aldı.

Bu yaşananlar, Cumhuriyet'in ilanının ülkenin farklı şehirlerinde farklı zamanlarda ve yerel koşullara göre karşılandığını ortaya koyuyor.

1924'TE İLK RESMÎ YIL DÖNÜMÜ KUTLANDI

Cumhuriyet'in ilanından bir yıl sonra kutlamalar daha planlı bir yapıya kavuştu.

26 Ekim 1924'te İcra Vekilleri Heyeti tarafından çıkarılan kararnameyle, 29 Ekim'in 101 pare top atışı ve özel törenlerle kutlanması kararlaştırıldı.

1924'teki kutlamalarda resmî kabul törenleri, konuşmalar ve halkın katıldığı etkinlikler ön plana çıktı.

Trabzon'daki ilk yıl dönümü programında öğrenciler Zağanos Meydanı'nda toplandı. Konuşmaların ve şiirlerin ardından resmî ziyaretler gerçekleştirildi. Akşam ise fener alayı düzenlendi.

Kutlamalar Türkiye'nin dış temsilciliklerine de uzandı. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi'nde yayımlanan Erol Evcin'in araştırmasına göre 29 Ekim 1924'te Brüksel'deki Türk temsilciliğinde resmî kabul yapıldı. Marsilya ve Bern'de de kutlama programları gerçekleştirildi.

Dolayısıyla Cumhuriyet'in ilk yıl dönümü yalnızca Ankara'da değil, farklı şehirlerde ve Türkiye'nin yurt dışındaki temsilciliklerinde de törenlerle anıldı.

29 EKİM NE ZAMAN MİLLÎ BAYRAM OLDU?

1923'te başlayan ve 1924'te devlet tarafından düzenlenen kutlamalar, 1925'te hukuki statü kazandı.

Türkiye Büyük Millet Meclisi, 19 Nisan 1925 tarihinde 628 sayılı kanunu kabul ederek 29 Ekim'i millî bayram ilan etti.

Kanunun adı, dönemin diliyle Cumhuriyetin İlanına Müsadif 29 Teşrinievvel Gününün Millî Bayram Addi Hakkında Kanun olarak belirlendi.

Böylece Cumhuriyet'in ilanının yıl dönümü, yalnızca özel törenlerle anılan bir tarih olmaktan çıkarak kanunla tanımlanan bir millî bayrama dönüştü.

Sonraki yıllarda resmî geçitler, bayraklarla donatılan caddeler, fener alayları ve Cumhuriyet baloları bayram kutlamalarının yerleşik unsurları haline geldi.

ANKARA'DAKİ KUTLAMALAR YILLAR İÇİNDE BÜYÜDÜ

Cumhuriyet'in ilan edildiği Ankara, sonraki yıllarda da kutlamaların en önemli merkezlerinden biri olmayı sürdürdü.

1923'te tarihî kararın alındığı Birinci Meclis binasının yerini, Ekim 1924'te kullanılmaya başlanan İkinci Meclis binası aldı. Başkentteki değişim, Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki kurumsallaşma sürecinin mekânsal izlerinden biri oldu.

1933'teki 10. yıl kutlamaları ise ilk yıllardan çok daha kapsamlı bir programla gerçekleştirildi.

Ankara'daki Hipodrom'da Mustafa Kemal Atatürk'ün Onuncu Yıl Nutku'nu okuduğu törenler, Cumhuriyet Bayramı tarihinin önemli dönüm noktalarından biri olarak kayıtlara geçti.

29 Ekim 1923 gecesi Cumhuriyet'in ilanını duyuran 101 pare top atışıyla başlayan kutlama geleneği, sonraki yıllarda yasal düzenlemeler ve geniş katılımlı törenlerle gelişti.

103 yıl sonra Ankara'daki Birinci Meclis binası, o tarihî kararın alındığı yer olarak Cumhuriyet'in ilk günlerine tanıklık etmeyi sürdürüyor.

ALTIN FİYATLARINDA SON DURUM

Sabah 09.30 itibarıyla uluslararası piyasalarda işlem gören gram altın, bir önceki kapanışına göre yüzde 1 oranında değer kaybederek 6 bin 452 lira seviyesine geriledi. Aynı dakikalarda iç piyasadaki dijital ekranlarda çeyrek altın 10 bin 625 liradan, cumhuriyet altını ise 42 bin 313 liradan fiyatlanıyor. Altının ons fiyatı da küresel piyasalardaki satış baskısından etkilenerek yüzde 1'lik düşüşle 4 bin 26 dolar seviyesine indi.

FED KARARI VE KEVİN WARSH'UN YÖNLENDİRMESİ

Altın fiyatlarındaki bu geri çekilmenin temelinde ABD Merkez Bankası'nın (Fed) dün açıkladığı faiz kararı yatıyor. Fed, piyasa beklentileriyle tam uyumlu olarak politika faizini yüzde 3,75-4 aralığında sabit bıraktı.

Kararın ardından kameralar karşısına geçen Fed Başkanı Kevin Warsh, yüzde 2'lik enflasyon hedefinden kesinlikle taviz vermeyeceklerinin altını çizdi. Warsh'un, bankanın arka arkaya faiz artırımlarına gitmek zorunda olmadığına dair nispeten ılımlı mesajları varlık fiyatlarında anında karşılık buldu. Ancak ABD'nin 10 yıllık tahvil faizinin yüzde 5 civarında tutunması ve dolar endeksinin yüzde 0,1 artışla 102,2 seviyesine çıkması, altının güvenli liman cazibesini kısa vadede sınırladı.

GÖZLER ABD VERİLERİ VE AVRUPA MERKEZ BANKASI'NDA

Para politikasında tamamen veri odaklı bir yaklaşım izleyeceklerini belirten Fed cephesinin açıklamaları sonrası, küresel piyasalar bugün açıklanacak kritik makroekonomik göstergelere kilitlendi. Bugün ABD'de açıklanacak kişisel tüketim harcamaları (PCE) fiyat endeksi, ülkedeki enflasyonun gelecekteki seyri açısından belirleyici olacak. Ayrıca ABD büyüme verileri, dünyanın en büyük ekonomisindeki aktivitenin ne durumda olduğuna dair sinyaller verecek.

Öte yandan, bugün sadece ABD değil, Avrupa piyasaları da kritik bir karar bekliyor. Avrupa Merkez Bankası'nın (ECB) faiz kararını açıklaması planlanırken, uluslararası finans piyasalarının genel beklentisi ECB'nin 3 temel politika faizinde herhangi bir değişikliğe gitmeyeceği yönünde.

29 Ekim dolar ve avro fiyatları belli oldu! İşte güncel rakamlarEkonomi

Türkiye'nin dört bir yanında ve başkent Ankara'da büyük bir coşkuyla idrak edilen 29 Ekim kapsamında, devletin zirvesinden ve resmi kurumlardan gelen mesajlar günün tarihsel önemine ışık tutuyor. Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından paylaşılan metinde, Türk milletinin bundan bir asır önce vatanına, bağımsızlığına ve mukaddesatına uzanan elleri destansı bir direnişle bertaraf ettiği hatırlatıldı. Açıklamada, milletin bağımsız yaşama tutkusunun tarihe altın harflerle kazındığı vurgulandı.

"ESARETE BOYUN EĞMEYEN YÜKSEK KARAKTER"

Milli Mücadele döneminin zorluklarına dikkat çekilen mesajda, ecdadın türlü imkansızlıklara rağmen esarete boyun eğmediği ifade edildi. İdealleri uğruna canını feda etmeyi en büyük onur sayan inanç sayesinde milletin karşılaştığı tüm engelleri aştığı belirtildi. Diyanet, elde edilen bu kesin zaferin, özgürce yaşama iradesinin asla kırılamayacağını tüm dünyaya ilan eden tarihi bir duruş olduğunu kaydetti.

Yusuf Tekin'den Atatürk ve Cumhuriyet vurgusu! 103. yıl mesajıGüncel

ATATÜRK'E VE CUMHURİYET'İN KURUCULARINA VEFA

Mesajın en önemli bölümlerinden biri, Cumhuriyet'in temellerini atan kadrolara yapılan atıf oldu. Açıklamada, "Böylesine şanlı bir tarihin varisleri olarak bizlere düşen, ecdadımızdan tevarüs ettiğimiz değerler etrafında birbirimize kenetlenmek ve bizlere emanet edilen bu kutlu mirası güçlendirerek gelecek nesillere aktarmaktır" denildi.

Metnin devamında doğrudan kurucu kadroya işaret edilerek şu ifadelere yer verildi: "Türkiye Cumhuriyeti'nin Kurucu Cumhurbaşkanı Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ü ve Cumhuriyet'imizin kuruluşuna emek veren fedakar devlet ricalini saygıyla ve minnetle anıyoruz." Ayrıca, din, vatan ve mukaddesat uğruna mücadele eden tüm şehitler ile ahirete irtihal eden gaziler şükranla yad edildi.

ANKARA VE CUMHURİYET'İN KÖKLÜ KURUMU

29 Ekim 1923'te Ankara'da, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde ilan edilen Cumhuriyet, bugün 103. yaşına ulaştı. Diyanet İşleri Başkanlığı da Cumhuriyet'in ilanından kısa bir süre sonra, 3 Mart 1924 tarihinde yine Ankara'da bizzat Atatürk'ün onayıyla kurulan ilk ve en köklü Cumhuriyet kurumlarından biridir. Kurum, tarihi mirasına sahip çıkarak, "Bu şuurla hareket ettiğimiz sürece devletimiz ve milletimiz bu topraklarda ilelebet payidar kalacaktır. Yüce Rabbimiz, bu cennet vatanda birlik beraberlik içinde huzurla yaşamayı bizlere müyesser eylesin" temennisiyle 29 Ekim mesajını tamamladı.

Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan 86 milyona mesaj: "Daha güçlü olacağız"Güncel

5651 SAYILI KANUN İŞLETİLDİ

Bakanlığın resmi sosyal medya hesapları üzerinden kamuoyuna duyurulan gelişmede, başlatılan idari ve hukuki sürecin detayları da paylaşıldı. Hukuki dayanak olarak 5651 sayılı "İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun" işaret edildi. Yapılan açıklamada, çocuğun sağlıkla bağlantılı deneyimlerinin ve en savunmasız olduğu tıbbi bir operasyon anının izinsiz şekilde sosyal medya etkileşim malzemesi haline getirilmesinin, yasalara ve uluslararası çocuk hakları normlarına aykırı olduğu belirtildi. Alınan bu karar, dijital platformlarda çocukların korunmasına yönelik emsal bir hukuki adım olarak kayıtlara geçti.

"VELAYET HAKKI, SINIRSIZ PAYLAŞIM YETKİSİ VERMEZ"

Olayın odak noktasında ise yalnızca dijital içerik üreticisinin değil, ailelerin sanal dünyadaki sorumlulukları ve çocuklarının dijital ayak izleri de yer aldı. Bakanlık, yayımladığı metinde ailelere kritik bir uyarıda bulunarak, velayet hakkının ebeveynlere çocuklarının özel hayatı ve beden mahremiyeti üzerinde sınırsız bir tasarruf yetkisi tanımadığına dikkat çekti.

Çocukların doğdukları ilk günden itibaren gelişim süreçlerinin, aile içi ilişkilerinin ve özel anlarının sistematik biçimde sosyal medya içeriğine dönüştürülmesinin ("sharenting" - ebeveyn paylaşımı), kişilik hakları yönünden ciddi riskler barındırdığı vurgulandı. Bu noktada yapılan en çarpıcı hukuki vurgu ise ebeveyn rızasının ihlali meşrulaştırmadığı yönünde oldu: "Ebeveynlerin rızası, çocukların mahremiyetini ihlal eden paylaşımları hukuka uygun hale getirmemektedir."

ÇOCUĞUN ÜSTÜN YARARI İLKESİ VE DEVAM EDEN SÜREÇ

Uluslararası hukukun ve ulusal mevzuatın temelini oluşturan "çocuğun üstün yararı" ilkesi, bu davanın temelini oluşturdu. Platformların, içerik üreten kişilerin ve tüm paydaşların mahremiyete saygı duyması gerektiği belirtilirken, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı yetkilileri benzer ihlallerde idari tedbirlerin kararlılıkla uygulanmaya devam edeceğini ifade etti. Dijital ayak izinin kalıcı olduğu günümüzde, çocukların rızası dışında dijital kimliklerinin oluşturulmasına karşı hukuki denetimlerin artması bekleniyor.

Çocuğunu sosyal medyada paylaşan ailelere uyarı! Mahremiyet mi, popülerlik mi?Bilim ve Teknoloji

BU AKŞAM TELEVİZYONDA NE VAR? 29 EKİM PERŞEMBE TV YAYIN AKIŞI

29 Ekim Cumhuriyet Bayramı'nda televizyon izleyicilerini farklı türlerde yapımlar bekliyor. Ulusal kanalların gündüz kuşağında sevilen yarışmalar, programlar ve diziler yer alırken akşam saatlerinde sinema filmleri ve özel yayınlar dikkat çekiyor.

Kanal D'de Uzak Şehir, ATV'de Güneşin Doğduğu Yer, NOW TV'de Atatürk 2, Show TV'de Bir Cumhuriyet Şarkısı, Star TV'de Sevdiğim Sensin, TRT 1'de Evlilik Güzeldir ve TV8'de MasterChef Türkiye izleyici karşısına çıkacak.

29 EKİM 2026 PERŞEMBE ATV YAYIN AKIŞI: BU AKŞAM ATV'DE NE VAR?

ATV ekranlarında gün boyunca haber bültenleri ve sevilen gündüz kuşağı programları yayınlanacak. Akşam saat 20.00'de ise Güneşin Doğduğu Yer ekrana gelecek.

02.40 – A.B.İ.
05.30 – Hercai
08.00 – Kahvaltı Haberleri
10.00 – Müge Anlı ile Tatlı Sert
13.00 – Gün Ortası
14.00 – Altı Üstü İstanbul
16.00 – Esra Erol'da
19.00 – ATV Ana Haber
20.00 – Güneşin Doğduğu Yer

EKİM 2026 PERŞEMBE KANAL D YAYIN AKIŞI: UZAK ŞEHİR BU AKŞAM VAR MI?

Kanal D'nin Cumhuriyet Bayramı yayın akışında gündüz saatlerinde Dersimiz Atatürk, Yaprak Dökümü ve Gelinim Mutfakta gibi yapımlar bulunuyor. Akşam kuşağında saat 20.00'de Uzak Şehir, ardından 23.15'te Güller ve Günahlar yayınlanacak.

01.30 – Dersimiz Atatürk
03.15 – Gelinim Mutfakta
05.15 – Üç Kız Kardeş
07.00 – Küçük Ağa
09.00 – Neler Oluyor Hayatta
11.00 – Yaprak Dökümü
13.45 – Gelinim Mutfakta
16.45 – Haysiyet
19.00 – Kanal D Ana Haber
20.00 – Uzak Şehir
23.15 – Güller ve Günahlar

29 EKİM 2026 PERŞEMBE NOW TV YAYIN AKIŞI: HALEF YERİNE NE YAYINLANACAK?

NOW TV'nin 29 Ekim Perşembe yayın akışında dikkat çeken değişikliklerden biri Halef: Köklerin Çağrısı dizisinin akşam kuşağında yer almaması oldu. Dizinin gündüz saat 12.30'da yayınlanacağı belirtilirken saat 20.00'de Cumhuriyet Bayramı'na özel olarak Atatürk 2 filmi izleyiciyle buluşacak.

07.15 – Zafer Söken ile İlk Bakış
08.00 – İlker Karagöz ile Çalar Saat
10.45 – Çağla ile Yeni Bir Gün
12.30 – Halef: Köklerin Çağrısı
15.00 – Ömür Usta
17.45 – Ali İhsan Varol ile Kumbara
19.00 – Ozan Gündoğdu ile NOW Ana Haber
20.00 – Atatürk 2
23.00 – Ömür Usta
01.30 – Anne Yarısı
04.00 – Yasak Elma
06.00 – Karagül

29 EKİM 2026 PERŞEMBE SHOW TV YAYIN AKIŞI: BU AKŞAM HANGİ FİLM VAR?

Show TV, Cumhuriyet Bayramı akşamında sinemaseverleri ekran başına davet ediyor. Saat 20.00'de Cumhuriyet'in ilk yıllarında Türk müziğinin dönüşümüne odaklanan Bir Cumhuriyet Şarkısı filmi yayınlanacak. Saat 22.45'te ise Sahte Kabadayı ekrana gelecek.

00.15 – Gece Hattı
01.15 – Kızılcık Şerbeti
03.45 – Bahar
06.00 – Baba
09.00 – Kuzey Yıldızı: İlk Aşk
12.30 – Gelin Evi
15.00 – Bahar
18.25 – Show Ana Haber
20.00 – Bir Cumhuriyet Şarkısı
22.45 – Sahte Kabadayı

29 EKİM 2026 PERŞEMBE STAR TV YAYIN AKIŞI: SEVDİĞİM SENSİN SAAT KAÇTA?

Star TV'de gündüz kuşağı programları ve sevilen diziler izleyici karşısına çıkacak. Akşam Star Haber'in ardından saat 20.00'de Sevdiğim Sensin yayınlanacak.

01.15 – Başkalarının Hayatı
03.30 – Fazilet Hanım ve Kızları
05.30 – Baba Ocağı
07.00 – Aramızda Kalsın
08.30 – Cansu Canan ile Bugün
10.00 – Songül ve Uğur ile Sana Değer
13.45 – Fazilet Hanım ve Kızları
15.00 – Didem Arslan Yılmaz'la Vazgeçme
19.00 – Star Haber
20.00 – Sevdiğim Sensin

29 EKİM 2026 PERŞEMBE TRT 1 YAYIN AKIŞI: CUMHURİYET BAYRAMI ÖZEL YAYINLARI

TRT 1'in 29 Ekim yayın akışında Cumhuriyet Bayramı etkinliklerine ayrılan özel programlar öne çıkıyor. Saat 11.00'de Anıtkabir'den naklen yayın yapılacak. Öğleden sonra da Cumhuriyet Bayramı'na ilişkin özel içerikler ekranlara taşınacak. Akşam saat 20.00'de ise Evlilik Güzeldir yayınlanacak.

00.50 – Taşacak Bu Deniz
03.30 – Alparslan: Büyük Selçuklu
05.45 – Hayallerinin Peşinde
06.30 – Turgay Başyayla ile...
07.30 – Kalk Gidelim
10.30 – Alişan ile Hayata Gülümse
11.00 – Anıtkabir'den Naklen Yayın
11.15 – Alişan ile Hayata Gülümse
13.15 – Bir Dönüm Noktası: 29...
14.00 – 29 Ekim Cumhuriyet...
16.00 – Mannu Çanakkale'de
17.30 – Lingo Türkiye
19.00 – Ana Haber
19.55 – İddiaların Aksine
20.00 – Evlilik Güzeldir

29 EKİM 2026 PERŞEMBE TV8 YAYIN AKIŞI: MASTERCHEF TÜRKİYE BU AKŞAM VAR MI?

TV8 ekranlarında yarışma programları hız kesmeden devam ediyor. Gündüz saatlerinde Gel Konuşalım ve Zuhal Topal'la Yemekteyiz izleyiciyle buluşacak. Akşam kuşağında ise MasterChef Türkiye saat 20.00'de ekrana gelecek.

00.15 – Zuhal Topal'la Yemekteyiz
03.00 – Gel Konuşalım
05.30 – Oynat Bakalım
06.30 – Tuzak
07.15 – Ebru ile 8'de Sağlık
09.00 – Gel Konuşalım
12.00 – MasterChef Türkiye
16.00 – Zuhal Topal'la Yemekteyiz
19.00 – MasterChef Türkiye
20.00 – MasterChef Türkiye

ÇUBUK-1 BARAJI’NIN TEMELİ 1930’DA ATILDI

Çubuk Barajı için ilk etüt çalışmaları 1926 yılında başladı. Kurtuluş Savaşı’nın ardından ekonomik sıkıntılarla mücadele eden Türkiye Cumhuriyeti, barajın temelini 1930 yılında atabildi.

Yapımı Nisan 1936’da tamamlanan Çubuk-1 Barajı, 3 Kasım 1936’da Cumhuriyet’in kurucusu Mustafa Kemal Atatürk tarafından hizmete açıldı. Cumhuriyet döneminin ilk betonarme barajı olma özelliğini taşıyan yapı, sonraki yıllarda Ankara’nın su altyapısı ve sosyal yaşamında önemli bir yer edindi.

1994’TE SU TUTMASI DURDURULDU

Gölü, yeşil alanları ve sosyal tesisleriyle uzun yıllar Ankaralıların dinlenme, eğlenme ve piknik alanlarından biri olarak kullanılan Çubuk-1 Barajı’nda, 1994 yılından itibaren su tutulması durduruldu. Aynı yıl Devlet Su İşleri (DSİ) tarafından Ankara Büyükşehir Belediyesine devredilen alan, uzun süre yeniden düzenlenmeyi bekledi.

Tarihi baraj ve çevresinin yeniden değerlendirilmesiyle birlikte bölge, yalnızca geçmişiyle değil, rekreasyon alanı olarak sunduğu imkânlarla da gündeme geldi.

ÇUBUK-1 BARAJI, 29 EKİM 2020’DE YENİDEN AÇILDI

Uzun yıllar sonra yenileme ve düzenleme çalışmalarından geçirilen Çubuk-1 Barajı Rekreasyon Alanı, 29 Ekim 2020’de düzenlenen törenle Ankara halkının kullanımına yeniden açıldı.

Toplam 413 bin metrekarelik alan üzerine kurulan rekreasyon bölgesinde dumanlı ve dumansız piknik alanları, yürüyüş yolları, etkinlik alanları ve kafe bulunuyor. Baraj çevresindeki tarihi Atatürk Evi de aslına uygun şekilde restore edilerek ziyaretçilere açıldı.

Alan içerisinde bulunan sera da özgün ısıtma sistemi korunarak yenilendi. Böylece tarihi dokunun korunmasıyla birlikte bölgenin dinlenme ve sosyal etkinlik alanı olarak yeniden kullanılması amaçlandı.

ANKARA’NIN TARİHÎ MİRASLARINDAN BİRİ

Çubuk-1 Barajı, Cumhuriyet’in ilk yıllarında hayata geçirilen altyapı yatırımlarının günümüze ulaşan örneklerinden biri olarak öne çıkıyor. 1936’da hizmete açılan yapı, zaman içinde değişen işlevine rağmen Ankara’nın tarihî ve sosyal hafızasındaki yerini koruyor.

2020’de yenilenerek yeniden halkın kullanımına açılan rekreasyon alanı, barajın tarihî kimliğini yeşil alanlar ve sosyal donatılarla bir araya getiriyor. Çubuk-1 Barajı, geçmişten bugüne uzanan hikâyesiyle başkentin Cumhuriyet döneminden kalan önemli mirasları arasında bulunuyor.

Ankara'yı Kırıkkale, Yozgat ve Sivas ile bağlayan YHT hattı, yerli teknolojinin de sahadaki en büyük test merkezi oldu. İşletme hızı saatte 225 kilometre olarak tasarlanan tren, test aşamasında güvenlik ve dayanıklılık sınırlarını zorlayarak saatte yaklaşık 250 kilometre hıza ulaştı. Üretim sürecinde savunma ve teknoloji kurumları ASELSAN ile TÜBİTAK'ın da aktif işbirliği yaptığı projede, şu an itibarıyla yüzde 65 oranında yerlilik ve millilik seviyesine erişildi. Bugüne kadar tren üzerinde donanım, yazılım ve sürüş güvenliğini kapsayan 200'den fazla zorlu test başarıyla tamamlandı. Bakan Uraloğlu, test sürüşü sonrasında tren setine kurulan Raylı Sistemler Veri İzleme Test ve Doğrulama Altyapısı'nı bizzat inceleyerek teknik heyetten veriler hakkında kapsamlı bilgi aldı.

SAKARYA'DA YENİ FABRİKA YIL SONUNDA AÇILIYOR

TÜRASAŞ'ın Sakarya, Eskişehir ve Sivas'ta bulunan tesislerinde yürütülen milli üretim süreci genişleyerek devam ediyor. Halihazırda iki yeni tren setinin üretim bandına alındığını açıklayan Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Uraloğlu, yıl sonu itibarıyla Sakarya'daki hızlı tren fabrikasının resmi açılışının yapılarak bütüncül seri üretime geçileceğini duyurdu.

Türkiye, geçtiğimiz yıllarda saatte 160 kilometre hıza sahip elektrikli milli banliyö ve yolcu tren setlerini raylara indirmişti. Yeni üretilen 225 kilometrelik hızlı tren teknolojisiyle, Türkiye'nin küresel demir yolu endüstrisindeki tasarım ve üretim kapasitesi bir üst seviyeye taşındı. Bakan Uraloğlu, test aşamasında görülen donanımsal ve yazılımsal eksikliklerin anında düzeltildiğini ve üretim bandındaki yeni araçlarda bu verilerin doğrudan uygulandığını kaydetti.

YOLCULU SEFERLER İLK OLARAK HANGİ HATTA BAŞLAYACAK?

Uluslararası standartlarda sertifikasyon işlemlerinin tamamlanabilmesi için test süreçlerinin titizlikle yürütüldüğünü belirten Uraloğlu, bu belgelerin alınmasının ardından 2027 yılının ilk aylarında trenlerin normal yolcu taşımacılığına entegre edileceğini bildirdi.

Milli hızlı tren setlerinin öncelikli olarak yapımı süren Çerkezköy-Kapıkule Hızlı Tren Hattı'nda hizmet vermesi öngörülüyor. Ancak mevcut setlerin operasyonel durumuna ve yolcu yoğunluğuna bağlı olarak, ihtiyaç halinde Ankara merkezli diğer YHT hatlarında da yerli setlerin devreye alınması planlanıyor. Elektrikli altyapısıyla ağır taşıtlara kıyasla karbon emisyonunu ortadan kaldıran tren, çevre dostu ve modern bir ulaşım alternatifi sunuyor.

ANKARA RADYOSU'NUN İLK STÜDYOSU ULUS'TA AÇILDI

Türkiye'de radyo yayıncılığının gelişmesinde, Kurtuluş Savaşı sırasında ortaya çıkan hızlı ve kesintisiz haberleşme ihtiyacı etkili oldu. İlk yıllarda telsiz telgraf altyapısı üzerinden gelişen sistem, 1927'de Ankara ve İstanbul'da kurulan ve radyo yayını yapabilecek özelliklere sahip istasyonlarla yeni bir aşamaya geçti.

Ankara Telsiz Telgraf İstasyonu, 1927 yılının haziran ayında yayın yapabilecek duruma getirildi. Ankara vericisi, 18 Kasım 1927'de düzenlenen törenle resmen hizmete girdi. Ankara Radyosu'nun ilk stüdyosu ise Ulus'taki postanenin bir odasında oluşturuldu.

ANKARA RADYOSU DOKUZ YILDA ALTI KEZ TAŞINDI

İlk yıllarında sınırlı teknik ve fiziki imkânlarla faaliyet gösteren Ankara Radyosu, zaman içinde farklı adreslere taşındı. Stüdyo, 1929 yılında Gümrük ve Tekel Bakanlığının yanındaki Cumhurbaşkanlığı Mızıka Dairesi'ne nakledildi.

1932'de konservatuvar yakınındaki bir bağ evine taşınan stüdyo, daha sonra Musiki Muallim Mektebi yakınındaki küçük bir dairede ve Ankara Palas'ın alt katındaki bir odada hizmet verdi. Sonraki adreslerinden biri de Yenişehir'de Sağlık Bakanlığının yanındaki bir ev oldu.

Yaklaşık dokuz yıl içinde altı kez yer değiştiren Ankara Radyosu'nun bu süreci, Türkiye'de radyo yayıncılığının başlangıç dönemindeki fiziki koşulları da gözler önüne serdi.

RADYO YAYINCILIĞI 1936'DA PTT'YE DEVREDİLDİ

Türk Telsiz Telefon Anonim Şirketi, radyo yayın hizmetlerini 18 Ağustos 1936'ya kadar yürüttü. Bu tarihte alınan hükûmet kararıyla yayın hizmetleri PTT'ye devredildi ve radyo yayıncılığı devlet yönetimine geçti.

Ankara'da daha modern bir radyo istasyonu kurulması düşüncesi de bu dönemde yeniden gündeme geldi. 1937 yılında inşasına başlanan Ankara Radyoevi'nin yapımı 1938 yılının temmuz ayında tamamlandı. Kabul muayenelerinin ardından eylül ayında işletmeye alınan binanın resmî açılışı 28 Ekim 1938'de gerçekleştirildi.

ATATÜRK, ANKARA RADYOEVİ'NİN AÇILIŞINA KATILAMADI

Ankara Radyoevi, ses yalıtımı ve akustik düzenlemeleriyle önceki stüdyolardan ayrılıyordu. Yayın birimleri ve stüdyolar, dışarıdan gelebilecek ses ve gürültüyü en aza indirecek şekilde planlandı.

Radyoevi'nin yapımını isteyen Atatürk ise sağlık sorunları nedeniyle açılış törenine katılamadı. Açılıştan 13 gün sonra, 10 Kasım 1938'de Ankara Radyosu, Atatürk'ün vefat haberini dinleyicilere duyurdu.

ANKARA RADYOSU TÜRKİYE'NİN KÜLTÜR HAYATINA YÖN VERDİ

Ankara Radyosu, zamanla yalnızca haberlerin aktarıldığı bir yayın merkezi olmaktan çıkarak kültür ve sanat hayatının önemli kurumlarından biri hâline geldi. Eğitim programları, müzik yayınları ve radyo tiyatrosuyla geniş kitlelere ulaştı.

Türk sanat müziği ve Türk halk müziğinin tanıtılması, halk türkülerinin derlenmesi ve arşivlenmesi gibi çalışmalarda da önemli rol üstlendi. Pek çok sanatçı, spiker ve program yapımcısının yetişmesine katkı sağladı.

1927'de Ulus'taki bir postane odasında başlayan Ankara Radyosu'nun hikâyesi, Türkiye'de radyo yayıncılığının teknik ve kurumsal gelişimini yansıtan önemli bir tarihî süreç olarak öne çıktı.

Erdoğan, Cumhuriyet Bayramı mesajında savunma sanayisi, enerji, ulaştırma ve diplomasi alanlarında son 24 yılda gerçekleştirilen çalışmalara değindi. Türkiye'nin geleceğine ilişkin hedeflerini de paylaşan Cumhurbaşkanı, ülkenin uluslararası alandaki etkinliğinin artırılmasını amaçladıklarını ifade etti.

Yusuf Tekin'den Atatürk ve Cumhuriyet vurgusu! 103. yıl mesajıGüncel

ERDOĞAN'DAN SAVAŞ VE KRİZLER İÇİN BARIŞ MESAJI

Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın açıklamasında öne çıkan başlıklardan biri Türkiye'nin uluslararası anlaşmazlıkların çözümündeki rolü oldu. Dünyanın farklı bölgelerinde devam eden çatışmaların yarattığı belirsizliklere işaret eden Erdoğan, Türkiye'nin istikrarını korurken diplomatik girişimlerini de sürdürdüğünü söyledi.

Erdoğan, barış ve adalet için çalışmaya devam edeceklerini belirterek Türkiye'nin dış politikasında bölgesel istikrar ve anlaşmazlıkların çözümüne yönelik çabaların önemini vurguladı.

Cumhurbaşkanı'nın bu açıklamaları, 26 Ekim'deki Kabine Toplantısı'nın ardından yaptığı değerlendirmelerle de örtüştü. Erdoğan, söz konusu toplantı sonrasında bölgesel gerilimlerin arttığı bir dönemde Türkiye'nin istikrarını korumaya ve diplomatik ilişkilerini geliştirmeye çalıştığını belirtmişti.

CUMHURİYET'İN 103. YILINDA ATATÜRK VE MİLLİ MÜCADELE VURGUSU

Cumhuriyet'in kuruluş sürecini hatırlatan Erdoğan, Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün önderliğinde yürütülen Milli Mücadele'nin Türk milletinin bağımsızlık iradesini ortaya koyduğunu söyledi.

Cumhuriyet'in yalnızca bir yönetim biçimi olmadığını, aynı zamanda milletin kendi geleceğini belirleme kararlılığının simgesi olduğunu ifade eden Erdoğan, Milli Mücadele döneminde gösterilen birlik ve dayanışmanın bugün de Türkiye için önemli bir motivasyon kaynağı olduğunu dile getirdi.

Erdoğan, mesajında Türkiye'deki vatandaşların yanı sıra Kıbrıs Türk halkının ve yurt dışında yaşayan Türk vatandaşlarının Cumhuriyet Bayramı'nı da kutladı. Bayram etkinliklerine katılan yabancı konuklara ve Türkiye ile yakın ilişkiler içinde bulunan ülkelere teşekkür etti.

Diyanet'ten 29 Ekim mesajı! Atatürk ve Cumhuriyet vurgusuGüncel

SAVUNMA SANAYİSİ, ENERJİ VE ULAŞTIRMA YATIRIMLARINA DEĞİNDİ

Cumhurbaşkanı Erdoğan, mesajında son 24 yılda Türkiye'de gerçekleştirilen yatırımlara ve teknolojik gelişmelere de yer verdi. Savunma sanayisindeki yerli üretim kapasitesi, enerji arz güvenliği, ulaştırma altyapısı ve üretim imkanlarının artırılmasını hükümetin öncelikleri arasında gösterdi.

Bu alanlarda kaydedildiğini belirttiği ilerlemelerin Türkiye'nin ekonomik ve stratejik gücünü desteklediğini savunan Erdoğan, ülkenin kendi teknolojisini geliştirme kapasitesinin artırılmasına önem verdiklerini ifade etti.

Erdoğan'ın açıklamalarında söz konusu yatırımlara ilişkin yeni bir bütçe, proje takvimi veya uygulama kararı paylaşılmadı. Mesaj daha çok Cumhuriyet'in 103. yılı dolayısıyla Türkiye'nin mevcut konumuna ve gelecek hedeflerine ilişkin değerlendirmelerden oluştu.

TÜRKİYE YÜZYILI HEDEFİNİ YİNELEDİ

Erdoğan, Cumhuriyet'in ikinci yüzyılına ilişkin siyasi ve ekonomik hedeflerin Türkiye Yüzyılı vizyonu doğrultusunda sürdürüleceğini belirtti. Toplumun ortak değerler etrafında birlik içinde hareket etmesinin önemine işaret eden Cumhurbaşkanı, Türkiye'nin uluslararası alanda daha etkin bir konuma ulaşmasını hedeflediklerini söyledi.

Cumhuriyet Bayramı mesajının sonunda Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ü, silah arkadaşlarını, Milli Mücadele kahramanlarını ve şehitleri anan Erdoğan, gazilere teşekkür ederek Cumhuriyet'in 103. kuruluş yıl dönümünü kutladı.

Ankara Rasattepe ile Eskişehir Türkmendağı çevresinde gerçekleştirilen çalışmalar, genç Cumhuriyet'in ormancılığı geliştirmek ve ağaçlandırma faaliyetlerini yaygınlaştırmak amacıyla denediği yöntemlerden biri oldu.

ANKARA RASATTEPE'DE UÇAKLA TOHUM ATMA ÇALIŞMASI

1926 yılında yürütülen ağaçlandırma denemelerinde uçaklardan tohum atma yöntemi kullanıldı. Ankara'daki Rasattepe de uygulamanın gerçekleştirildiği bölgeler arasında yer aldı. Günümüzde Anıtkabir'in bulunduğu alanla ilişkilendirilen Rasattepe, bu yönüyle Ankara'nın ormancılık tarihinde dikkat çeken noktalarından biri olarak öne çıktı.

Eskişehir'deki Türkmendağı çevresinde de benzer çalışmalar yapıldı. Ancak mevcut kaynaklarda uygulamanın kesin günü ve uçaklardan atılan tohumların hangi ağaç türlerine ait olduğu konusunda ayrıntılı bilgi bulunmuyor.

CUMHURİYET'İN İLK YILLARINDA AĞAÇLANDIRMA SEFERBERLİĞİ

Cumhuriyet'in ilanından sonra ormancılığın geliştirilmesi, ormanların korunması ve yeni orman alanlarının oluşturulması devlet politikaları arasında yer aldı. Bu doğrultuda ormancılık teşkilatında düzenlemeler yapılırken fidanlık kurma ve ağaçlandırma faaliyetlerine de önem verildi.

1924 yılında ormancılık teşkilatı bünyesinde Amenajman ve Teşcir Müdürlüğünün oluşturulması, ağaçlandırma çalışmalarının kurumsal bir yapıya kavuşturulması açısından önemli adımlardan biri oldu. Ankara'da 1925 yılında ilk orman fidanlığı kuruldu.

Aynı yıl Atatürk'ün girişimleriyle Atatürk Orman Çiftliği kurularak Ankara'da farklı ağaç türleriyle ağaçlandırma faaliyetleri yürütüldü. Akasya, dişbudak, karaçam, sarıçam, karaağaç, kavak, çınar ve söğüt gibi türler bu çalışmalarda kullanılan ağaçlar arasında yer aldı.

UÇAKLA TOHUM ATMA YÖNTEMİ BAŞARILI OLDU MU?

Uçaklardan tohum atılması yöntemi, ağaçlandırma çalışmalarında farklı bir yaklaşım olarak denendi. Ancak bu girişimlerin geniş alanlarda kalıcı ve yaygın bir ağaçlandırmaya dönüşemediği belirtiliyor. Dönemin çalışmaları daha çok sınırlı alanlarda yürütülen denemeler olarak kaldı.

Ormancılık alanındaki yasal ve kurumsal gelişmeler sonraki yıllarda da sürdü. 1937 yılında çıkarılan 3116 sayılı Orman Kanunu, Türkiye'de modern ormancılık çalışmalarının gelişmesinde önemli bir dönüm noktası oldu.

1926'da Ankara Rasattepe ve Eskişehir Türkmendağı çevresinde gerçekleştirilen uçakla tohum atma denemeleri ise Cumhuriyet'in ilk yıllarında ağaçlandırma için farklı yöntemlerin arandığını gösteren tarihî örnekler arasında yer aldı.

Geçmiş yıllarda Atatürk, 29 Ekim 1933'te Türkiye Büyük Millet Meclisinde tebrikleri kabul ettikten sonra Mareşal Fevzi Çakmak ile birlikte Ankara Hipodromu'na geçti. Tören alanında askerî birlikler, devlet erkânı ve Cumhuriyet Bayramı'nı kutlamak üzere bir araya gelen vatandaşlar bulunuyordu. İstiklal Marşı'nın ardından kürsüye çıkan Atatürk, yalnızca geride kalan 10 yılı değerlendirmekle kalmadı, Türkiye Cumhuriyeti'nin geleceğine ilişkin hedeflerini de ortaya koydu.

"AZ ZAMANDA ÇOK BÜYÜK İŞLER YAPTIK"

Atatürk'ün Ankara Hipodromu'nda gerçekleştirdiği konuşma, Cumhuriyet tarihinin en önemli hitabelerinden biri olarak kayıtlara geçti. "Az zamanda çok ve büyük işler yaptık" sözleriyle Cumhuriyet'in ilk yıllarında gerçekleştirilen köklü dönüşüme dikkat çeken Atatürk, Türk milletinin bağımsızlık mücadelesinden doğan başarısını vurguladı.

Konuşmanın sonunda dile getirdiği "Ne mutlu Türküm diyene!" ifadesi ise 10. Yıl Nutku'nun hafızalara kazınan sözlerinden biri oldu. O gün Hipodrom'da yankılanan konuşma, yalnızca tören alanındaki kalabalığa değil, gelecek nesillere de seslenen tarihî bir mesaj niteliği taşıdı.

BİNLERCE KİŞİNİN TOPLANDIĞI HİPODROM BUGÜN NEREDE?

Cumhuriyet'in ilk yıllarında Ankara'nın önemli tören ve etkinlik merkezlerinden biri olan Hipodrom, bugünkü Ulus ile Yenimahalle arasında, Atatürk Kültür Merkezi'nin bulunduğu geniş bölgede yer alıyordu. At yarışlarının yanı sıra Cumhuriyet Bayramı kutlamalarına ve resmî geçit törenlerine ev sahipliği yapan alan, başkentin toplumsal yaşamında önemli bir yere sahipti. Yıllar içerisinde Ankara'nın büyümesi, yeni yapıların inşa edilmesi ve kentsel düzenlemelerle birlikte Hipodrom'un eski görünümü ortadan kalktı. Bölgede Atatürk Kültür Merkezi yükselirken sonraki yıllarda gerçekleştirilen çalışmalarla çevresi yeniden şekillendi. Bugün eski Hipodrom bölgesinin önemli bir bölümünde Başkent Millet Bahçesi bulunuyor. Ancak 1933 yılında Atatürk'ün konuşma yaptığı kürsünün tam noktası ile günümüzdeki yapıların birebir konumu, tarihî haritalar üzerinden ayrıca belirlenmeyi gerektiriyor.

Günümüzde eski Ankara Hipodromu’nun bulunduğu bölge, Başkent’in sosyal ve kültürel yaşamına ev sahipliği yapan önemli noktalardan biri hâline geldi. Atatürk Kültür Merkezi Metro İstasyonu’nun hemen karşısında yer alan Başkent Millet Bahçesi; fuar, konser ve çeşitli organizasyonların düzenlendiği etkinlik alanları, çocuk oyun parkları ve vatandaşların vakit geçirebildiği sosyal donatılarıyla dikkat çekiyor. Bölgenin bir diğer önemli yatırımı olan ve açılışı için geri sayımın başladığı Yeni Ankara Stadyumu ise modern yapısıyla Başkent’in spor hayatına yeni bir soluk getirmeye hazırlanıyor. Cumhuriyet’in ilk yıllarında binlerce kişinin tarihi kutlamalar için bir araya geldiği bölge, bugün kültür, sanat, spor ve sosyal yaşamın buluşma noktalarından biri olarak Ankara’nın değişen yüzünü yansıtıyor.

1933 yılına ait arşiv fotoğrafları, Ankara'nın Cumhuriyet'in ilk dönemlerindeki görünümünü bugüne taşıyor. Tören alanını dolduran vatandaşlar, askerî geçitler, Türk bayrakları ve Atatürk'ün konuşma yaptığı kürsü, tarihin unutulmaz kareleri arasında yer alıyor. O dönemde geniş tören alanlarıyla dikkat çeken Hipodrom'un çevresi, günümüzde modern ulaşım yolları, kültürel yapılar ve yeşil alanlarla çevrili durumda. Bir zamanlar Cumhuriyet kutlamaları için binlerce kişinin bir araya geldiği bölgede bugün Ankaralılar yürüyüş yapıyor, dinleniyor ve sosyal etkinliklere katılıyor. Eski ve yeni fotoğraflar yan yana getirildiğinde yalnızca bir mekânın dönüşümü değil, Ankara'nın yaklaşık bir asırlık şehirleşme serüveni de gözler önüne seriliyor.

SİYAH-BEYAZ FOTOĞRAFLARDAN GÜNÜMÜZE ANKARA'NIN DEĞİŞİMİ

1933 yılına ait arşiv fotoğrafları, Ankara’nın Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki görünümünü günümüze taşıyor. Tören alanını dolduran kalabalıklar, askerî geçitler ve Atatürk’ün konuşma yaptığı kürsü, tarihin unutulmaz kareleri arasında yer alıyor. Bir zamanlar Cumhuriyet kutlamalarına ev sahipliği yapan bölge, bugün modern yapıları, yeşil alanları ve sosyal etkinlikleriyle dikkat çekiyor. Eski ve yeni fotoğraflar ise Ankara’nın 93 yıllık değişimini gözler önüne seriyor.

Cumhuriyet'in başkenti Ankara, 1923'ten bu yana büyük bir değişim geçirdi. Yeni caddeler, meydanlar, parklar ve yapılar kentin siluetini değiştirirken bazı mekânlar tarihî önemini korumayı sürdürdü.
Ankara Hipodromu da bu alanlardan biri olarak öne çıkıyor. Günümüzde eski tribünleri ve tören düzeniyle varlığını sürdürmese de 29 Ekim 1933'te yaşananlar, arşiv fotoğrafları ve tarihî belgeler aracılığıyla hatırlanmaya devam ediyor.

Atatürk'ün 10. Yıl Nutku'nu okuduğu bölge, bugün farklı bir kimliğe sahip olsa da Cumhuriyet'in kuruluş yıllarına uzanan geçmişiyle Başkent'in şehir hafızasında özel bir yer tutuyor. 93 yıl önce Cumhuriyet coşkusunun yükseldiği Ankara Hipodromu, bugün geçmiş ile geleceği buluşturan tarihî bir hatıra olarak varlığını sürdürüyor.

Kutlamalar yalnızca meydanlardaki geçit törenleri ve resmî konuşmalarla sınırlı kalmadı. Devlet kurumlarından yardım kuruluşlarına, gazetelerden posta idaresine kadar çok sayıda kurum Cumhuriyet’in ilk 10 yılına ilişkin özel çalışmalar hazırladı.

Bu dönemin dikkat çeken ayrıntılarından biri de bugünkü adıyla Türk Kızılay olan Hilal-i Ahmer Cemiyeti’nin oyun kâğıtlarıyla olan ilişkisi.

HİLAL-İ AHMER O DÖNEMDE İSKAMBİL KÂĞITLARININ TEKELİNİ ELİNDE TUTUYORDU

Hilal-i Ahmer’in iskambil kâğıtlarıyla ilişkisi 1933 kutlamalarından daha önceye uzanıyor.

Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde 21 Haziran 1927’de kabul edilen düzenlemeyle oyun kâğıtları inhisarı Hilal-i Ahmer Cemiyeti’ne verildi.

Bu sistemde oyun kâğıdı satışından elde edilen kârın yüzde 75’inin Hilal-i Ahmer’e, yüzde 25’inin ise Hazine’ye bırakılması öngörüldü.

Avusturya’da bastırılan ilk büyük parti oyun kâğıtları 16 Nisan 1928’de piyasaya çıkarıldı. Kızılay’ın tarihçesine göre ilk satışlardan 55 bin liralık kazanç sağlandı.

Sonraki yıllarda da oyun kâğıdı satışı Hilal-i Ahmer’in gelir kaynaklarından biri olmaya devam etti.

10. YIL SAYISINDA “OYUN KÂĞITLARI” İÇİN AYRI BÖLÜM

Hilal-i Ahmer’in 1933’te yayımlanan kurumsal dergisi de bu konuda dikkat çekici bir belge sunuyor.

Türkiye Hilal-i Ahmer Mecmuası’nın Cumhuriyet’in 10. yılına denk gelen 15 Teşrinievvel 1933 tarihli 132. sayısında, ilk bölüm “Cumhuriyetimizin 10. yıldönümünü kutlarız” başlığını taşıyor.

Aynı özel sayının içindekiler bölümünde ayrıca “Oyun kağıtları” başlıklı bir yazı da yer alıyor.

Bu durum, oyun kâğıtlarının o tarihte Hilal-i Ahmer’in ekonomik ve kurumsal faaliyetleri arasında önemli bir yer tuttuğunu gösteriyor.

CUMHURİYET’İN 10. YILI İÇİN ÖZEL PULLAR BASILDI

1933 kutlamalarında belgesi açık biçimde bulunan hatıra uygulamalarından biri posta pullarıydı.

Posta Genel Müdürlüğü, Cumhuriyet’in 10. yıl dönümü için özel bir pul serisi hazırladı.

Pulların tasarımlarının belirlenmesi amacıyla yarışma düzenlendi ve seçilen tasarımlar 10. yıl kutlamaları için basıldı.

Dönemin araştırmalarına göre seri farklı değerlerde yedi puldan oluşuyordu ve toplam değeri 100 kuruştu.

Pullarda Cumhuriyet döneminde tarım, kalkınma ve modernleşme alanındaki gelişmeleri anlatan kompozisyonlara yer verildi.

GAZETELER TARİHLERİNİN EN HACİMLİ SAYILARINDAN BAZILARINI ÇIKARDI

Cumhuriyet’in 10. yılı basında da olağanüstü geniş yer buldu.

Normalde sekiz sayfa yayımlanan Cumhuriyet gazetesi 29 Ekim 1933’te 64 sayfa olarak çıktı.

Hâkimiyeti Milliye gazetesi ise 96 sayfalık özel sayı hazırladı.

Milliyet 52 sayfa, Akşam ise 32 sayfa yayımlandı. Vakit gazetesi de normal sayısının yanında 32 sayfalık özel ek verdi.

Bu sayılarda Cumhuriyet’in ilk 10 yılında sanayi, eğitim, ulaşım, ekonomi, kültür ve devlet yapılanmasında yaşanan değişimler geniş biçimde işlendi.

10. YIL İÇİN MADALYALAR DA HAZIRLANDI

1933 kutlamalarının kalıcı hatıralarından biri de Cumhuriyet’in 10. yılı için hazırlanan madalyalardı.

Maarif Vekâletinin girişimiyle Darphane’de bronz hatıra madalyalarının basılması kararlaştırıldı.

9 Ekim 1933’te yürürlüğe giren talimatnameye göre bu madalyalar Ziraat Bankası ve ilgili yerel komisyonlar aracılığıyla 15 kuruş bedelle satışa sunuldu.

Madalyalar, Cumhuriyet’in ilk on yılının vatandaşların gündelik hayatında da kalıcı bir hatıra bırakması amacıyla hazırlanan objeler arasında yer aldı.

1933 KUTLAMALARI ÜÇ GÜNE YAYILDI

Cumhuriyet’in 10. yıl dönümünün kutlanması için özel bir yasal düzenleme de yapıldı.

2305 sayılı Cumhuriyet’in İlanının Onuncu Yıl Dönümü Kutlama Kanunu 11 Haziran 1933’te kabul edildi.

Kutlamaların Ankara’dan köylere kadar ülke genelinde örgütlenmesi için merkezde yüksek komisyon, yerelde ise kutlama komiteleri oluşturuldu.

Geçit törenleri, halk kürsüleri, konserler, spor karşılaşmaları, tiyatro gösterileri, süslemeler ve gece aydınlatmalarıyla 1933 kutlamaları Cumhuriyet döneminin en kapsamlı yıldönümü organizasyonlarından biri haline geldi.

Hilal-i Ahmer’in oyun kâğıtları, Posta İdaresinin özel pulları, hatıra madalyaları ve gazetelerin onlarca sayfalık özel baskıları da 10. yıl kutlamalarının gündelik hayata ve basılı kültüre yansıyan dikkat çekici izleri arasında kaldı.

CUMHURİYET KARARINA GİDEN YOLDA HANGİ GELİŞMELER YAŞANDI?

20 Ocak 1921'de kabul edilen Teşkilât-ı Esasiye Kanunu, millî egemenliği esas alan bir yönetim anlayışı getiriyordu. Bu sistemde yasama ve yürütme yetkileri TBMM'de toplanıyor, hükümetin çalışmaları Meclis tarafından seçilen vekiller aracılığıyla yürütülüyordu.

Saltanatın 1 Kasım 1922'de kaldırılmasıyla birlikte yeni devletin yönetim biçiminin açıkça tanımlanması ihtiyacı ortaya çıktı. Ekim 1923'te yaşanan hükümet kurma güçlüğü de mevcut sistemin yeniden ele alınmasına neden oldu. Mustafa Kemal Paşa ve İsmet Paşa'nın üzerinde çalıştığı anayasa değişikliği teklifi, 29 Ekim 1923'te Meclis'te kabul edildi.

364 sayılı Kanun ile yürürlüğe giren düzenleme sonucunda Cumhuriyet resmen ilan edildi ve devletin yönetim yapısında yeni bir dönem başladı.

1921 ANAYASASI'NIN HANGİ MADDELERİ DEĞİŞTİRİLDİ?

29 Ekim 1923 tarihli anayasa değişikliğiyle 1921 Teşkilât-ı Esasiye Kanunu'nun altı maddesi yeniden düzenlendi. Değişiklik yapılan maddeler 1, 2, 4, 10, 11 ve 12 olarak sıralandı.

1. madde: Devletin yönetim biçimi cumhuriyet oldu

Anayasa'ya, “Türkiye Devletinin şekli Hükümeti, Cumhuriyettir.” hükmü eklendi. Böylece devletin yönetim biçimi ilk kez açıkça cumhuriyet olarak tanımlandı.

2. madde: Devletin dini ve resmî dili belirlendi

Türkiye Devleti'nin dininin İslam, resmî dilinin Türkçe olduğu hükmü anayasal düzenlemeye eklendi.

4. madde: Meclis ve hükümet arasındaki ilişki düzenlendi

TBMM'nin devleti yönetme yetkisi ve hükümet işlerinin İcra Vekilleri Heyeti aracılığıyla yürütülmesi esasları yeniden düzenlendi.

10. madde: Cumhurbaşkanının seçilme usulü belirlendi

Cumhurbaşkanının TBMM üyeleri arasından, Meclis Genel Kurulu tarafından seçilmesi kararlaştırıldı. Cumhurbaşkanlığı için seçim dönemi esasına dayalı bir sistem benimsendi.

11. madde: Cumhurbaşkanının görev ve yetkileri tanımlandı

Cumhurbaşkanının devlet başkanı olduğu belirtildi. Ayrıca gerekli gördüğünde Meclise ve İcra Vekilleri Heyetine başkanlık edebilmesine ilişkin hüküm getirildi.

12. madde: Başbakan ve bakanların belirlenme yöntemi değişti

Başbakanın cumhurbaşkanı tarafından Meclis üyeleri arasından seçilmesi, diğer bakanların ise başbakan tarafından belirlenmesi öngörüldü. Hükümet listesinin cumhurbaşkanı tarafından Meclisin onayına sunulması kabul edildi.

MECLİS HÜKÜMETİ SİSTEMİNDEN KABİNE SİSTEMİNE GEÇİŞ NASIL GERÇEKLEŞTİ?

1921 Anayasası döneminde uygulanan Meclis hükümeti sisteminde yasama ve yürütme yetkileri TBMM'de toplanıyordu. Meclis, yürütme görevini üstlenen vekilleri seçiyor ve hükümetin işleyişinde doğrudan belirleyici rol oynuyordu.

1923'te yapılan değişikliklerle Cumhurbaşkanlığı makamının oluşturulması ve başbakanın hükümeti kurma sürecinde ayrı bir konuma getirilmesi, yürütme organının yapısını değiştirdi. Cumhurbaşkanının başbakanı belirlemesi, başbakanın da bakanları seçmesiyle hükümetin kuruluşunda daha belirgin bir görev dağılımı ortaya çıktı.

Bu düzenleme, Meclis hükümeti sisteminden kabine sistemine geçiş yönünde önemli bir adım oldu. Bununla birlikte, TBMM'nin yasama yetkisi ve yeni sistemdeki merkezi konumu devam etti.

TÜRKİYE'NİN İLK CUMHURBAŞKANI NASIL SEÇİLDİ?

Cumhuriyetin ilanıyla birlikte devlet başkanlığı görevi için yeni bir makam oluşturuldu. Anayasa değişikliğine göre Cumhurbaşkanı, TBMM üyeleri arasından ve Meclis tarafından seçilecekti.

29 Ekim 1923'te yapılan seçimde Gazi Mustafa Kemal Paşa, 158 milletvekilinin oyuyla Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk Cumhurbaşkanı oldu. Böylece Cumhurbaşkanlığı makamı anayasal bir statü kazanırken yeni devletin yönetim yapısı da somut biçimde şekillendi.

Cumhurbaşkanının Meclis tarafından seçilmesi, millî egemenlik ilkesinin yönetim sistemindeki yerini koruduğunu gösteren önemli düzenlemelerden biriydi.

CUMHURİYET İLAN EDİLİNCE YENİ BİR ANAYASA MI KABUL EDİLDİ?

Cumhuriyetin ilanı sırasında yeni bir anayasa hazırlanmadı. Bunun yerine, yürürlükteki 1921 Anayasası'nın belirli maddeleri değiştirilerek devletin yönetim biçimi ve hükümetin kuruluş usulleri yeniden düzenlendi.

1921 Anayasası'nın temel yapısı korunurken Cumhurbaşkanlığı makamının oluşturulması ve yürütme organının yeniden şekillendirilmesiyle anayasal sistemde önemli bir dönüşüm yaşandı. Daha kapsamlı bir anayasal çerçeve ise 20 Nisan 1924'te kabul edilen yeni anayasa ile oluşturuldu.

29 Ekim 1923'te gerçekleştirilen değişiklikler, Türkiye'nin millî egemenlik esasına dayanan yönetim yapısının cumhuriyet biçiminde tanımlanmasını sağladı. Aynı zamanda Cumhurbaşkanlığı makamının kurulması ve hükümetin kuruluş yönteminin değiştirilmesiyle Cumhuriyet döneminin anayasal düzeninin temelleri atıldı.

ANKARA'NIN NÜFUSU BAŞKENTLİK KARARIYLA ARTTI

Millî Mücadele döneminde stratejik konumuyla öne çıkan Ankara, 1923 yılında Cumhuriyet'in ilan edildiği sırada yaklaşık 25 bin kişinin yaşadığı bir yerleşim yeriydi. Başkent ilan edilmesinin ardından kentteki nüfus hareketliliği belirgin biçimde hızlandı.

Devlet dairelerinin Ankara'ya taşınması ve kamu çalışanlarının aileleriyle birlikte şehre yerleşmesi, konut ihtiyacını artırdı. Nüfus artışıyla birlikte su, altyapı ve belediye hizmetleri de kentin öncelikli sorunları arasına girdi.

1927'DE ANKARA'NIN NÜFUSU 74 BİN 784'E ULAŞTI

Ankara'nın büyüme hızını ortaya koyan önemli verilerden biri, 1920'li yılların ikinci yarısındaki nüfus rakamları oldu. 1926 yılı sonlarında 58 bin 749 olarak belirtilen şehir nüfusu, 1927 genel nüfus sayımında 74 bin 784'e yükseldi.

Bu artış, Ankara'nın yalnızca siyasi ve idari merkez olarak değil, aynı zamanda yeni bir yerleşim alanı olarak da geliştiğini gösteriyordu. Kısa sürede artan nüfus, şehirdeki mevcut imkânların yetersiz kalmasına neden oldu.

KONUT VE SU SIKINTISI BÜYÜDÜ

Ankara'nın başkent olmasıyla birlikte nüfus artışı, kent yaşamında çeşitli sorunları da beraberinde getirdi. Özellikle konut yetersizliği ve su sıkıntısı, dönemin belediye yönetimlerinin çözüm aradığı başlıca meseleler arasında yer aldı.

Şehrin modern bir başkente dönüştürülmesi amacıyla altyapı ve imar çalışmalarına ağırlık verildi. Yeni yolların açılması, su kaynaklarının geliştirilmesi ve yeni mahallelerin kurulması için çeşitli girişimlerde bulunuldu.

YENİŞEHİR'İN TEMELLERİ O YILLARDA ATILDI

Ankara'nın planlı bir şehir haline getirilmesi için 16 Şubat 1924 tarihinde 417 sayılı kanunla Ankara Şehremaneti kuruldu. Kurum, dönemin belediye hizmetlerini yürütmenin yanı sıra şehrin gelişen ihtiyaçlarına çözüm bulmakla da görevlendirildi.

Özellikle Ali Haydar Yuluğ'un şehreminliği döneminde bugünkü Kızılay ve çevresini kapsayan Yenişehir'in kurulması için önemli adımlar atıldı. Yeni yerleşim alanları oluşturulurken yolların, su tesisatının ve diğer altyapı unsurlarının geliştirilmesi hedeflendi.

Ankara'nın büyümesini planlı biçimde yönlendirmek amacıyla yabancı şehircilik uzmanlarından da yararlanıldı. Alman şehir plancısı Hermann Jansen'in hazırladığı planın 1929 yılında kabul edilmesiyle kentin gelişimi için yeni bir çerçeve oluşturuldu.

KÜÇÜK BİR ANADOLU ŞEHRİNDEN BAŞKENTE

Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki nüfus verileri, Ankara'nın geçirdiği dönüşümün boyutlarını ortaya koyuyor. 1923'te yaklaşık 25 bin kişinin yaşadığı şehir, 1927'de 74 bin 784 kişilik nüfusa ulaştı.

Bu büyüme, başkentlik kararının Ankara'nın demografik yapısı, altyapısı ve şehir planlaması üzerindeki etkisini gözler önüne serdi. Ankara, kısa süre içerisinde genç Cumhuriyet'in yönetim merkezi olmanın yanı sıra modern şehircilik çalışmalarının da önemli bir uygulama alanına dönüştü.

Karar, Ankara’nın 1919’dan itibaren Millî Mücadele’nin siyasi ve askerî merkezi haline gelmesiyle başlayan yaklaşık dört yıllık sürecin sonucu olarak ortaya çıktı. Coğrafi ve stratejik konumu, Anadolu’nun merkezindeki yeri, demiryolu bağlantısı, güvenlik avantajı ve Türkiye Büyük Millet Meclisinin burada faaliyet göstermesi Ankara’yı yeni yönetim merkezi için öne çıkardı.

Ancak Ankara’nın başkent yapılmasının zamanlamasında başka bir gelişme daha etkiliydi: Lozan Antlaşması sonrasında İstanbul’daki işgal kuvvetlerinin çekilmesiyle birlikte yeni devletin idare merkezinin nerede olacağına ilişkin belirsizliğin artık kesin biçimde sona erdirilmek istenmesi.

ANKARA'NIN BAŞKENTLİK YOLCULUĞU 1919'DA BAŞLADI

Mustafa Kemal Paşa ve Heyet-i Temsiliye’nin 27 Aralık 1919’da Ankara’ya gelişi, şehrin siyasi tarihinde dönüm noktası oldu.

Mustafa Kemal Paşa, Millî Mücadele’nin Anadolu’dan yönetilmesi gerektiği görüşündeydi. Ankara’nın coğrafi ve stratejik konumu, Anadolu’nun farklı bölgeleriyle bağlantısı ve Batı Cephesi’ne görece yakınlığı şehri önemli bir merkez haline getiriyordu.

Ankara’nın demiryoluyla İstanbul ve Eskişehir üzerinden Batı Anadolu hattına bağlı olması da haberleşme ve ulaşım bakımından avantaj sağlıyordu.

23 Nisan 1920’de Türkiye Büyük Millet Meclisinin Ankara’da açılmasıyla şehir yalnızca Millî Mücadele’nin karargâhı değil, aynı zamanda yeni siyasi iradenin fiilî yönetim merkezi oldu.

İSTANBUL'UN İŞGALİ ANKARA'YI NEDEN ÖNE ÇIKARDI?

İstanbul, Millî Mücadele yıllarında İtilaf Devletlerinin işgali altındaydı.

16 Mart 1920’de işgalin resmî olarak genişletilmesi ve Osmanlı Meclis-i Mebusanının çalışmalarının sona ermesi, Anadolu’da yeni bir siyasi merkezin oluşturulmasını zorunlu hale getirdi.

Ankara bu dönemde işgal kuvvetlerinin doğrudan denetimi altında değildi.

TBMM’nin burada açılmasıyla birlikte yasama, hükûmet ve savaşın yönetimine ilişkin temel kararlar Ankara’dan alınmaya başladı.

Bu nedenle Ankara’nın 13 Ekim 1923’te başkent yapılması, bir anda ortaya çıkan yeni bir tercih değil; 1919’dan beri oluşan fiilî durumun hukuken kesinleştirilmesi anlamına geliyordu.

ANKARA BAŞKENT OLDUĞUNDA İSTANBUL ARTIK İŞGAL ALTINDA DEĞİLDİ

Ancak burada önemli bir tarih ayrımı bulunuyor.

Ankara’nın başkent olmasının nedenlerinden biri olarak İstanbul’un işgal yıllarındaki durumundan söz edilebilir fakat 13 Ekim 1923 tarihinde İstanbul artık işgal altında değildi.

Lozan Barış Antlaşması’nın ardından İtilaf kuvvetlerinin İstanbul’dan tahliyesi tamamlandı. Türk ordusu 6 Ekim 1923’te İstanbul’a girdi.

İstanbul’un yeniden tamamen Türk egemenliğine geçmesiyle bu kez farklı bir soru ortaya çıktı:

Yeni devletin yönetim merkezi yeniden İstanbul’a mı taşınacaktı, yoksa Ankara’da mı kalacaktı?

Başkent tartışmasının 1923 sonbaharında kesin biçimde çözülmesinin temel nedenlerinden biri buydu.

9 EKİM'DE İSMET PAŞA VE 14 ARKADAŞI TEKLİF VERDİ

Lozan Antlaşması’nın imzalanması ve yabancı askerlerin İstanbul’dan ayrılmasının ardından hükûmet merkezinin neresi olacağı tartışması yeniden gündeme geldi.

Dönemin Dışişleri Bakanı ve Malatya Milletvekili İsmet Paşa ile 14 milletvekili, 9 Ekim 1923’te TBMM Başkanlığına tek maddelik bir teklif sundu.

Teklifin özü son derece açıktı:

“Türkiye Devletinin makarrı idaresi Ankara şehridir.”

Bugünkü Türkçeyle bu ifade:

“Türkiye Devleti’nin yönetim merkezi Ankara şehridir.” anlamına geliyordu.

Teklifin gerekçesinde Lozan Antlaşması’na bağlı tahliye protokolünün tamamlandığı, Türkiye topraklarının yabancı işgalinden kurtulduğu ve artık devletin idare merkezinin kesin biçimde belirlenmesi gerektiği vurgulandı.

AMAÇ “İÇ VE DIŞ TEREDDÜTLERE” SON VERMEKTİ

Teklifin gerekçesindeki en dikkat çekici ifadelerden biri, başkent tartışmasının artık sonuçlandırılması gerektiğine ilişkin bölümdü.

İsmet Paşa ve arkadaşları, yeni yönetim merkezinin kuruluşuna başlanması ve bu konudaki “iç ve dış tereddütlere” son verilmesi gerektiğini belirtiyordu.

Bu ifade, Ankara-İstanbul tartışmasının yalnızca Türkiye içindeki bir siyasi tercih olmadığını gösteriyor.

Yeni devletin diplomatik temsilcilikleri de hangi şehirde kabul edeceği, yabancı elçiliklerin nerede bulunacağı ve hükûmetin kalıcı merkezinin neresi olacağı uluslararası düzeyde de önem taşıyordu.

Nitekim Ankara’nın başkent ilan edilmesinden sonra bazı Avrupa devletleri elçiliklerini uzun süre İstanbul’da tutmayı tercih etti.

NEDEN İSTANBUL DEĞİL ANKARA?

Ankara’nın tercih edilmesini yalnızca tek bir nedenle açıklamak mümkün değil.

Kararda birbiriyle bağlantılı birçok unsur etkili oldu.

Millî Mücadele'nin merkezi olması:
1919’dan itibaren direniş hareketinin siyasi ve askerî yönetimi Ankara’da toplandı.

TBMM'nin Ankara'da bulunması:
23 Nisan 1920’den itibaren yeni siyasi iradenin merkezi Ankara oldu.

Coğrafi ve stratejik konumu:
Anadolu’nun iç kesimlerinde bulunması, kıyılardan gelebilecek dış askerî baskılara karşı daha güvenli bir konum sağlıyordu.

Ulaşım ve haberleşme imkânları:
Demiryolu bağlantısı sayesinde İstanbul, Eskişehir ve Batı Anadolu ile ulaşım kurulabiliyordu.

Yeni devletin Anadolu merkezli yapısı:
Ankara, Osmanlı devlet merkezinden farklı olarak Millî Mücadele sırasında ortaya çıkan yeni siyasi düzenin merkezi haline gelmişti.

Başkent tartışmasını sona erdirme ihtiyacı:
İstanbul’un kurtarılmasından sonra hükûmet merkezinin yeniden İstanbul’a taşınıp taşınmayacağı tartışmasına kesin cevap verilmesi gerekiyordu.

13 EKİM 1923'TE MECLİSTE TARTIŞILDI

Teklif, ilgili komisyonlardan geçtikten sonra 13 Ekim 1923’te TBMM Genel Kurulunun 35’inci birleşiminde görüşüldü.

Mecliste Ankara’nın başkent olmasına karşı çıkan milletvekilleri de vardı.

Özellikle İstanbul’un tarihî, ekonomik ve kurumsal ağırlığını vurgulayan bazı milletvekilleri yönetim merkezinin İstanbul olması gerektiğini savundu.

Ancak yapılan oylamada Ankara’nın yönetim merkezi olması önerisi büyük çoğunlukla kabul edildi.

Tutanaklardaki dikkat çekici ayrıntılardan biri de oylamanın oy birliğiyle yapılmamış olması.

Oturum Başkanı Ali Fuat Paşa’nın “büyük çoğunlukla kabul edilmiştir” açıklamasına bazı milletvekilleri “oy birliğiyle” diyerek karşılık verdi. Ali Fuat Paşa ise kalkmayan eller gördüğünü belirterek kararın oy birliğiyle değil büyük çoğunlukla alındığını kayda geçirdi.

CUMHURİYET'TEN 16 GÜN ÖNCE BAŞKENT BELLİ OLDU

Ankara’nın başkent ilan edilmesiyle Cumhuriyet’in ilanı arasında yalnızca 16 gün vardı.

13 Ekim’de devletin yönetim merkezinin Ankara olduğu kesinleşti.

29 Ekim 1923’te ise 1921 Anayasası’nda yapılan değişiklikle:

“Türkiye Devletinin hükümet şekli Cumhuriyettir.” hükmü kabul edildi.

Aynı gece Mustafa Kemal Paşa Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Cumhurbaşkanı seçildi.

Böylece Ekim 1923 içerisinde yeni devletin iki temel meselesi art arda çözüldü: Önce başkent Ankara olarak belirlendi, ardından devletin yönetim biçimi Cumhuriyet olarak açıkça tanımlandı.

Ankara’nın Kahramankazan ilçesinden çıkarak Türkiye’nin ilk kadın muhtarlarından biri olan ve 1935 seçimlerinde TBMM’ye giren Satı Kadın’ın yaşam öyküsü, bu mücadelenin önemli simgelerinden biri olarak öne çıkıyor. Köyünde üstlendiği sorumluluklardan milletvekilliğine uzanan yolculuğuyla Cumhuriyet’in kadınlara açtığı siyasal temsil alanının öncü isimlerinden biri olan Satı Kadın, aradan geçen yıllara rağmen kadınların siyasetteki varlığı üzerine yürütülen tartışmaların tarihsel dayanaklarından birini oluşturuyor.

Yeni Ankara, Cumhuriyet’in 103. yılında kadınların elde ettiği kazanımları, bugün karşı karşıya kaldıkları sorunları ve TBMM’deki temsil oranlarını CHP Ankara Milletvekili Semra Dinçer, YENİ Parti Trabzon Milletvekili Sibel Suiçmez ve DEVA Partisi İstanbul Milletvekili Elif Esen’in değerlendirmeleriyle ele aldı.

KÖYDEN MECLİSE UZANAN BİR MÜCADELE: SATI KADIN

Türkiye’de kadınların siyasal temsil mücadelesinin öncü isimlerinden Satı Kadın, 1890 yılında Ankara’nın Kazan köyünde dünyaya geldi. Gerçek adı Hatice olan Satı Kadın, babası Kara Mehmet Efendi’yi genç yaşta kaybetmesinin ardından kendisine kalan mirası korumak için köyündeki zorbalarla mücadele etti. Cesareti ve kararlılığıyla tanınan Satı Kadın, bu dönemde köy halkı tarafından “Satı Ağa” olarak anılmaya başladı.

Balkan Harbi’nde gırtlağından yaralanan Halil Çırpanoğlu ile evlenen ve beş çocuk annesi olan Satı Kadın, aile sorumluluklarının yanı sıra Millî Mücadele yıllarında da ülkesinin bağımsızlığı için çalıştı. Orduya malzeme yetiştirilmesine katkıda bulunan Satı Kadın, Cumhuriyet’in ilanından sonra hayata geçirilen yeniliklere de kayıtsız kalmadı. Harf İnkılabı’nın ardından açılan Millet Mekteplerinde okuma yazma öğrendi.

Kadınların yerel yönetimlerde temsil edilmesinin önünü açan düzenlemelerin ardından Satı Kadın’ın yaşamında yeni bir dönem başladı. 26 Ekim 1933’te kadınlara muhtar seçilme hakkının tanınmasıyla Kazan köyünde muhtarlık seçimlerine katılan Satı Kadın, Türkiye’nin ilk kadın muhtarlarından biri oldu. Böylece kadınların yalnızca aile ve çalışma yaşamında değil, yerel yönetimlerde de söz sahibi olabileceğini gösteren isimler arasında yer aldı.

ATATÜRK İLE KARŞILAŞMASI HAYATININ DÖNÜM NOKTASI OLDU

Satı Kadın’ın yaşamındaki en önemli dönüm noktalarından biri, 1934 yılında Mustafa Kemal Atatürk ile karşılaşması oldu. Kızılcahamam’a doğru seyahat eden Atatürk’ün Halkavun Nahiyesi’nde mola verdiği sırada gerçekleşen karşılaşmada Satı Kadın’ın cesareti, kendine güveni ve konuşması dikkat çekti.

Anlatılanlara göre Atatürk, Satı Kadın ile sohbeti sırasında onun verdiği yanıttan ve kişiliğinden etkilendi. Bu karşılaşmanın ardından çevresindekilere dönerek “İşte mebus olacak kadın” dediği aktarılan Atatürk’ün teşviki, Satı Kadın’ın siyasal yaşamında yeni bir kapı açtı.

1935 genel seçimlerinde Ankara milletvekili seçilen Satı Kadın, TBMM’nin V. Dönemi’nde görev yaptı. Dönemin ilk kadın milletvekilleri arasında yer alan Satı Kadın, köy yaşamından getirdiği deneyimi Meclis çalışmalarına taşıdı. Köylülerin sorunları, tarımın geliştirilmesi ve kırsal bölgelerdeki hizmetlerin yaygınlaştırılması, çalışma alanları arasında öne çıktı.

Milletvekilliği sırasında halkla bağını koparmamaya özen gösteren Satı Kadın, Ankara’daki yaşamını da mütevazı bir şekilde sürdürdü. Görev süresinin ardından Kahramankazan’a dönen ve çiftçilik yaşamına devam eden Satı Kadın, 21 Mart 1956’da hayatını kaybetti. Bugün yaşam öyküsü ve mücadelesi, Kahramankazan’da bulunan Satıkadın Müze Evi aracılığıyla gelecek kuşaklara aktarılıyor.

Satı Kadın’ın öyküsü, kadınların siyasal yaşama katılımının yalnızca bir seçim hakkından ibaret olmadığını ortaya koyuyor. Köyünde sorumluluk üstlenen, yerel yönetimde görev alan ve ardından Meclise giren Satı Kadın, kadınların kendi yaşamlarını ve toplumun geleceğini şekillendiren kararların parçası olabileceğini gösteren tarihsel örneklerden biri.

CUMHURİYET KADINLARA HANGİ KAZANIMLARI GETİRDİ?

Cumhuriyet’in ilanıyla birlikte kadınların toplumsal ve siyasal yaşamda eşit yurttaşlar olarak yer alabilmesinin önünü açan önemli hukuki ve kurumsal değişiklikler hayata geçirildi. Eğitim alanındaki düzenlemeler, Medeni Kanun ve kadınların seçme ve seçilme hakkını elde etmesi, bu dönüşümün temel aşamalarını oluşturdu.

1924’te Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile eğitim sisteminin birleştirilmesi, kız çocuklarının eğitim olanaklarının geliştirilmesi açısından önemli bir adım oldu. 1926’da kabul edilen Türk Medeni Kanunu ile aile hukukunda kadınların konumunu değiştiren düzenlemeler yapıldı. Tek eşlilik, resmî nikâh ve miras gibi alanlarda yeni hukuki çerçeveler oluşturuldu.

Kadınların siyasal hakları ise aşamalı olarak genişletildi. 1930’da belediye seçimlerine katılma hakkı tanınırken 1933’te köy muhtarlığı ve ihtiyar heyeti seçimlerinde kadınların seçme ve seçilme hakkının önü açıldı. 5 Aralık 1934’te kadınlara milletvekili seçme ve seçilme hakkı tanındı. 1935 genel seçimlerinde 18 kadın milletvekili TBMM’ye girdi.

Bu gelişmeler, kadınların yalnızca aile yaşamında değil, eğitimden çalışma hayatına ve siyasete kadar pek çok alanda varlık göstermesinin önünü açtı. Ancak aradan geçen yıllar, yasal hakların tanınması ile bu hakların yaşamın her alanında eşit biçimde kullanılabilmesi arasında hâlâ mesafe bulunduğunu ortaya koyuyor.

“CUMHURİYET HER ŞEYDEN ÖNCE BİR KADIN DEVRİMİDİR”

YENİ Parti Trabzon Milletvekili Sibel Suiçmez, Cumhuriyet’in kadınlara kazandırdığı hakları değerlendirirken Cumhuriyet’in kadınların toplumdaki konumunu değiştiren bir dönüşüm olduğunu vurguladı. Kadınların hukuk önünde eşit yurttaşlar hâline gelmesinin önemine dikkat çeken Suiçmez, şu ifadeleri kullandı:

“CUMHURİYET, KADININ KUL OLMAKTAN ÇIKIP YURTTAŞ OLDUĞU ANDIR”

CHP Ankara Milletvekili Semra Dinçer de Cumhuriyet’in kadınlar açısından taşıdığı anlamın bir yönetim değişikliğinin ötesinde olduğunu belirtti. Kadınların elde ettiği hakların tarihsel önemine dikkat çeken Dinçer, bu kazanımların kendiliğinden ortaya çıkmadığını, kadınların emeği ve mücadelesiyle şekillendiğini ifade etti.

Dinçer, Cumhuriyet’in kadınlara sağladığı hakları şu sözlerle değerlendirdi:

“CUMHURİYET KADINLARA SİYASETİN KAPISINI AÇTI”

DEVA Partisi İstanbul Milletvekili Elif Esen, Cumhuriyet’in kadınların toplumsal ve siyasal yaşamda eşit bireyler olarak var olabilmesinin temellerini attığını belirtti. Cumhuriyet döneminde elde edilen kazanımları kişisel hafızasında da taşıdığını ifade eden Esen, değerlendirmesinde babaannesinin kendisine aktardığı anılara yer verdi.

Esen, Cumhuriyet’in kadınlara kazandırdığı hakları şu sözlerle anlattı:

HAKLAR KAZANILDI, EŞİTLİK MÜCADELESİ SÜRÜYOR

Cumhuriyet’in kadınlara kazandırdığı hukuki haklar, toplumsal eşitliğin sağlanması açısından önemli bir temel oluşturdu. Ancak kadınların bugün karşı karşıya kaldığı şiddet, ekonomik bağımlılık, istihdama katılımın önündeki engeller ve siyasal temsil yetersizliği, eşitliğin yalnızca yasal düzenlemelerle tamamlanamayacağını gösteriyor.

Ankara, kamu kurumları, üniversiteleri ve sivil toplum kuruluşlarıyla kadınların eğitim, çalışma hayatı ve hak mücadelesinde önemli bir merkez konumunda bulunuyor. Bununla birlikte kentte ve ülke genelinde kadınların güvenli yaşam hakkı, ekonomik bağımsızlığı ve karar alma mekanizmalarındaki yeri tartışılmaya devam ediyor.

Kadınların yaşam hakkına yönelik tehditler, çalışma hayatındaki eşitsizlikler ve bakım sorumluluklarının büyük ölçüde kadınların üzerinde kalması, Cumhuriyet’in eşit yurttaşlık ilkesi ile gündelik yaşam arasındaki mesafeyi ortaya koyuyor.

Semra Dinçer, günümüzde kadınların karşı karşıya kaldığı sorunların Cumhuriyet’in temel ilkeleriyle bağdaşmadığını belirterek özellikle kadın cinayetleri, şüpheli kadın ölümleri ve koruyucu mekanizmaların etkinliği konusunda değerlendirmelerde bulundu.

Dinçer, mevcut tabloya ilişkin şu ifadeleri kullandı:

Elif Esen de kadınların yaşam hakkı ile ekonomik bağımsızlığının eşitlik mücadelesinin temel başlıkları olduğunu vurguladı. Kadınların şiddetten korunmasının yanı sıra kendi hayatları hakkında karar verebilmeleri ve emeklerinin karşılığını alabilmeleri gerektiğine dikkat çeken Esen, değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı:

TBMM’DE KADIN MİLLETVEKİLİ ORANI YÜZDE 19,9

Kadınların seçme ve seçilme hakkını elde etmesinin üzerinden yaklaşık bir asır geçmesine rağmen siyasette eşit temsil konusu önemini koruyor. Kadınlar nüfusun yaklaşık yarısını oluştururken TBMM’deki kadın milletvekillerinin oranının yüzde 19,9 düzeyinde kalması, siyasal karar alma mekanizmalarında kadınların yeterince yer alamadığına işaret ediyor.

Kadınların siyasete katılımı yalnızca milletvekili sayısıyla sınırlı bir mesele değil. Adayların belirlenme biçimi, siyasi partilerin yönetim kademeleri, seçim kampanyalarına erişim, ekonomik koşullar ve kadın siyasetçilere yönelen baskılar da temsilin niteliğini etkiliyor.

Semra Dinçer, Meclisteki kadın temsilinin yetersiz olduğunu belirterek kadınların nüfus içindeki oranı ile siyasi temsil arasındaki farka dikkat çekti.

Dinçer, mevcut durumu şöyle değerlendirdi:

“KADIN TEMSİLİ MUTLAKA NİTELİKLİ BİR ŞEKİLDE YÜKSELMELİ”

Sibel Suiçmez de TBMM’deki kadın temsilinin yetersizliğine dikkat çekerek kadınların karar alma mekanizmalarında daha fazla yer alması gerektiğini belirtti. Kadınların nüfusun yarısını oluşturmasına rağmen siyasette aynı oranda temsil edilmediğini vurgulayan Suiçmez, eşit temsilin yalnızca sayısal artışla sınırlı tutulmaması gerektiğini ifade etti.

Suiçmez, kadınların siyasetteki temsili ve bu konuda atılması gereken adımlara ilişkin şunları söyledi:

“KADINLAR YALNIZCA SİYASETTE BULUNMAMALI, KARARLARDA BELİRLEYİCİ OLMALI”

Elif Esen de kadınların Meclisteki temsilinin yalnızca sayısal bir mesele olmadığını, kadınların ülkenin geleceğini belirleyen kararlarda söz sahibi olması gerektiğini vurguladı. Siyasette kadınların önüne çıkan yapısal engellere dikkat çeken Esen, aday belirleme süreçlerinden seçim kampanyalarının finansmanına kadar pek çok alanda değişime ihtiyaç duyulduğunu ifade etti.

Esen, kadınların siyasetteki konumuna ilişkin değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı:

SATI KADIN’IN AÇTIĞI YOLDA EŞİT TEMSİL ARAYIŞI

Satı Kadın’ın 1935’te TBMM’ye girmesi, kadınların siyasal temsili açısından Cumhuriyet tarihinin önemli dönüm noktalarından biri oldu. Köy muhtarlığından milletvekilliğine uzanan yolculuğu, kadınların yerel yönetimlerde ve ulusal siyasette görev alabileceğini gösterdi. Ancak aradan geçen yıllara rağmen kadınların karar alma mekanizmalarında eşit biçimde temsil edilmesi için yeni adımlar atılması gerektiği yönündeki değerlendirmeler güncelliğini koruyor.

Farklı siyasi partilerden kadın milletvekillerinin açıklamaları da bu konuda ortak bir noktaya işaret ediyor: Kadınların siyasetteki varlığının güçlendirilmesi, yalnızca kadın milletvekili sayısının artırılmasıyla değil, kadınların karar süreçlerinde etkin rol üstlenmesiyle mümkün.

Bağlayıcı kotalar, kadınların seçilebilir sıralardan aday gösterilmesi, ekonomik ve sosyal desteklerin geliştirilmesi, bakım hizmetlerinin yaygınlaştırılması ve siyasette kadınlara yönelik şiddetle mücadele, milletvekillerinin öne çıkardığı çözüm önerileri arasında bulunuyor.

Cumhuriyet’in 103. yılında Satı Kadın’ın yaşam öyküsü, geçmişte verilen mücadelenin bugüne uzanan anlamını bir kez daha ortaya koyuyor. Kadınların eğitimde, çalışma hayatında ve siyasette elde ettiği kazanımlar, eşitlik mücadelesinin önemli bir temelini oluşturuyor. Ancak bu kazanımların günlük yaşamda karşılık bulması ve kadınların ülkenin geleceğine yön veren kararlarda daha fazla söz sahibi olması için atılması gereken adımlar bulunuyor.

Satı Kadın’ın köyden Meclise uzanan mücadelesi, kadınların siyasette yer almasının mümkün olduğunu gösteren tarihsel bir örnek. Bugünün temel sorusu ise kadınlara açılan bu kapının ne ölçüde eşit, kalıcı ve etkili bir temsile dönüştürülebildiği.

Hükûmet kurma konusunda ortaya çıkan bunalım, mevcut meclis hükûmeti sisteminin işleyişindeki sorunları görünür hale getirirken Mustafa Kemal Paşa ve yakın çalışma arkadaşları yönetim biçiminin anayasal olarak açık biçimde tanımlanması için harekete geçti.

29 Ekim günü Halk Fırkası grubunda başlayan görüşmeler akşam saatlerinde Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kuruluna taşındı. Meclis saat 18.00’de toplandı. Anayasa değişikliği yaklaşık iki buçuk saatlik görüşmenin ardından 20.30’da kabul edildi ve Türkiye Devleti’nin hükûmet şeklinin Cumhuriyet olduğu ilan edildi.

Yaklaşık 15 dakika sonra, saat 20.45 civarında Mustafa Kemal Paşa Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Cumhurbaşkanı seçildi.

CUMHURİYET NEDEN SAAT 20.30’DA İLAN EDİLDİ?

Cumhuriyet’in özellikle saat 20.30’da ilan edilmesine yönelik önceden belirlenmiş sembolik bir plan bulunduğuna ilişkin güvenilir tarihsel belge yok.

Saat 20.30, 29 Ekim günü yürütülen siyasi ve yasama sürecinin tamamlandığı zamanı gösteriyor.

Sabah saatlerinden itibaren Halk Fırkası içerisinde hükûmet bunalımının nasıl çözüleceği tartışıldı. Mustafa Kemal Paşa’nın hazırladığı anayasa değişikliği önerisi önce parti grubunda ele alındı, ardından Teşkilât-ı Esasiye Encümenine ve Meclis Genel Kuruluna taşındı.

Genel Kurul saat 18.00’de toplandı. Teklif üzerinde yapılan görüşmelerin ardından anayasa değişikliğinin kabulü saat 20.30’u buldu.

Dolayısıyla 20.30’un özel olarak seçilmiş bir “ilan saati” olmasından çok, parlamenter sürecin tamamlandığı saat olduğu söylenebilir.

HÜKÛMET BUNALIMI SÜRECİ HIZLANDIRDI

Cumhuriyet’in ilanına giden son aşamada 1923 Ekim ayındaki hükûmet bunalımı belirleyici rol oynadı.

25 Ekim’de Mustafa Kemal Paşa, hükûmet üyelerinden istifa etmelerini ve yeniden seçilmeleri halinde görev kabul etmemelerini istedi.

Hükûmet iki gün sonra istifa etti.

Mevcut meclis hükûmeti sisteminde bakanlar Meclis tarafından tek tek seçildiği için yeni kabinenin oluşturulması kolay olmadı. Milletvekilleri farklı isimlerden oluşan listeler hazırladı ancak üzerinde uzlaşılmış bir hükûmet ortaya çıkarılamadı.

28 Ekim akşamına gelindiğinde hükûmet kurulamayınca siyasi bunalım belirginleşti.

Mustafa Kemal Paşa, mevcut sorunun yalnızca isimlerden değil sistemden kaynaklandığı görüşündeydi. Cumhuriyet’in ilanı aynı zamanda başbakanın ve bakanların belirlenmesinde yeni bir hükûmet modeline geçişin yolunu açacaktı.

28 EKİM GECESİ ÇANKAYA’DA TARİHİ CÜMLE

28 Ekim 1923 akşamı Mustafa Kemal Paşa, Çankaya Köşkü’nde yakın çalışma arkadaşlarıyla yemek yedi.

Toplantıda Kâzım Paşa, İsmet Paşa, Fethi Bey, Fuat Bey ve Ruşen Eşref Bey gibi isimler bulunuyordu.

Mustafa Kemal Paşa burada tarihe geçen:

“Yarın Cumhuriyeti ilan edeceğiz.” sözünü söyledi.

Yemekte bulunanlar karar üzerinde görüş alışverişinde bulundu. Toplantının ardından diğer konuklar ayrılırken İsmet Paşa Köşk’te kaldı.

Mustafa Kemal Paşa ile İsmet Paşa gece boyunca 1921 tarihli Teşkilât-ı Esasiye Kanunu’nda yapılacak değişiklik üzerinde çalıştı.

Hazırlanan metnin merkezinde şu hüküm vardı:

“Türkiye Devletinin hükümet şekli Cumhuriyettir.”

Ayrıca Cumhurbaşkanının TBMM tarafından seçilmesi ve hükûmetin kuruluş yönteminin yeniden düzenlenmesi öngörülüyordu.

29 EKİM SABAHI PARTİ GRUBUNDA GÖRÜŞMELER BAŞLADI

29 Ekim sabahında hükûmet krizine çözüm arayışı Halk Fırkası grubunda sürdü.

Mustafa Kemal Paşa, çözüm olarak anayasal değişikliği gündeme getirdi.

Teklif parti grubunda kabul edildikten sonra Teşkilât-ı Esasiye Encümenine gönderildi.

Komisyondaki görüşmelerin ardından düzenleme aynı gün TBMM Genel Kuruluna getirildi.

Böylece birkaç gündür devam eden hükûmet kurma krizinin çözümü, yalnızca yeni bir kabine oluşturulması değil, yönetim sisteminin anayasal olarak yeniden düzenlenmesi yoluyla arandı.

MECLİS SAAT 18.00’DE TOPLANDI

Anadolu Ajansının arşiv bültenlerine göre TBMM, 29 Ekim 1923 Pazartesi günü saat 18.00’de İsmet Bey’in başkanlığında toplandı.

Görüşmelerde Teşkilât-ı Esasiye Kanunu’nun bazı maddelerinin değiştirilmesine ilişkin teklif ele alındı.

364 sayılı kanunla 1921 Anayasası’nın birinci maddesine:

“Türkiye Devletinin şekli hükümeti Cumhuriyettir.” hükmü eklendi.

Düzenlemeyle Cumhurbaşkanının TBMM tarafından kendi üyeleri arasından seçilmesi de anayasal hükme bağlandı.

SAAT 20.30’DA CUMHURİYET İLAN EDİLDİ

Meclisteki görüşmelerin ardından teklif saat 20.30’da kabul edildi.

Dönemin Anadolu Ajansı bültenlerinde, oturuma katılan 158 milletvekilinin tamamının kabul oyu verdiği belirtiliyor.

Kararın açıklanmasının ardından Meclis salonunda alkışlar yükseldi ve “Yaşasın Cumhuriyet!” sesleri duyuldu.

Böylece 23 Nisan 1920’den itibaren millî egemenlik esasına göre çalışan yeni Türk devletinin yönetim biçiminin adı anayasal olarak açık biçimde konuldu.

MUSTAFA KEMAL 20.45 CİVARINDA CUMHURBAŞKANI SEÇİLDİ

Cumhuriyet’in ilanından hemen sonra Cumhurbaşkanlığı seçimine geçildi.

Mustafa Kemal Paşa, gizli oylamada seçime katılan 158 milletvekilinin tamamının oyunu alarak Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Cumhurbaşkanı oldu.

Anadolu Ajansının dönem bültenlerine göre seçim yaklaşık 20.45’te sonuçlandı.

Mustafa Kemal Paşa seçimin ardından Meclis kürsüsüne çıkarak bir konuşma yaptı.

Böylece yeni yönetim biçiminin ilanından hemen sonra Cumhurbaşkanlığı makamı da fiilen oluşturuldu.

101 PARE TOP ATIŞIYLA TÜRKİYE’YE DUYURULDU

Cumhuriyet’in ilanı yalnızca Meclis salonunda kalan bir gelişme olmadı.

Karar Ankara’dan ülkenin diğer şehirlerine telgrafla bildirildi.

Cumhuriyet’in ilanının halka duyurulması için 101 pare top atışı yapıldı.

Atatürk Ansiklopedisi de 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet’in ilanının bütün yurtta 101 pare top atışıyla duyurulduğunu belirtiyor.

Ankara’da da kararın duyulmasıyla birlikte kutlamalar başladı.

29 EKİM KARARI SADECE “İSİM DEĞİŞİKLİĞİ” DEĞİLDİ

Cumhuriyet’in ilanıyla yalnızca mevcut devlet yapısının adı değiştirilmedi.

29 Ekim’de yapılan anayasa değişikliğiyle:

Devletin yönetim biçiminin Cumhuriyet olduğu açıkça yazıldı.

Cumhurbaşkanlığı makamı anayasal hale getirildi.

Cumhurbaşkanının TBMM tarafından seçileceği düzenlendi.

Hükûmetin kuruluş yöntemi değiştirildi.

Meclis hükûmeti sisteminden kabine sistemine doğru önemli bir geçiş yapıldı.

Bu yönüyle 29 Ekim kararı, 1920’den beri oluşan millî egemenlik esaslı yapının yönetim biçiminin açık biçimde adlandırılması ve kurumlaştırılması anlamına geliyordu.

SAAT 20.30 NEDEN TARİHE GEÇTİ?

Cumhuriyet’in ilan saati olan 20.30’un önceden seçilmiş sembolik bir anlamı bulunduğuna ilişkin belge yok.

Tarihsel kronoloji daha basit bir açıklama ortaya koyuyor:

29 Ekim günü önce parti grubunda görüşmeler yapıldı, teklif komisyona gönderildi, ardından Meclis saat 18.00’de toplandı. Anayasa değişikliği üzerindeki görüşmeler ve oylama yaklaşık iki buçuk saat sürdü.

Karar saat 20.30’da kesinleşti.

Bu nedenle 20.30, Cumhuriyet için önceden seçilmiş bir saat değil; Cumhuriyet’i anayasal olarak ilan eden Meclis kararının kabul edildiği an olarak tarihe geçti.

Yaklaşık 15 dakika sonra Mustafa Kemal Paşa’nın Cumhurbaşkanı seçilmesiyle 29 Ekim 1923 gecesi Türkiye’nin yeni yönetim yapısının temel unsurları şekillenmiş oldu.

TBMM’nin 26 Ekim 1933’te kabul ettiği kanun, 28 Ekim 1933 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı. Düzenleme, bazı suçlarda kovuşturmaların durdurulmasını, kısa süreli mahkûmiyetlerin affedilmesini ve daha uzun cezaların belirli oranlarda azaltılmasını öngörüyordu.

Ancak kanun bütün suçları kapsayan koşulsuz bir genel af değildi. Zimmet, rüşvet, yağma, yol kesme ve bazı mükerrer suçlar kapsam dışında bırakılırken, kapatılan Terakkiperver Fırkası mensupları ile İzmir Suikastı mahkûmları gibi bazı siyasi dava hükümlüleri için özel hükümler getirildi.

2330 SAYILI AF KANUNU 26 EKİM 1933’TE KABUL EDİLDİ

TBMM kayıtlarına göre 2330 sayılı Af Kanunu 26 Ekim 1933’te kabul edildi ve 28 Ekim 1933 tarihli, 2540 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı.

Kanunun gerekçesinde düzenlemenin Cumhuriyet’in 10. yıl dönümü dolayısıyla hazırlandığı açıkça belirtildi.

Tasarı gerekçesinde, ceza almış bazı kişilerin yeniden topluma kazandırılmasının amaçlandığı ifade edildi.

Kanun yalnızca cezaevindeki hükümlüleri ilgilendirmiyordu. Bazı suçlardan henüz yargılanmakta olan kişiler hakkında kovuşturma yapılmaması da düzenlemenin kapsamına alındı.

HANGİ CEZALAR AFFEDİLDİ, HANGİLERİ İNDİRİLDİ?

2330 sayılı kanun cezanın niteliğine ve süresine göre farklı sonuçlar öngördü.

Kanunun ilk maddesine göre, cezasının üst sınırı beş yılı geçmeyen bazı suçlardan sanık olanlar hakkında kovuşturma yapılmaması öngörüldü.

Üç yılı geçmeyen hürriyeti bağlayıcı ceza veya para cezasına mahkûm olanlar ise ferî cezaları da kapsayacak şekilde aftan yararlandı.

Daha uzun süreli cezalar tamamen ortadan kaldırılmadı.

Kanuna göre:

Üç yılı geçmeyen cezalar: Af kapsamına alındı.

On yılı geçmeyen cezalar: Üç yıl indirildi.

On yıldan fazla cezalar: Beş yıl indirildi; ancak kalan ceza yedi yıldan az olamadı.

Müebbet ağır hapis: 20 yıl ağır hapse çevrildi.

Müebbet sürgün: 20 yıla indirildi.

Eski Ceza Kanunu’ndan kalan kürek ve kalebentlik cezaları için de ayrıca indirim hükümleri getirildi.

Böylece kanundan yararlanan herkes doğrudan tahliye edilmedi; kişinin aldığı cezanın süresine ve niteliğine göre farklı uygulamalar ortaya çıktı.

TERAKKİPERVER FIRKASI VE İZMİR SUİKASTI MAHKÛMLARINA ÖZEL AF

Kanunun siyasi tarih açısından en dikkat çekici hükümlerinden biri 8. maddede yer aldı.

Maddede, Hıyanet-i Vataniye Kanunu ve buna ek düzenlemeler uyarınca mahkûm edilen kapatılmış Terakkiperver Fırkası mensupları, kanun metninde “distülciler” olarak geçen grup ile İzmir Suikastı mahkûmlarının cezalarının tamamen affedildiği belirtildi.

Bu hüküm özellikle 1920’li yıllardaki siyasi yargılamalar açısından önemliydi.

Atatürk Araştırma Merkezi tarafından yayımlanan çalışmalar da 2330 sayılı kanunun bu yönünü, Cumhuriyet’in 10. yılı dolayısıyla siyasi suçlulara yönelik af düzenlemesi olarak ele alıyor.

BASIN SUÇLARINA DA ÖZEL HÜKÜM GETİRİLDİ

Kanunun 9. maddesinde dönemin Türk Ceza Kanunu’nun 158 ve 159. maddeleri ile Matbuat Kanunu kapsamındaki bazı suçlardan sanık veya mahkûm olan kişilere ilişkin özel af düzenlemesi yapıldı.

Ancak Matbuat Kanunu’nun 29 ve 32. maddelerinde düzenlenen suçlar bu özel af hükmünün dışında bırakıldı ve kanunun genel hükümlerine tabi tutuldu.

SABAHATTİN ALİ DE 1933 AFFINDAN YARARLANDI

1933 affından yararlanan tanınmış isimlerden biri de Sabahattin Ali oldu.

Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü’ndeki biyografisine göre Sabahattin Ali, Cumhuriyet’in 10. yılı dolayısıyla çıkarılan af kanunundan yararlanarak 29 Ekim 1933’te cezaevinden çıktı.

Ancak tahliye edilmesi kamu görevine otomatik dönüş anlamına gelmedi. Sabahattin Ali daha sonra yeniden göreve atanabilmek için Ankara’da çeşitli girişimlerde bulundu ve ancak 1934 yılında yeniden devlet görevine dönebildi.

HANGİ SUÇLAR AF DIŞINDA KALDI?

2330 sayılı kanunun 11. maddesi aftan yararlanamayacak suç ve kişi gruplarını tek tek belirledi.

Buna göre:

zimmet,

ihtilas,

irtikâp,

irtişa,

müzayede ve münakaşaya fesat karıştırma,

kaçakçılık,

yağma,

yol kesme,

adam kaldırma

gibi suçlardan sanık veya mahkûm olanlar genel af hükümlerinin dışında bırakıldı.

Hırsızlık suçunda mükerrir olanlar ile başka suçlardan herhangi biri nedeniyle ikiden fazla mahkûmiyeti bulunan kişiler de aftan yararlanamadı.

Kanun ayrıca dönemin Türk Ceza Kanunu’nun 271. maddesi ve 449. maddesinin ikinci bendinde belirtilen bazı suçları da kapsam dışında tuttu.

AF, KAMU GÖREVİNE OTOMATİK DÖNÜŞ SAĞLAMADI

Kanunun 12. maddesinde önemli bir sınırlama daha bulunuyordu.

Af hükümleri, memurlar ve hâkimler hakkında daha önce uygulanmış veya uygulanacak disiplin, tasfiye ve kamu görevinden çıkarma işlemlerini kendiliğinden ortadan kaldırmıyordu.

Başka bir ifadeyle bir kişinin cezasının affedilmesi, o kişinin kamu görevine otomatik olarak yeniden atanması sonucunu doğurmuyordu.

Sabahattin Ali’nin tahliyesinden sonra yeniden memuriyete dönebilmek için girişimlerde bulunmak zorunda kalması da bu ayrımın somut örneklerinden biri oldu.

OSMANLI HANEDANI VE YÜZELLİLİKLER AFFEDİLMEDİ

Kanunun 13. maddesi bazı tarihsel ve siyasi grupları açık biçimde af dışında bıraktı.

Hilafetin kaldırılması ve Osmanlı hanedanının Türkiye Cumhuriyeti sınırları dışına çıkarılmasına ilişkin 431 sayılı kanunda belirtilen kişiler aftan yararlanamadı.

Lozan Antlaşması’na bağlı genel af protokolünde kapsam dışında tutulan ve kamuoyunda “Yüzellilikler” olarak bilinen 150 kişi de 1933 affına dahil edilmedi.

Dolayısıyla kanun bazı erken Cumhuriyet dönemi siyasi mahkûmlarını kapsarken, bütün siyasi nitelikli dosyalar için genel ve sınırsız bir af getirmedi.

FİRARİLER İÇİN ÜÇ AYLIK TESLİM ŞARTI

Kanunun 14. maddesine göre firari durumdaki sanık veya mahkûmların aftan yararlanabilmesi için kanunun yürürlüğe girmesinden itibaren üç ay içinde hükümete başvurarak teslim olması gerekiyordu.

Bu süre içinde teslim olmayan firariler kanunun sağladığı haklardan yararlanamıyordu.

Ancak siyasi davalar ve bazı basın suçları için getirilen özel hükümler bakımından kanundaki genel sınırlamaların tamamı aynı şekilde uygulanmıyordu.

28 TEMMUZ 1933’TEN SONRAKİ SUÇLAR AF DIŞINDA

Kanunun 15. maddesi af bakımından kritik bir tarih sınırı koydu.

Buna göre önceki maddelerde yer alan af ve ceza indirimi hükümleri 28 Temmuz 1933’ten sonra işlenen suçlara uygulanmadı.

Bu tarih, hükümetin bir af hazırlığı bulunduğuna ilişkin söylentiler üzerine yeni suçların işlenmesini engellemek amacıyla getirilen bir sınırdı.

TBMM Adliye Encümeni gerekçesinde de 28 Temmuz tarihinin özellikle bu nedenle esas alındığı belirtiliyordu.

KANUN SADECE CEZA AFFINDAN İBARET DEĞİLDİ

2330 sayılı kanunda bugün fazla bilinmeyen başka bir düzenleme daha bulunuyordu.

Kanunun 16. maddesi, Medeni Kanun’un yürürlüğe girmesinden önceki bazı evliliklerin ve nüfusa kaydedilmemiş çocukların kayıt işlemlerine ilişkin hükümler de içeriyordu.

Belirli şartlarla evlilik ve çocuk kayıtlarının nüfus siciline geçirilmesi kolaylaştırılırken, bu işlemlere ilişkin bazı harç, resim ve cezalar da affedildi.

AF KANUNU 28 EKİM 1933’TE YÜRÜRLÜĞE GİRDİ

Kanunun kabul edilen son metnindeki 18. maddeye göre düzenleme yayımlandığı tarihte yürürlüğe girdi.

2330 sayılı kanun 28 Ekim 1933 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandığı için hukuken yürürlüğe giriş tarihi de 28 Ekim 1933 oldu.

Kanundan yararlanacak tutuklu ve hükümlülerin salıverilme işlemlerinin ise yürürlük tarihinden itibaren 15 gün içinde tamamlanması öngörüldü.

Cumhuriyet’in 10. yılı nedeniyle çıkarılan 1933 affı böylece hem adi suçlara ilişkin geniş ceza indirimleri hem siyasi davalara yönelik özel hükümler hem de açıkça belirlenmiş istisnalar içeren çok katmanlı bir düzenleme olarak hukuk tarihindeki yerini aldı.

1923’TE KADINLARIN SİYASİ HAKLARI YOKTU

29 Ekim 1923’te Cumhuriyet’in ilan edilmesi, kadınlara doğrudan seçme ve seçilme hakkı kazandırmadı. Dönemin seçim mevzuatı, milletvekili seçimlerine katılma hakkını erkeklerle sınırlandırıyordu. Nitekim 1924 Anayasası’nın ilk metninde de milletvekili seçmenliği ve adaylığı erkekler üzerinden tanımlanmıştı.

Kadınların siyasi yaşama katılma talepleri ise Cumhuriyet’in ilanından önce gündeme gelmişti. Nezihe Muhiddin’in öncülüğünde 15 Haziran 1923’te Kadınlar Halk Fırkası kurulmak istendi. Bu girişimin resmî izin alamamasının ardından kadınlar, 7 Şubat 1924’te Türk Kadınlar Birliğini kurarak hak mücadelesini sürdürdü.

1930’DA BELEDİYE SEÇİMLERİNDE OY HAKKI TANINDI

Kadınların siyasi haklarını kazanma sürecindeki ilk önemli yasal adım, 3 Nisan 1930’da kabul edilen 1580 sayılı Belediye Kanunu oldu. Bu düzenlemeyle kadınlara belediye seçimlerinde oy kullanma ve belediye meclislerine seçilme hakkı verildi.

Böylece kadınlar, yerel yönetimlerde seçmen ve temsilci olarak yer alabilmenin hukuki temelini kazandı. Ancak bu hak henüz milletvekili seçimlerini kapsamıyordu. Kadınlar belediye seçimlerine katılabilirken TBMM üyelerinin belirlendiği genel seçimlerde oy kullanamıyordu.

1933’TE KÖY YÖNETİMLERİNİN KAPISI AÇILDI

Kadınların siyasi hakları 26 Ekim 1933’te yapılan yeni bir yasal düzenlemeyle genişletildi. 2329 sayılı Kanun’la Köy Kanunu’nda değişiklik yapılarak kadınlara köy muhtarlığı ve köy ihtiyar meclisi seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı tanındı.

Bu değişiklik, kadınların yalnızca belediyelerde değil, köy yönetimlerinde de görev alabilmesini sağladı. Kasım 1933’te Aydın’ın Demircidere köyünde yapılan seçimde Gül Esin, Türkiye’nin ilk kadın muhtarı olarak göreve geldi. Böylece kadınların yerel yönetimlerdeki temsili somut bir örnekle ortaya çıktı.

5 ARALIK 1934’TE MİLLETVEKİLİ SEÇME VE SEÇİLME HAKKI VERİLDİ

Kadınların siyasi hakları bakımından en kapsamlı değişiklik 5 Aralık 1934’te gerçekleşti. TBMM’de kabul edilen düzenlemelerle kadınlara milletvekili seçimlerinde oy kullanma ve milletvekili adayı olma hakkı tanındı.

Bu süreçte 2598 sayılı Kanun’la milletvekili seçimine ilişkin mevzuatta, 2599 sayılı Kanun’la da 1924 Anayasası’nın ilgili maddelerinde değişiklik yapıldı. Anayasal değişiklik, 11 Aralık 1934 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı.

Yeni düzenlemeye göre kadın ve erkek vatandaşların milletvekili seçimlerinde oy kullanabilmesi için 22 yaşını doldurması, milletvekili seçilebilmek için ise 30 yaşını tamamlaması gerekiyordu. Böylece kadınlar, ulusal parlamentoda temsil edilmenin de hukuki hakkını elde etti.

İLK KADIN MİLLETVEKİLLERİ 1935 SEÇİMLERİNDE MECLİSE GİRDİ

Kadınlar, yeni haklarını ilk kez 8 Şubat 1935 genel seçimlerinde kullandı. Seçim sonucunda 17 kadın milletvekili TBMM’ye girdi. 1936’da yapılan ara seçimle bir kadın milletvekilinin daha seçilmesiyle Meclisteki kadın milletvekili sayısı 18’e yükseldi.

Bununla birlikte, seçme ve seçilme hakkının yasal olarak tanınması ile dönemin siyasi koşulları ayrı değerlendirilmelidir. 1935 seçimleri, tek partili siyasi ortamda ve iki dereceli seçim sistemiyle gerçekleştirildi. Bu nedenle kadınların siyasi haklara kavuşması, o dönemde çok partili siyasi rekabetin veya temsil eşitliğinin bütünüyle sağlandığı anlamına gelmiyordu.

KADINLARIN SİYASİ HAKLARI HANGİ TARİHLERDE KAZANILDI?

Kadınların siyasi haklarının genişlemesi dört temel tarihte öne çıktı:

3 Nisan 1930: Belediye seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı tanındı.

26 Ekim 1933: Köy muhtarlığı ve ihtiyar meclisi seçimlerinde haklar genişletildi.

5 Aralık 1934: Milletvekili seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı verildi.

8 Şubat 1935: Kadınlar ilk kez genel seçimlerde oy kullandı ve 17 kadın milletvekili Meclise girdi.

Mustafa Kemal Atatürk’ün Ankara Palas’ta yabancı diplomatik temsilcilere verdiği akşam yemeğine Mısır’ın Ankara Elçisi Abdülmelik Hamza Bey de katıldı. Hamza Bey, gün içindeki Cumhuriyet Bayramı törenlerinde olduğu gibi akşam yemeğinde de fes takıyordu.

Yemekten sonra aynı binada düzenlenen baloya geçilirken yaşanan fes meselesi, önce Ankara’daki diplomatik çevrelerde kaldı. Ancak olayın 11 Kasım’da İngiliz basınına yansımasıyla tartışma Kahire’ye taşındı ve kısa süre içinde iki ülke arasında resmî nota alışverişine dönüştü.

ANKARA PALAS’TA 29 EKİM GECESİ NE OLDU?

Türk Tarih Kurumunun Belleten dergisinde yayımlanan Bilâl N. Şimşir’in diplomatik belgelere dayalı araştırmasına göre Atatürk, 29 Ekim 1932 akşamı saat 20.30 civarında Ankara Palas’taki resmî yemeğe katıldı.

Yemeğin ardından davetliler Cumhuriyet Halk Fırkası tarafından yine Ankara Palas’ta düzenlenen baloya geçti.

Mısır Elçisi Abdülmelik Hamza Bey yemek boyunca fesini çıkarmadı.

O gece salonda bulunan İngiltere Büyükelçisi Sir George Clerk’in Londra’ya gönderdiği rapora göre Atatürk, yemek sonrasında Hamza Bey’in yanından geçerken kendisine, Kral Fuad’a da iletilmek üzere, o gece fesini çıkarması yönünde talimat verdiğini söyledi.

Clerk’in anlatımına göre ardından bir garson çağrıldı. Hamza Bey fesini kendisi çıkararak garsona verdi ve kısa süre sonra salondan ayrıldı.

FRANSIZ BÜYÜKELÇİ SÖZLERİ DUYMADI

Olayın bir başka tanığı Fransa Büyükelçisi Kont Charles de Chambrun’du.

Chambrun daha sonra yayımladığı hatıralarında Atatürk’ün Mısır Elçisinin yanından geçerken kendisine alçak sesle bir şey söylediğini, ardından elçinin fesinin bir garson tarafından götürüldüğünü aktardı.

Ancak Fransız Büyükelçi konuşmanın içeriğini duymadığını açık biçimde belirtti.

Bu nedenle Atatürk ile Hamza Bey arasında tam olarak hangi kelimelerin kullanıldığı konusunda diplomatik kaynaklar arasında farklılık bulunuyor.

TÜRK TARAFININ ANLATIMI FARKLIYDI

Dönemin Dışişleri Bakanı Tevfik Rüştü Aras ise meseleyi çok daha farklı anlattı.

Aras’ın açıklamasına göre Atatürk, Mısır Elçisine fesini çıkararak daha rahat edebileceğini söylemiş, Hamza Bey de kısa bir tereddüdün ardından fesini kendisi çıkarmıştı.

Türk tarafı bu davranışın hakaret değil, elçiye yönelik bir nezaket ve rahatlık önerisi olduğunu savundu.

Mısır tarafının anlatımında ise Atatürk’ün Hamza Bey’den fesi çıkarmasını kesin biçimde istediği ve garsona müdahale ettirdiği belirtiliyordu.

Dolayısıyla belgelerin kesin biçimde ortaya koyduğu şey fesin çıkarılması meselesinin yaşandığı ve Hamza Bey’in kısa süre sonra balodan ayrıldığı. Olayın tonu ve kullanılan ifadeler konusunda ise tarafların anlatımları birbirinden ayrılıyor.

ŞAPKA KANUNU'NUN ARKA PLANDAKİ ETKİSİ

Krizin arka planında Türkiye’de 1925’ten itibaren yürütülen kıyafet reformlarının da etkisi vardı.

25 Kasım 1925’te kabul edilen 671 sayılı Şapka İktisası Hakkında Kanun, milletvekilleri ile kamu kurumlarında görev yapan memur ve çalışanların şapka kullanmasını zorunlu kılıyor; halkın genel başlığının da şapka olduğunu belirtiyordu.

Bu düzenleme ve onu izleyen toplumsal dönüşüm sonucunda fes Türkiye’nin kamusal hayatından büyük ölçüde çekilmişti.

Mısır’da ise fes kullanılmaya devam ediyordu ve diplomatik temsilcilerin resmî kıyafetinin bir parçası olarak görülüyordu.

Bu nedenle mesele yalnızca kişisel bir başlık tercihi olmaktan çıkarak iki devletin protokol ve temsil anlayışlarının karşılaşmasına dönüştü.

DAILY HERALD 11 KASIM’DA HABERİ DUYURDU

Olayın hemen ardından Türk veya Mısır basınında geniş bir haber yayımlanmadı.

Ancak 11 Kasım 1932’de İngiliz Daily Herald gazetesi, “Diplomatic Storm a Fez May Cause” başlığıyla olayı kamuoyuna taşıdı.

Aynı gün Evening Standard gazetesi de “Fuss Over a Fez” başlıklı bir haber yayımladı.

Reuters’ın haberi Mısır’a iletmesinin ardından Kahire ve İskenderiye basını meseleyi geniş biçimde işlemeye başladı.

El-Ahram gazetesi de 12 Kasım’da olayı okuyucularına duyurdu.

Böylece Ankara’daki bir diplomatik davette yaşanan hadise uluslararası kamuoyuna taşındı.

MISIR 20 KASIM’DA TÜRKİYE’YE NOTA VERDİ

Mısır Dışişleri Bakanı Yahya Paşa, 20 Kasım 1932’de Türkiye’nin Kahire’deki temsilcisine resmî nota verdi.

Belgede olayın Mısır tarafından nasıl değerlendirildiği aktarılırken, Mısır diplomatik temsilcilerinin kendi ulusal kıyafet ve başlıklarını kullanabilmesi konusu da gündeme getirildi.

Türk Hükûmeti ise meselede Mısır Elçisine yönelik hakaret bulunmadığını savundu.

Ankara’nın hazırladığı cevabi nota Aralık ayında Kahire’ye iletildi. Türk tarafı, Hamza Bey’e fesini çıkararak rahat edebilme imkânı tanındığını ve olayın dostane bir davranış olduğunu ileri sürdü.

İNGİLİZ YÜKSEK KOMİSERİ DEVREYE GİRDİ

Krizin daha ileri bir diplomatik kopuşa dönüşmesini önleyen isimlerden biri İngiltere’nin Kahire’deki Yüksek Komiseri Sir Percy Loraine oldu.

Loraine, Mısır Başbakanı İsmail Sıtkı Paşa ile temas kurarak hazırlanan ikinci nota taslağının daha yumuşak bir dille kaleme alınmasını önerdi.

Belleten’de yayımlanan diplomatik belgelerde, ilk taslakta Türkiye’den yeniden açık güvence talep edildiği, Loraine’in ise bunun yeni bir tartışmaya neden olabileceği görüşünü ilettiği görülüyor.

Mısır Hükûmeti bu telkinlerin ardından nota metnini değiştirdi.

KRİZ 27 ARALIK NOTASIYLA KAPANDI

Mısır’ın ikinci notası 27 Aralık 1932 tarihini taşıyordu.

Yeni metinde tartışmayı yeniden büyütebilecek ifadeler çıkarıldı ve Türk Hükûmetinin daha önce verdiği açıklamalar esas alındı.

Böylece yaklaşık iki ay süren diplomatik gerginlik yeni bir nota savaşına veya ilişkilerin kesilmesine dönüşmeden sona erdi.

Türkiye ile Mısır arasındaki diplomatik ilişkiler devam etti.

“ATATÜRK FESİ ELİYLE DÜŞÜRDÜ” İDDİASI DOĞRULANMIYOR

Fes Olayı’nın sonraki yıllarda en fazla anlatılan versiyonlarından biri, Atatürk’ün Mısır Elçisinin fesine eliyle vurduğu iddiası oldu.

Ancak olay yerinde bulunan yabancı diplomatların aktarımları bunu kesin biçimde desteklemiyor.

İngiltere Büyükelçisi George Clerk, Hamza Bey’in Atatürk’ün sözlerinin ardından fesini kendisinin çıkarıp garsona verdiğini bildiriyor.

Fransa Büyükelçisi Chambrun ise Atatürk ile elçi arasında kısa bir konuşma gördüğünü ancak ne söylendiğini duymadığını, ardından fesin bir garson tarafından götürüldüğünü anlatıyor.

Türk ve Mısır hükûmetlerinin olayla ilgili resmî anlatımları da birbirinden farklı.

Bu nedenle tarihsel olarak en güvenli ifade, Atatürk’ün Mısır Elçisinin fesini çıkarması yönünde müdahalede bulunduğu, elçinin fesini çıkardığı ve ardından salondan ayrıldığı şeklinde.

Fes Olayı, böylece Ankara Palas’taki birkaç dakikalık bir protokol tartışmasının basın, diplomatik notalar ve uluslararası arabuluculuk yoluyla nasıl devletler arası bir meseleye dönüşebildiğinin erken Cumhuriyet dönemindeki dikkat çekici örneklerinden biri olarak tarihe geçti.

yeniankaracomtr (@yeniankaracomtr)'in paylaştığı bir gönderi

Bir vatandaş, “Cumhuriyet benim için özgürlük demektir. Bugün bulunduğum noktadaysam bunu Cumhuriyet’e borçluyum. İnsan daha büyük bir his duyabilir mi?” dedi.

“ÖZGÜRLÜĞÜMÜZÜ CUMHURİYET’E BORÇLUYUZ”

Bir başka vatandaş, “Ülkenin en uzak köşesinden çıkan insanların gelip başbakan veya cumhurbaşkanı olabilmesini Cumhuriyet’e borçluyuz. Cumhuriyet bizim için vatanı, milleti ve özgürlüğü ifade ediyor. Çok zor şartlarda kazanılan bu değere sahip çıkmaya çalışıyoruz. Atatürk’ün bize emanet ettiği Cumhuriyet’i gençler olarak korumamız gerekiyor. Cumhuriyet’in 103’üncü yılını kutlamaktan mutluluk duyuyorum. Türkiye’nin Cumhuriyet’le kazandığı değerin ve Türk milletinin gücünün sonsuza kadar sürmesini diliyorum” ifadelerini kullandı.

Bir diğer vatandaş, “Cumhuriyet, Türk milletinin varoluş tarihidir. Cumhuriyet olmasaydı bir ulus olarak varlığımızı sürdüremezdik. Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ü saygı ve minnetle anıyoruz. Cumhuriyet’i koruyacağımıza söz veriyoruz” şeklinde konuştu.

“CUMHURİYET BİZİM İÇİN HER ŞEYDİR”

Bir başka vatandaş ise “Cumhuriyet bizim için her şeydir. Türklüğümüz, vatanımız ve milletimiz en büyük değerlerimizdir. Atatürk bize çok şey kazandırdı. Cumhuriyet’in kazanımlarına sahip çıkmalıyız” dedi.

Bir diğer vatandaş ise Cumhuriyet’in çok büyük bir kavram olduğunu belirterek “Cumhuriyet’i anlatmak çok zor. Bu kadar büyük bir anlam taşıyan kavramı kelimelerle ifade etmek kolay değil” ifadelerini kullandı.

29 Ekim’in 1925’te resmiyet kazanması, Cumhuriyetin kuruluşunun o tarihte kabul edildiği anlamına gelmiyordu. Asıl mesele, Cumhuriyetin ilan edildiği günün devlet adına kutlanacak millî bayram olarak kanunla belirlenmesi ve törenlerin resmî bir çerçeveye oturtulmasıydı.

CUMHURİYETİN İLK YIL DÖNÜMÜNDE TÖREN DÜZENLENDİ

Cumhuriyetin ilanından sonra 29 Ekim’in yıl dönümünün nasıl kutlanacağına ilişkin ilk önemli adımlardan biri 1924’te atıldı. 26 Ekim 1924 tarihli ve 986 sayılı kararnameyle, Cumhuriyetin ilanının yıl dönümünde 101 pare top atışı yapılması ve özel bir kutlama programı hazırlanması kararlaştırıldı.

29 Ekim 1924’te Cumhuriyetin birinci yıl dönümü devlet tarafından düzenlenen törenlerle kutlandı. Böylece tarih, daha ilk yıl dönümünden itibaren resmî kutlamaların konusu oldu. Bununla birlikte, millî bayram törenlerinin hukuki dayanağını oluşturan özel kanun henüz çıkarılmamıştı.

Bu nedenle 1925’e kadar Cumhuriyet Bayramı’nın kutlanmadığını söylemek doğru değil. Kutlamalar başlamıştı; sonraki aşamada bu uygulamanın kanunla güvence altına alınması gerekiyordu.

29 EKİM’İN SEÇİLMESİNİN NEDENİ NEYDİ?

Millî bayramın hangi tarihte kutlanacağı belirlenirken Türkiye’nin siyasi dönüşümündeki önemli aşamalar da değerlendirildi. TBMM’nin 19 Nisan 1925 tarihli görüşmelerinde yer alan kanun teklifinin gerekçesinde, 23 Nisan 1920’de Meclisin açılmasıyla millî hükûmetin temellerinin atıldığı, 29 Ekim 1923’te ise Cumhuriyetin ilanıyla yeni yönetim biçiminin resmiyet kazandığı vurgulandı.

Bu değerlendirmede 23 Nisan, millî mücadelenin siyasi örgütlenmesi ve TBMM’nin açılması açısından önemli bir tarih olarak ele alındı. 29 Ekim ise Cumhuriyet yönetiminin ilanını simgelemesi nedeniyle millî bayram olarak belirlenmeye uygun görüldü.

Kanun teklifinin gerekçesinde, diğer ülkelerde de tarihî olayları temsil eden günlerin millî gün olarak kabul edildiğine dikkat çekildi. Bu günlerin yalnızca ülke içinde değil, yurt dışındaki diplomatik temsilciliklerde de resmî törenlerle anılabildiği belirtildi. Türkiye için de benzer bir uygulamanın oluşturulması hedeflendi.

628 SAYILI KANUN 19 NİSAN 1925’TE KABUL EDİLDİ

Cumhuriyetin ilan edildiği günün resmî millî bayram statüsüne kavuşmasını sağlayan düzenleme, dönemin adıyla Cumhuriyetin İlanına Müsadif 29 Teşrinievvel Gününün Millî Bayram Addi Hakkında Kanun oldu.

TBMM’de yapılan görüşmelerin ardından 628 sayılı kanun, 19 Nisan 1925’te kabul edildi ve 23 Nisan 1925 tarihli Resmî Ceride’de yayımlandı.

Düzenleme, Türkiye’de ve yurt dışında devlet adına gerçekleştirilecek millî bayram törenlerinin 29 Ekim’de yapılmasını hükme bağladı. Ayrıca törenlerin uygulama esaslarını belirleme yetkisi dönemin Bakanlar Kuruluna verildi.

Böylece Cumhuriyetin ilan edildiği gün, yalnızca tarihî bir olayın yıl dönümü olarak kutlanmakla kalmadı; devletin resmî millî bayramı olarak kanuni bir zemine kavuştu.

1923 İLE 1925 ARASINDAKİ FARK NEYDİ?

İki tarih arasındaki farkı üç aşamada özetlemek mümkün:

29 Ekim 1923: Cumhuriyet ilan edildi ve gelişme ülke genelinde kutlandı.

29 Ekim 1924: Cumhuriyetin birinci yıl dönümü için resmî kutlama programı uygulandı.

19 Nisan 1925: 29 Ekim’in millî bayram olarak kabul edilmesini düzenleyen 628 sayılı kanun çıkarıldı.

Dolayısıyla 1925, Cumhuriyetin ilan edildiği tarih değil, ilan gününün resmî millî bayram statüsünün kanunla belirlendiği yıldır.

İLK CUMHURİYET KABİNESİNDE KİMLER VARDI?

30 Ekim 1923’te kurulan Birinci İnönü Hükümeti’nde başbakanlık ve dışişleri görevlerini İsmet İnönü birlikte yürüttü. Kabinede farklı alanlardan sorumlu bakanlar da görev aldı.

İlk cumhuriyet hükümetinde yer alan isimler ve görevleri şöyleydi:

Başvekil ve Hariciye Vekili: İsmet Paşa (İnönü)

Şer’iye Vekili: Mustafa Fevzi Efendi (Sarhan)

Erkân-ı Harbiye-i Umumiye Vekili: Fevzi Paşa (Çakmak)

Dâhiliye Vekili: Ahmet Ferit Bey (Tek)

Maliye Vekili: Hasan Fehmi Bey (Ataç)

Müdafaa-i Milliye Vekili: Kâzım Paşa (Özalp)

İktisat Vekili: Hasan Bey (Saka)

Adliye Vekili: Seyit Bey

Maarif Vekili: İsmail Safa Bey (Özler)

Nafia Vekili: Muhtar Bey (Cilli)

Sıhhiye Vekili: Refik Bey (Saydam)

Mübadele, İmar ve İskân Vekili: Mustafa Necati Bey (Uğural)

İLK HÜKÜMET NE KADAR GÖREVDE KALDI?

İsmet İnönü başkanlığındaki ilk cumhuriyet hükümeti, 30 Ekim 1923 ile 6 Mart 1924 tarihleri arasında görev yaptı. Bu süreçte bazı bakanlıklarda değişiklikler yaşandı. Hasan Fehmi Ataç’ın yerine Ocak 1924’te Mustafa Abdülhalik Renda maliye vekili oldu. Bayındırlık görevini yürüten Muhtar Bey’in yerine de aynı dönemde Süleyman Sırrı Bey getirildi.

İlk kabine, Cumhuriyet’in ilanının ardından devlet yönetiminin devamlılığını sağlamak ve yeni dönemin ihtiyaçlarına yanıt vermekle sorumluydu. Millî Mücadele döneminde öne çıkan isimlerin hükümette görev alması, yeni devletin kuruluş sürecinde önceki dönemin siyasi kadrolarının etkisini sürdürdüğünü gösteriyordu.

CUMHURİYET’İN İLK YILLARINDA YÖNETİM YENİDEN ŞEKİLLENDİ

İlk hükümetin görev yaptığı dönemde Türkiye’nin siyasi ve idari yapısında önemli değişiklikler gerçekleştirildi. 3 Mart 1924’te halifeliğin kaldırılması, devlet teşkilatının yeniden düzenlenmesine yönelik adımlardan biri oldu. Bu gelişmelerin ardından İsmet İnönü, 6 Mart 1924’te ikinci hükümetini kurdu.

Cumhuriyet’in ilk kabinesi, yeni yönetim sisteminin uygulanmaya başladığı dönemde görev yapan ilk hükümet olması bakımından Türkiye siyasi tarihinde önemli bir yere sahip oldu.

SAVAŞIN GÖLGESİNDE YARIM KALAN BİR DÜŞ

1916 yılında İttihat ve Terakki Partisinin kulüp binası olarak planlanan yapının ilk adımları, Harbiye Nazırı Enver Paşa’nın talimatıyla atıldı. Evkaf Mimarı Salim Bey’in çizdiği proje, Askerî Mimar İsmail Hasip Bey’in titiz çalışmasıyla yükselmeye başladı. Ancak Birinci Dünya Savaşı’nın ağır koşulları, baş gösteren malzeme eksikliği ve fırkanın kapanması gibi nedenlerle inşaat yarıda kaldı; binanın çatısı örtülemedi.

Mondros Mütarekesi günlerinde Ankara’ya gelen işgal kuvvetleri bünyesindeki bir Fransız komutan, çatısız kalan bu yapının tamamlanmış ilk odasını kendisine makam yaptı. Fakat bu durum uzun sürmedi; Mustafa Kemal Paşa’nın Amasya, Erzurum ve Sivas süreçlerinin ardından 27 Aralık 1919’da Temsil Heyeti ile Ankara’ya gelişi ve İstanbul’un işgali öncesinde yabancı birliklerin şehri terk etmesiyle rüzgâr tersine döndü.

OKUL SIRALARI, KAHVEHANE LAMBALARI VE İMECE USULÜ BİR MECLİS

Ankara’nın Millî Mücadele’nin kalbi ilan edilmesiyle birlikte, yeni kurulacak meclis için uygun bir bina arayışı başladı. Yarım kalan İttihat ve Terakki binası en uygun seçenek olarak öne çıktı; fakat binanın henüz çatısı bile yoktu. İşte bu noktada tarihte eşine az rastlanır bir dayanışma örneği sergilendi. Ankaralılar evlerinin, depolarının kiremitlerini söküp kucaklarında taşıyarak binanın çatısını kapattı.

Yapı, bir okulun kiremitleri ve halkın özverisiyle yağmurdan, çamurdan korundu. Milletvekillerinin oturacağı sıralar yakındaki okullardan taşındı. Isınma için sobalar, aydınlatma için gaz lambaları çevredeki kahvehanelerden ve evlerden toplandı. Böylece bu tarihî bina; askerî yetenek, diplomatik deha ve milletin imece ruhunun birleşimiyle 23 Nisan 1920’de kapılarını açtı.

SADECE YASA YAPMADILAR, CEPHEDE DE SAVAŞTILAR

I. Ulusal Mimarlık Akımı'nın en nitelikli erken dönem örneklerinden biri olan yapı, 23 Nisan 1920 ile 15 Ekim 1924 tarihleri arasında hizmet verdi. Bu dönemin milletvekilleri yalnızca kanun teklifleri hazırlamakla kalmadı; aynı zamanda cepheye koşarak bizzat vatan savunmasında silah salladı. Dünyada bir bağımsızlık savaşını doğrudan yöneten ve sevk eden tek meclis olma unvanı da bu meclise aittir. Cumhuriyet’in ilanı, İstiklal Marşı’nın kabulü ve Ankara’nın başkent yapılması gibi Türkiye Cumhuriyeti'nin kaderini belirleyen tüm hayati kararlar bu tarihî çatının altında alındı.

MÜZE ODALARINDA TARİHE YOLCULUK

1961 yılında kapılarını müze olarak açan ve günümüzde TBMM Basın, Yayın ve Halkla İlişkiler Başkanlığına bağlı olarak hizmet veren Kurtuluş Savaşı Müzesi, dönemin ruhunu yansıtan eşsiz, paha biçilmez eserlere ev sahipliği yapıyor:

Genel Kurul Salonu ve Kürsü: 20. Kolordu askerleri ile Ankaralı marangozların el birliğiyle inşa ettiği Meclis Kürsüsünün arkasında, "...İş konusunda onlarla müşavere et (danış)" mealindeki Âl-i İmrân Suresi’nin 159. ayetini içeren hat levhası yer alıyor.

Mescit: El dokuması seccadeler, sedef kakmalı rahleler ve atlas kumaş üzerine simle işlenmiş Sancak-ı Şerif sergileniyor.

Kulis (Geçici Sergileme Alanı): 23 Nisan 1920'de Meclis gönderine çekilen el emeği ilk Türk bayrağı ile Mustafa Kemal Paşa ve milletvekillerinin kişisel eşyaları bulunuyor.

Anayasa Komisyonu Odası: 2008 yılında İsviçre Konfederasyon Başkanı tarafından Türkiye'ye hediye edilen Lozan Barış Antlaşması’nın imzalandığı masa ve Son Osmanlı Mebusan Meclisine ait hokka takımları ziyaretçilerini karşılıyor.

Haberleşme ve Silah Gücü Odası: Millî Mücadele’nin iletişim ağı olan mors yazıcılar, telgraflar, sahadan kalan kesici/ateşli silahlar ve İstiklal Madalyaları sergileniyor.

Mehmet Akif Ersoy Eşyaları & Memurlar Odası: Millî şairin şahsi eşyaları, dönemin bürokrasisine dair hokka takımları ve evrak dolapları yer alıyor.

Başkanlık Divanı Odası: İlk Bakanlar Kurulu ve Riyaset Divanı üyelerinin panoları ile Cumhuriyet dönemi ressamlarının o dönemi resmettiği yağlı boya tablolar sergileniyor.

Ankara halkının kucağında taşıdığı tek bir kiremitle başlayan bu yolculuk, bugün bağımsız Türkiye Cumhuriyeti'nin temellerini oluşturan en büyük ilham kaynaklarından biri olarak varlığını sürdürüyor.

1923’TE KUTLAMALAR HALKIN KATILIMIYLA BAŞLADI

29 Ekim 1923’te TBMM’de Cumhuriyet’in ilan edilmesinin ardından Ankara’da sevinç gösterileri yapıldı. Cumhuriyet’in ilanı top atışlarıyla duyurulurken haber kısa sürede ülkenin farklı bölgelerine ulaştı. Halk, yeni yönetim biçimini meydanlarda ve sokaklarda kutladı.

Ancak o tarihte 29 Ekim henüz resmî millî bayram olarak kabul edilmemişti. Bu nedenle 1923’teki kutlamalar, sonraki yıllarda düzenlenen programlı törenlerden farklı bir nitelik taşıyordu.

1924’TE İLK RESMÎ KUTLAMA PROGRAMI UYGULANDI

Cumhuriyet’in ilanının birinci yıl dönümünde kutlamaların düzenli biçimde yapılması için hazırlık gerçekleştirildi. 26 Ekim 1924 tarihli kararnameyle yıl dönümünün 101 pare top atışı ve özel bir programla kutlanması kararlaştırıldı.

29 Ekim günü Ankara’da Meclis’te yıl dönümü kutlamaları yapıldı. Başkentte gündüz düzenlenen resmî törenlerin ardından akşam fener alayları ve davetler gerçekleştirildi. Ankara Palas ve diğer önemli mekânlarda düzenlenen etkinlikler, kutlamaların sosyal yaşamın da parçası olduğunu gösteriyordu.

HANGİ ŞEHİRLERDE KUTLAMALAR YAPILDI?

Cumhuriyet’in ilk yıl dönümü kutlamaları Ankara, İstanbul ve İzmir’de öne çıktı. İstanbul’da kamu binaları ve çeşitli ulaşım araçları bayraklarla süslenirken resmî kabuller ve törenler gerçekleştirildi. İzmir’de de hükümet programına uygun kutlamalar yapıldı.

Dönemin gazetelerine ve tarih araştırmalarına yansıyan bilgilere göre kutlamalar yalnızca büyük şehirlerle sınırlı kalmadı. Trabzon, Rize, Siirt, Sivrihisar, Avanos, Gümüşhacıköy ve Koçhisar gibi yerleşimlerde de Cumhuriyet’in yıl dönümü dolayısıyla etkinlikler düzenlendiğine ilişkin kayıtlar bulunuyor.

29 EKİM NE ZAMAN RESMÎ BAYRAM OLDU?

Cumhuriyet’in ilanının yıl dönümünün millî bayram olarak kabul edilmesi, 1925’te çıkarılan yasayla resmiyet kazandı. TBMM’nin 19 Nisan 1925’te kabul ettiği düzenlemeyle 29 Ekim, Cumhuriyet Bayramı olarak kutlanmaya başlandı.

İlk yıllarda resmî kabuller, geçit törenleri ve fener alayları kutlama programlarının başlıca unsurlarıydı. Zaman içinde törenlere öğrenciler, izciler ve farklı toplumsal gruplar da katıldı. Böylece 1923’te halkın kendiliğinden başlattığı kutlamalar, sonraki yıllarda ülke genelinde düzenlenen ortak bir bayram geleneğine dönüştü.

ATATÜRK 158 OYLA SEÇİLDİ

29 Ekim 1923’te TBMM’de yapılan oturumda öncelikle Cumhuriyet’in ilanına ilişkin anayasa değişikliği kabul edildi. Ardından cumhurbaşkanlığı seçimine geçildi. Milletvekillerinin katıldığı oylamada Mustafa Kemal Atatürk, 158 oy alarak cumhurbaşkanlığı görevine seçildi.

O dönemde Meclis’in üye sayısı ve oturuma katılan milletvekilleri dikkate alındığında, seçim yeni rejimin kuruluş sürecinin önemli aşamalarından biri oldu. Atatürk’ün seçilmesiyle birlikte devletin yönetim biçimi cumhuriyet olarak belirlenirken cumhurbaşkanlığı makamı da anayasal çerçeveye kavuştu.

CUMHURİYET’İN İLANIYLA YENİ DÖNEM BAŞLADI

Cumhuriyet’in ilanı, Türkiye’nin yönetim sisteminde köklü bir değişiklik anlamına geliyordu. Osmanlı Devleti’nin sona ermesinin ardından kurulan yeni devletin yönetim biçimi, 29 Ekim 1923’te yapılan anayasa değişikliğiyle açıkça tanımlandı. Mustafa Kemal Atatürk’ün ilk cumhurbaşkanı seçilmesi, bu dönüşümün siyasi açıdan tamamlayıcı adımlarından biri oldu.

Cumhuriyet’in ilan edildiği gün İsmet İnönü tarafından hazırlanan anayasa değişikliği teklifi Meclis’te görüşüldü ve kabul edildi. Anayasanın ilgili maddesi, devletin yönetim biçimini cumhuriyet olarak belirledi. Cumhurbaşkanının Meclis tarafından seçilmesi ilkesi de yeni yönetim sisteminin temel unsurlarından biri hâline geldi.

ATATÜRK’ÜN İLK CUMHURBAŞKANLIĞI DÖNEMİ

Mustafa Kemal Atatürk, 29 Ekim 1923’te başladığı cumhurbaşkanlığı görevini 10 Kasım 1938’deki ölümüne kadar sürdürdü. Bu dönemde siyasi, hukuki, eğitimsel ve toplumsal alanlarda çok sayıda değişiklik gerçekleştirildi.

158 oyla yapılan ilk cumhurbaşkanlığı seçimi, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş tarihindeki önemli dönüm noktalarından biri olarak kayıtlara geçti. Oylama, Cumhuriyet’in ilanıyla aynı gün gerçekleştirilmesi nedeniyle hem yeni rejimin başlangıcını hem de devletin ilk cumhurbaşkanının belirlenmesini temsil ediyor.

1. ANKARA ŞEHREMÂNETİ (1924)

Ankara’nın başkent ilan edilmesinin ardından kurulan ilk önemli yerel yönetim yapılanmalarından biri Ankara Şehremâneti oldu. 16 Şubat 1924’te kurulan kurum, hızla büyüyen başkentin belediye hizmetlerini yürütmekle görevliydi.

Yeni yönetim merkezinde nüfus artışı, konut ihtiyacı, altyapı ve şehir düzenlemesi gibi konular giderek önem kazanıyordu. Şehremâneti, Ankara’nın bu ihtiyaçlara cevap verecek biçimde gelişmesinde rol oynadı. 1930’da çıkarılan Belediye Kanunu’yla yerel yönetim yapısı yeniden düzenlendi ve Ankara Belediyesi oluşturuldu.

2. DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI (1924)

Diyanet İşleri Başkanlığı, 3 Mart 1924’te çıkarılan kanunla kuruldu ve merkez teşkilatı Ankara’da oluşturuldu. Cumhuriyet’in ilk yıllarında devletin din hizmetlerini düzenlemek amacıyla kurulan kurum, yeni yönetim yapısının önemli parçalarından biri hâline geldi.

Diyanet’in kurulması, aynı gün kabul edilen diğer düzenlemelerle birlikte devlet teşkilatında gerçekleştirilen değişimlerin parçasıydı. Kurum, ilerleyen yıllarda cami hizmetleri, din görevlilerinin çalışmaları ve dinî konularda toplumu bilgilendirme gibi alanlarda faaliyet yürüttü. Ankara’da merkezî bir kamu kurumu olarak yapılanması, başkentin idari rolünü güçlendirdi.

3. TÜRKİYE İŞ BANKASI (1924)

Cumhuriyet’in ilk yıllarında ekonomik bağımsızlığı desteklemek ve ulusal sermayeyi geliştirmek amacıyla kurulan Türkiye İş Bankası, 1924’te faaliyete geçti. Bankanın kuruluş süreci 20 Ağustos 1924’te tamamlandı, faaliyetleri ise 26 Ağustos’ta başladı. Kurumun genel müdürlük merkezi Ankara’da oluşturuldu.

İş Bankası, özel sermayeye dayalı ulusal bankacılığın gelişmesinde önemli bir rol üstlendi. Yeni devletin ekonomik kalkınma hedefleri doğrultusunda ticaretin ve girişimciliğin finansmanına katkı sunmayı amaçladı. Bankanın kuruluşu, Ankara’nın yalnızca siyasi kararların alındığı bir merkez değil, aynı zamanda ekonomik yapılanmanın da şekillendiği bir şehir hâline gelmesinin örneklerinden biri oldu.

4. ANKARA HUKUK MEKTEBİ (1925)

Cumhuriyet’in hukuk alanındaki dönüşümüne katkı sağlamak amacıyla Ankara Hukuk Mektebi, 5 Kasım 1925’te açıldı. Yeni hukuk düzenini uygulayacak hukukçular yetiştirmek, okulun kuruluş amaçları arasında bulunuyordu.

Ankara’da açılan bu eğitim kurumu, hukuk alanındaki yeniliklerin başkentteki önemli adımlarından biri olarak öne çıktı. Eğitim faaliyetleri zaman içinde gelişti ve kurum 1927’de Hukuk Fakültesi adını aldı. Daha sonra Ankara Üniversitesi bünyesine katılan fakülte, Türkiye’de hukuk eğitiminin gelişiminde etkili oldu. Ankara Hukuk Mektebi’nin açılması, Cumhuriyet’in yeni kamu düzenini oluşturmak için ihtiyaç duyduğu uzman kadroların yetiştirilmesine verilen önemi gösteriyordu.

5. ATATÜRK ORMAN ÇİFTLİĞİ (1925)

1925’te kurulan Atatürk Orman Çiftliği, Ankara’nın gelişiminde tarım, üretim ve şehircilik açısından farklı bir yere sahip oldu. Başkentte modern tarım yöntemlerini uygulamak, üretimi geliştirmek ve halka açık bir yeşil alan oluşturmak çiftliğin amaçları arasındaydı.

Ankara’nın o dönemdeki kurak ve ağaçlandırma ihtiyacı bulunan çevresinde oluşturulan çiftlik, tarımsal üretimin yanı sıra kentin sosyal yaşamına da katkı sundu. Zaman içinde farklı tesisleri ve yeşil alanlarıyla Ankara’nın önemli kamusal alanlarından biri hâline geldi. Bugün de başkentte tarihî miras ve rekreasyon alanı olarak öne çıkıyor.

CUMHURİYET’İN İLK YILLARINDA ANKARA’NIN DÖNÜŞÜMÜ

Ankara’da 1924 ve 1925 yıllarında kurulan bu kurumlar, genç Cumhuriyet’in idari, ekonomik, hukuki ve toplumsal ihtiyaçlarına yanıt verme çabasını yansıtıyor. Şehremâneti kentin yönetimini üstlenirken Diyanet İşleri Başkanlığı devlet teşkilatında yer aldı; Türkiye İş Bankası ekonomik yapılanmaya, Ankara Hukuk Mektebi yeni hukuk düzeni için uzman yetiştirilmesine katkı sağladı. Atatürk Orman Çiftliği ise tarım ve kamusal alan oluşturma hedeflerini bir araya getirdi.

Bu kurumların kuruluş tarihleri, Ankara’nın başkent ilan edilmesinden sonra geçirdiği değişimin önemli kilometre taşları arasında yer alıyor. Başkentin büyümesiyle birlikte eğitim, sağlık, ekonomi ve kültür alanlarında yeni kurumlar da faaliyete geçti; Ankara, yeni devletin merkezî kurumlarının toplandığı bir şehir olarak gelişimini sürdürdü.

10. YIL TÖRENLERİNE KATILAN YABANCI TEMSİLCİLER

Mustafa Kemal Atatürk'ün TBMM'de saat 09.15'te bizzat kabul ederek tebriklerini aldığı yabancı diplomat ve askeri temsilciler şunlardı:

Sovyetler Birliği: Mareşal Varoşilof başkanlığındaki Sovyet heyeti.

Yunanistan: Hava Kuvvetleri Komutanı General Adamides.

Almanya: Moskova Büyükelçisi Herr Nadalny.

Bulgaristan: Maarif Nazırı Boyaciyef ve General Narkaf.

Romanya: Ayan Meclisi üyeleri Ahmet Taşçı ve Mustafa Beyler ile Silistre Müftüsü Hafız Rıfat Efendi.

DİPLOMATİK ZAFER VE DIŞ BASINDAKİ YANKILAR

Yabancı heyetlerin bu üst düzey katılımı, Birinci Dünya Savaşı’ndan yenik çıkmasına rağmen Milli Mücadele’yi başaran ve radikal inkılapları hayata geçiren Türkiye Cumhuriyeti'nin saygın bir konuma yükseldiğinin uluslararası ilanıdır. TBMM'deki kabulün ardından Cumhuriyet Meydanı'ndaki geçit resmine ve akşam düzenlenen Cumhuriyet balolarına katılan heyetler, Genç Türkiye'nin dünyaya açılan modern yüzüne bizzat şahitlik etmiştir.

Bu diplomatik başarı dış basında da geniş yankı bulmuştur. Rus Krasnaia Svesda gazetesi "Türk Milleti Zincire Vurulamaz" manşetiyle iki ülke arasındaki iyi ilişkilere vurgu yaparken, Yunan (Katimerini, Atinaika Nea) ve Rumen gazeteleri de Türkiye’yi öven yayınlara imza atmıştır. İngiliz The Times ise "Gazinin Önünde Hürmetle Eğilmek Lazımdır" diyerek rejimin kazandığı saygınlığı tescillemiştir.

1933 yılı Cumhuriyet Bayramı'nda Ankara'da gerçekleşen görkemli kutlamaların ardından akşam saatlerinde fener alayları düzenlenmiş ve coşku Cumhuriyet baloları ile devam etmiştir. CHF'nın (Cumhuriyet Halk Fırkası) Ankara Palas, Halkevi ve Orduevi’nde verdiği bu tarihi balolara yabancı heyetler de dâhil olmak üzere çok sayıda kişi katılarak güzel bir bayramlaşma gerçekleştirmiştir.

Peki, Ankara'nın sosyal yaşamında devrim niteliğinde olan bu baloların ev sahibi olan üç tarihi salon nasıl bir atmosfere sahipti?

BAŞKENTİN VİTRİNİ: ANKARA PALAS

Ankara Palas, Genç Cumhuriyet'in modernleşme vizyonunun mimari ve sosyal alandaki en önemli temsilcilerinden biriydi. Cumhuriyet baloları dendiğinde akla ilk gelen mekân olan Ankara Palas, üst düzey devlet görevlileri, milletvekilleri, kordiplomatik mensupları ve yabancı heyetlerin katılımıyla başkentin en seçkin etkinliklerine ev sahipliği yapardı. 1933 yılındaki 10. yıl balosunda da Mareşal Varoşilof başkanlığındaki Sovyet heyeti gibi önemli yabancı diplomatların Ankara Palas'ın görkemli atmosferinde ağırlandığı bilinmektedir. Şık smokinler, zarif gece elbiseleri ve dönemin modasını yansıtan kıyafetlerle katılan davetliler, orkestra eşliğinde valsler ve tangolar yaparak yeni Türkiye'nin çağdaş yüzünü dünyaya sergilerdi.

HALKIN KÜLTÜR MERKEZİ: ANKARA HALKEVİ (TÜRK OCAĞI BİNASI)

Bugün Ankara Devlet Resim ve Heykel Müzesi olarak hizmet veren tarihi Türk Ocağı binası, dönemin Ankara Halkevi olarak Cumhuriyet'in kültür ve sanat atılımının merkeziydi. Halkevlerinin kutlamalardaki aktif rolü göz önüne alındığında, burada düzenlenen balo, bürokrasi ile aydınların ve halkevleri üyelerinin kaynaştığı daha geniş katılımlı ve kültürel bir atmosfere sahipti. Mimari yapısı, muhteşem Türk motifleriyle süslü salonu ve büyük konser salonuyla Ankara Halkevi, Cumhuriyet ideallerinin sosyal yaşama aktarıldığı, hem gelenekselin hem de modernin bir arada yaşandığı kutlamalara sahne olmuştur.

ASKERİ VE BÜROKRATİK ZARAFET: ANKARA ORDUEVİ

Mustafa Kemal Atatürk'ün silah arkadaşları, ordu mensupları ve üst düzey bürokratların buluşma noktası olan Ankara Orduevi, disiplin ile zarafetin harmanlandığı balolara ev sahipliği yapıyordu. Cumhuriyet'in kuruluşunda en büyük paya sahip olan ordunun mensupları, şık üniformaları ve eşleriyle birlikte bu balolara katılarak Cumhuriyet coşkusunu paylaşırdı. Orduevi baloları, Cumhuriyet'in gücünün ve modernleşen askeri bürokrasinin sosyal yaşamdaki yansımasıydı.

BİRİNCİ MECLİSE ÜCRETSİZ GİRİŞ HAKKI BULUNAN GRUPLAR

Belirli yaş grupları, meslek mensupları ve özel durumdaki vatandaşlar, gerekli kimlik veya kartlarını ibraz ederek müzeyi herhangi bir ücret ödemeden ziyaret edebiliyor.

BİLET FİYATLARI VE GİRİŞ TARİFESİ

MüzeKart’ı veya muafiyet hakkı bulunmayan ziyaretçiler için uygulanan güncel bilet tarifesi şu şekilde:

ZİYARET SAATLERİ VE MÜZE KURALLARI

Kurtuluş Savaşı Müzesini ziyaret etmek isteyenlerin dikkat etmesi gereken temel kurallar ve saat aralıkları büyük önem arz ediyor. Müze, pazartesi günleri hariç haftanın 6 günü ziyarete açık. Ancak Yeni Ankara'nın müze yetkililerinden edindiği bilgiye göre pazartesi gününe denk gelen millî bayramlarda kapılarını ziyaretçilere açıyor.

Sabah saat 09.00’da açılan müzede bilet gişeleri 16.30’da kapanmakta, ziyaretler ise 17.00’de sona eriyor. Tarihî dokunun korunması amacıyla müze içerisine büyük boy çantalarla girilmesine izin verilmiyor.

Eserlerin zarar görmemesi için fotoğraf çekimlerinde flaş kullanılması yasak. Toplu ziyaretlerde ise rehber eşliğinde düzenli gruplar hâlinde hareket edilmesi bekleniyor.

CUMHURİYET’İ ANLATAN 8 FİLM VE DİZİ

Ziya Öztan’ın yönettiği ve Turgut Özakman’ın senaryosunu yazdığı yapım, Millî Mücadele’nin ardından yeni devletin kuruluşunu ve Cumhuriyet’in ilk yıllarını anlatıyor. Lozan sürecinden Cumhuriyet’in ilanına uzanan tarihsel gelişmeleri ele alan filmde Rutkay Aziz, Mustafa Kemal Atatürk’ü canlandırıyor.

TRT yapımı altı bölümlük dizi, Millî Mücadele’nin askerî ve siyasi aşamalarını konu alıyor. Ziya Öztan’ın yönettiği, Turgut Özakman’ın senaryosunu kaleme aldığı yapım, Kurtuluş Savaşı’nın gelişimini ve Türkiye’nin bağımsızlığa uzanan mücadelesini ekrana taşıyor.

Zülfü Livaneli’nin yönettiği film, Atatürk’ün hayatını yakın dostu Salih Bozok’un gözünden anlatıyor. Çocukluk yıllarından askerlik dönemine ve Cumhuriyet’in kuruluşuna uzanan hikâyede tarihsel olayların yanı sıra iki dost arasındaki ilişki de ön plana çıkıyor.

Levent Onan’ın yönettiği film, Cumhuriyet’in ilanından önceki 28 Ekim 1923 akşamında Çankaya Köşkü’nde yaşananları konu alıyor. Onur Tuna ve Pelin Akil’in rol aldığı yapım, tarihî kararların alındığı günün atmosferini köşkte çalışan karakterlerin hikâyeleriyle birleştiriyor.

Mehmet Ada Öztekin’in yönettiği, Aras Bulut İynemli’nin başrolünde yer aldığı yapım, Mustafa Kemal Atatürk’ün çocukluk ve gençlik yıllarından başlayarak askerlik dönemine uzanan yaşamını ele alıyor. Atatürk’ün yetiştiği ortamı ve liderliğinin şekillendiği dönemi anlatan film, iki bölümlük projenin ilk kısmı olarak yayımlandı.

Hamdi Alkan’ın yönettiği film, Atatürk’ün yaşamını ve tarihsel mücadelesini çocuklara yönelik bir anlatımla işliyor. Bir grup öğrencinin Atatürk’ü tanımak için çıktığı yolculuğu merkezine alan yapım, Cumhuriyet tarihini ailece izlenebilecek bir film aracılığıyla anlatıyor.

Can Dündar’ın hazırladığı belgesel, Atatürk’ün hayatının son 300 gününü ele alıyor. Dönemin tanıklıklarına ve anlatımlarına yer veren yapım, Cumhuriyet’in kurucusunun son dönemini ve hastalığı sürecini belgesel anlatımıyla aktarıyor.

Erken Cumhuriyet döneminde çekilen belgesel, Ankara’nın ve genç Türkiye Cumhuriyeti’nin o yıllardaki görünümünü yansıtıyor. Dönemin görüntüleri aracılığıyla başkentin tarihine ve Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki atmosfere ışık tutan yapım, Ankara’nın geçmişine ilgi duyanlar için dikkat çekici bir seçenek.

CUMHURİYET BAYRAMI’NDA HANGİ FİLM İZLENEBİLİR?

Cumhuriyet’in ilanına doğrudan odaklanan bir film arayanlar Son Akşam Yemeğini, kuruluş sürecini daha geniş bir tarihsel çerçevede izlemek isteyenler Cumhuriyet ve Kurtuluşu tercih edebilir. Atatürk’ün yaşamını ele alan Veda ve Atatürk biyografik anlatımlarıyla öne çıkarken, Sarı Zeybek belgesel türünü tercih eden izleyicilere hitap ediyor.

Bu yapımlar, 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı vesilesiyle Türkiye’nin kuruluş tarihini farklı anlatım biçimleri üzerinden yeniden keşfetmek isteyenler için bir izleme listesi oluşturuyor.

Cumhuriyet’in ilk yıllarında özel girişimciliği destekleyen kurumlar kurulurken devlet de doğrudan sanayi yatırımlarına yöneldi. Bankalar, fabrikaların finansmanında ve ekonomik kaynakların ülke içinde değerlendirilmesinde önemli rol üstlendi. Demiryolları ise hem iç pazarın bütünleşmesi hem de tarım ve sanayi ürünlerinin taşınması açısından stratejik önem taşıdı.

CUMHURİYET’İN İLK FABRİKALARI

Cumhuriyet’in ilk yıllarında sanayileşme çabaları, tarıma dayalı üretimin geliştirilmesi ve temel tüketim ürünlerinin yurt içinde üretilmesi üzerine yoğunlaştı. Bu dönemin öne çıkan yatırımları arasında şeker, dokuma, kâğıt ve maden sanayisine yönelik tesisler yer aldı.

Alpullu ve Uşak şeker fabrikaları, Cumhuriyet’in ilk sanayi hamlelerinin simgeleri arasında gösterildi. Alpullu Şeker Fabrikası 26 Kasım 1926’da üretime başladı ve Türkiye’de ilk yerli şekerin üretildiği tesis oldu. Uşak Şeker Fabrikası ise 17 Aralık 1926’da faaliyete geçti. Bu fabrikalar, şeker ithalatını azaltmanın yanı sıra şeker pancarı tarımının yaygınlaşmasına da katkı sağladı.

Sanayileşme yatırımları 1930’larda daha kapsamlı bir programa dönüştü. 1933’te Eskişehir Şeker Fabrikası, 1934’te Turhal Şeker Fabrikası açıldı. 1933’te kurulan Sümerbank ise tekstil başta olmak üzere sanayi yatırımlarının geliştirilmesinde önemli rol üstlendi. Sümerbank bünyesinde kurulan Kayseri Bez Fabrikası, 1936’da üretime başladı. Böylece dokuma sanayisinde yerli üretimin artırılması hedeflendi.

ULUSAL BANKACILIĞIN TEMELLERİ ATILDI

Cumhuriyet’in ekonomik politikalarında bankalar, yatırımları finanse etmek ve ulusal sermaye birikimini güçlendirmek açısından önemli bir yere sahipti. Bu alandaki adımlar, 1923 İzmir İktisat Kongresi’nde dile getirilen ekonomik bağımsızlık hedefleriyle de bağlantılıydı.

Türkiye İş Bankası, 26 Ağustos 1924’te kuruldu. Özel sektörün finansman ihtiyaçlarına yanıt vermeyi ve ekonomik faaliyetleri desteklemeyi amaçlayan banka, Cumhuriyet döneminin ilk ulusal özel bankası olarak öne çıktı.

1924’te Ziraat Bankası’nın yapısı ve sermayesi de güçlendirildi. Tarım sektörünün finansmanına odaklanan banka, çiftçilere kredi sağlanmasında önemli rol üstlendi. Türkiye Sanayi ve Maadin Bankası 1925’te sanayi ve madencilik alanındaki işletmeleri desteklemek amacıyla kuruldu. Bu kurum, sonraki yıllarda Türkiye Sanayi ve Kredi Bankası adını aldı ve 1933’te Sümerbank’a devredildi.

Bankacılık alanındaki bir diğer önemli gelişme ise Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının 1930’da kurulması oldu. Banka, 1931’de faaliyete geçerek para politikası ve banknot ihracı alanlarında yeni dönemin temel kurumlarından biri haline geldi.

DEMİRYOLLARI EKONOMİK BAĞIMSIZLIĞIN PARÇASI OLDU

Cumhuriyet yönetimi, demiryollarını yalnızca ulaşım aracı olarak değil, ülkenin farklı bölgelerini ekonomik açıdan birbirine bağlayacak stratejik bir altyapı yatırımı olarak değerlendirdi. Osmanlı döneminden kalan hatların önemli bir bölümü yabancı şirketlerin kontrolündeydi. Yeni yönetim, mevcut demiryollarının devletleştirilmesine ve ülke içindeki hatların genişletilmesine yöneldi.

1923 sonrasında demiryolu inşaatları hız kazandı. Ankara’nın Anadolu kentleriyle bağlantısını güçlendirmek amacıyla yeni hatlar inşa edildi; tarım ürünlerinin, madenlerin ve sanayi mallarının limanlara ve büyük tüketim merkezlerine taşınması kolaylaştırılmaya çalışıldı. Ankara-Kayseri hattının 1927’de işletmeye açılması, bu dönemin önemli ulaşım yatırımları arasında yer aldı.

Samsun-Sivas hattının 1932’de tamamlanması, Karadeniz kıyısının iç bölgelerle bağlantısını güçlendirdi. Fevzipaşa-Diyarbakır hattı da 1935’te hizmete girerek doğu bölgelerindeki ulaşım ağının genişlemesine katkı sağladı.

FABRİKA, BANKA VE DEMİRYOLU YATIRIMLARI BİRBİRİNİ TAMAMLADI

Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki ekonomik kalkınma politikası, tek bir sektöre dayanmıyordu. Fabrikalar üretimi artırmayı, bankalar yatırımlar için kaynak sağlamayı, demiryolları ise ham madde ve ürünlerin ülke içinde taşınmasını hedefliyordu.

1920’lerin ortasından itibaren kurulan ulusal bankalar, şeker fabrikaları ve genişleyen demiryolu ağı, Türkiye’nin ekonomik altyapısını yeniden şekillendiren başlıca unsurlar oldu. 1930’larda devletin sanayi yatırımlarındaki rolü daha da arttı. Bu süreç, sonraki yıllarda uygulanacak sanayi planlarının ve kamu iktisadi teşebbüslerinin temelini hazırladı.

Bugün Ankara, bakanlıkların, kamu kurumlarının, üniversitelerin ve yabancı temsilciliklerin bulunduğu büyük bir metropol. Ancak kentin bugünkü görünümüne ulaşması tek bir dönemin eseri değil. Eski Ankara’nın dar sokakları ve geleneksel mahalleleriyle Cumhuriyet döneminde gelişen geniş bulvarlar, planlı yerleşim alanları ve modern yapılar, başkentin geçirdiği dönüşümün farklı aşamalarını bir arada gösteriyor.

ANKARA’NIN BAŞKENT OLMASIYLA BAŞLAYAN DEĞİŞİM

Ankara’nın dönüşümü, Cumhuriyet’in ilanından önceki gelişmelerle birlikte ele alındığında daha anlamlı bir tablo ortaya çıkıyor. Mustafa Kemal Atatürk ve Heyet-i Temsiliye’nin 27 Aralık 1919’da Ankara’ya gelmesi, kentin Millî Mücadele’nin yönetim merkezi hâline gelmesinde önemli bir dönüm noktası oldu. 23 Nisan 1920’de Türkiye Büyük Millet Meclisinin Ankara’da açılmasıyla şehir, yeni devletin siyasi merkezi olma yolunda ilerledi.

13 Ekim 1923’te başkent ilan edilen Ankara, kısa süre içinde devlet kurumlarının yerleştiği, yeni yapıların inşa edildiği ve farklı bölgelerden insanların göç ettiği bir kent hâline geldi. Başkentlik kararı, Ankara’nın yalnızca idari konumunu değil, ekonomik ve toplumsal yapısını da değiştirdi.

Cumhuriyet’in ilk yıllarında kentte konut, ulaşım, altyapı ve kamu binalarına duyulan ihtiyaç arttı. Ankara’nın gelişimi için hazırlanan şehir planları, yeni yerleşim alanlarının oluşturulmasını ve kentin eski merkezinin dışına doğru genişlemesini sağladı. Böylece Ulus çevresinde yoğunlaşan tarihî kent dokusunun yanında yeni bir başkent mimarisi ortaya çıkmaya başladı.

LÖRCHER VE JANSEN PLANLARIYLA YENİ BİR KENT

Ankara’nın modern bir başkent olarak biçimlenmesinde şehir planlama çalışmaları belirleyici rol oynadı. Alman mimar Carl Christoph Lörcher tarafından hazırlanan 1924-1925 tarihli plan, Cumhuriyet’in yeni başkenti için gerçekleştirilen ilk kapsamlı planlama girişimleri arasında yer aldı.

1927’de açılan şehir planlama yarışmasını kazanan Hermann Jansen’in hazırladığı plan ise Ankara’nın sonraki yıllardaki gelişimini etkiledi. Planın 1930’lu yıllarda uygulanmasıyla yeni yerleşim alanları, yollar, yeşil alanlar ve kamusal yapılar kentin büyümesinde önemli rol üstlendi.

Ulus’tan Kızılay’a ve oradan Çankaya yönüne uzanan gelişim, Ankara’nın mekânsal dönüşümünün en belirgin örneklerinden biri oldu. Tarihî merkezdeki geleneksel yapıların yanında geniş caddeler, kamu binaları, eğitim kurumları ve yeni konut bölgeleri ortaya çıktı. Atatürk Bulvarı da bu gelişimin ana omurgalarından biri hâline geldi.

Şehir planları, Ankara’nın yalnızca büyümesini değil, nasıl bir başkent olacağını da belirledi. Cumhuriyet’in çağdaşlaşma hedefleri, mimari tercihlerden kamusal alanların düzenlenmesine kadar farklı alanlarda kendini gösterdi. Bu dönemde inşa edilen yapılar, bugün de kentin erken Cumhuriyet dönemine ait mimari kimliğini yansıtan önemli örnekler arasında bulunuyor.

KÜÇÜK BİR YERLEŞİMDEN MİLYONLARIN YAŞADIĞI METROPOLE

Ankara’nın nüfusu, başkentlik kararıyla birlikte hızla artmaya başladı. Devlet kurumlarının kentte toplanması, sanayinin gelişmesi ve yeni iş olanaklarının ortaya çıkması, farklı bölgelerden Ankara’ya göçü hızlandırdı. Özellikle 1927-1935 ve 1950-1955 dönemlerinde nüfus artışında dikkat çekici bir ivme yaşandı.

1927 nüfus sayımında Ankara ilinin toplam nüfusu 404 bin 581 olarak kaydedildi. Sonraki yıllarda başkentin büyümesiyle birlikte yerleşim alanları genişledi, yeni mahalleler kuruldu ve kent merkezi çevresindeki yerleşimler giderek daha yoğun bir yapıya kavuştu.

Cumhuriyet’in ilk dönemlerinde Ankara’nın gelişimi ağırlıklı olarak kamu kurumları ve yeni başkent işlevleri etrafında şekillenirken ilerleyen yıllarda sanayi, ticaret, eğitim ve hizmet sektörleri de büyümede etkili oldu. Üniversitelerin çoğalması, yeni iş alanlarının açılması ve ulaşım ağlarının genişlemesi, Ankara’yı farklı kesimlerden insanların yaşamak için tercih ettiği büyük bir kente dönüştürdü.

Bugün Ankara, 25 ilçesi ve geniş yerleşim alanlarıyla Türkiye’nin en büyük metropollerinden biri konumunda. Kentin büyümesi, merkezdeki yoğunluğun çevre ilçelere yayılmasına da yol açtı. Bir dönem şehir merkezinin dışında kalan yerleşimler, zaman içinde yeni konut projeleri, iş alanları ve ulaşım bağlantılarıyla kentsel yapının parçası hâline geldi.

ULUS’TAN KIZILAY’A, KIZILAY’DAN ÇANKAYA’YA

Ankara’nın dönüşümünü kent içindeki merkezlerin değişiminden okumak mümkün. Tarihî Ankara’nın önemli odaklarından biri olan Ulus, erken Cumhuriyet döneminde de idari, ticari ve toplumsal yaşamın merkezlerinden biri olmayı sürdürdü. Ancak yeni başkent için inşa edilen yapılar ve gelişen yerleşim alanlarıyla birlikte kentin ağırlık merkezi zaman içinde güneye doğru kaydı.

Kızılay’ın gelişmesi, Ankara’nın modern kent kimliğinin oluşumunda önemli bir aşamayı temsil etti. Bulvarlar, meydanlar, iş merkezleri ve kamu binaları çevresinde büyüyen bölge, zamanla kentin en hareketli noktalarından biri oldu. Çankaya yönündeki gelişim de yeni konut alanlarının ve idari yapıların ortaya çıkmasını sağladı.

Bu değişim, Ankara’nın gündelik yaşamını da dönüştürdü. Eski kent merkezindeki çarşı kültürünün yanına modern alışveriş alanları, büyük caddeler, yeni mahalleler ve farklı sosyal yaşam biçimleri eklendi. Kentin gelişimiyle birlikte ulaşım ihtiyaçları arttı; toplu taşıma hatları ve ana arterler, büyüyen yerleşim alanlarını birbirine bağlamak açısından daha önemli hâle geldi.

Bugün Ulus, Kızılay ve Çankaya, Ankara’nın farklı tarihsel dönemlerini yansıtan bölgeler olarak öne çıkıyor. Bu üç bölgenin değişen işlevleri, başkentin yaklaşık bir asırlık dönüşümünü kent haritası üzerinde görünür kılıyor.

CUMHURİYET MİMARİSİNDEN MODERN ANKARA’YA

Ankara’nın başkent olarak gelişmesi, kentin mimari görünümünde de köklü değişikliklere yol açtı. Cumhuriyet’in ilk yıllarında inşa edilen kamu binaları, eğitim kurumları, kültür yapıları ve istasyon çevresindeki düzenlemeler, yeni devletin mimari anlayışını yansıttı.

Ankara Garı, Ankara Palas, erken Cumhuriyet döneminin eğitim yapıları ve çeşitli kamu binaları, kentin tarihsel dönüşümünde öne çıkan yapılar arasında yer alıyor. Gençlik Parkı ve Atatürk Orman Çiftliği gibi alanlar ise başkentte kamusal yaşamın gelişmesine katkı sağladı.

Bu yapıların bir bölümü, Ankara’nın modern bir kent olarak planlandığı dönemin özelliklerini günümüze taşıyor. Özellikle Ulus ve Atatürk Bulvarı çevresinde görülebilen tarihî yapılar, başkentin erken Cumhuriyet dönemindeki mimari yaklaşımını anlamak açısından önem taşıyor.

Ancak Ankara’nın mimari gelişimi yalnızca tarihî binalardan ibaret değil. Sonraki dönemlerde artan nüfus, konut ihtiyacı ve ekonomik faaliyetler, kentin farklı bölgelerinde yeni yapılaşma biçimlerini ortaya çıkardı. Apartmanlar, toplu konut alanları, iş merkezleri ve yüksek yapılar, modern Ankara’nın görünümünü belirleyen unsurlar arasında yer aldı.

Eski Ankara ile yeni Ankara arasındaki mimari fark, kentin geçirdiği değişimin en somut göstergelerinden biri. Tarihî mahalleler ve erken Cumhuriyet yapıları, geçmişin izlerini korurken geniş bulvarlar ve yeni yerleşim alanları başkentin büyümeye devam eden yüzünü yansıtıyor.

BAŞKENTİN SOSYAL VE KÜLTÜREL YAŞAMI NASIL DEĞİŞTİ?

Ankara’nın dönüşümü, yalnızca binalar ve yollarla sınırlı kalmadı. Başkentlik sonrasında kentte eğitim, kültür, sanat ve sosyal yaşam alanlarında da önemli gelişmeler yaşandı. Üniversiteler, tiyatrolar, müzeler, konser salonları ve kültür kurumları, Ankara’nın toplumsal yapısının şekillenmesinde etkili oldu.

Cumhuriyet’in ilk dönemlerinde oluşturulan kamusal alanlar, kent sakinlerinin bir araya gelmesini ve yeni sosyal alışkanlıkların gelişmesini destekledi. Parklar, meydanlar ve kültür yapıları, başkentin gündelik yaşamında önemli yer tuttu. Sonraki yıllarda üniversite öğrencilerinin, memurların, işçilerin ve farklı meslek gruplarının kentte artan varlığı, Ankara’nın sosyal dokusunu çeşitlendirdi.

Ankara’nın farklı bölgelerinde oluşan mahalle kültürü de bu büyümeden etkilendi. Geleneksel yerleşim alanlarıyla yeni konut bölgeleri arasında farklı yaşam biçimleri gelişti. Kentin genişlemesi, hemşehri dayanışmalarının ve farklı bölgelerden gelen toplulukların şehir yaşamındaki görünürlüğünün artmasına da zemin hazırladı.

Bugün Ankara, kamu çalışanlarından üniversite öğrencilerine, sanayi ve hizmet sektörü çalışanlarından kültür-sanat çevrelerine kadar farklı toplumsal kesimleri bir araya getiriyor. Bu çeşitlilik, başkentin yalnızca siyasi kararların alındığı bir merkez olmadığını; aynı zamanda geniş bir toplumsal ve kültürel yaşam alanı olduğunu da gösteriyor.

103 YILDA DEĞİŞEN ANKARA, KORUNAN TARİH

Cumhuriyet’in 103. yılına ulaşılırken Ankara’nın geçirdiği dönüşüm, Türkiye’nin modernleşme ve kentleşme tarihinin önemli bir bölümünü oluşturuyor. Başkentlik kararıyla hızlanan gelişim, şehrin nüfusunu, ekonomik yapısını, mimarisini ve toplumsal yaşamını yeniden şekillendirdi.

Bununla birlikte Ankara’nın tarihi, yalnızca Cumhuriyet döneminde başlamıyor. Kentin geçmişi antik dönemlere kadar uzanıyor; Ankara Kalesi ve çevresindeki tarihî dokuda farklı uygarlıkların ve dönemlerin izleri görülebiliyor. Cumhuriyet döneminde ortaya çıkan modern başkent yapısı, bu eski kent dokusunun üzerine eklenen yeni bir tarihsel katman oluşturdu.

Bugün Ankara’da tarihî mahalleler, erken Cumhuriyet yapıları, geniş bulvarlar ve modern yerleşim alanları aynı kent içinde bir arada bulunuyor. Bu farklılıklar, başkentin geçirdiği dönüşümü hem mimari hem de toplumsal açıdan görünür kılıyor.

Bir dönem yeni devletin yönetim merkezi olarak yeniden planlanan Ankara, aradan geçen 103 yılda milyonlarca insanın yaşadığı büyük bir metropole dönüştü. Kentin önündeki temel meseleler arasında büyümeyle birlikte artan ulaşım ihtiyacı, konut talebi, çevrenin korunması ve tarihî dokunun gelecek kuşaklara aktarılması bulunuyor.

Ankara’nın 103 yıllık Cumhuriyet hikâyesi, bir başkentin nasıl kurulduğunu ve zaman içinde nasıl değiştiğini gösteriyor. Ulus’un tarihî sokaklarından Kızılay’ın hareketli caddelerine, erken Cumhuriyet yapılarından yeni yerleşim bölgelerine uzanan bu dönüşüm, kentin geçmişini ve bugünkü kimliğini birlikte anlamak için önemli bir çerçeve sunuyor.

Le Corbusier başkenti nasıl şekillendirdi? Ankara’nın kaçan fırsatı ve Çankaya'daki sessiz mirasıAnkara Haberleri

İMALAT-I HARBİYE'DEN DOĞAN KÖKLÜ SPOR GELENEĞİ

Ankaragücü'nün tarihi kökleri, Osmanlı döneminde askerî fabrikalarda ve savunma sanayisinde görev yapan işçilerin oluşturduğu spor çevrelerine uzandı. Kulübün geçmişindeki İmalat-ı Harbiye etkisi, futbolun yalnızca bir eğlence faaliyeti olmaktan öte, güçlü bir dayanışma ve ortak kimlik alanı olarak gelişmesinde belirleyici rol oynadı. Kaynaklarda kuruluş tarihi 1910 yılına dayandırılan kulüp, Ankara henüz başkent statüsü kazanmadan önce ortaya çıkan bu eşsiz spor geleneğini kentin siyasi ve toplumsal dönüşümüyle harmanladı. Fabrikalarda çalışanların kurduğu takımlar, emekçiler arasında ortak bir aidiyet duygusunun gelişmesine büyük katkı sağladı ve kulübün halka mal olmasının zeminini hazırladı.

MİLLÎ MÜCADELE DÖNEMİ VE ANKARAGÜCÜ'NÜN TARİHSEL ROLÜ

Ankaragücü'nün tarihsel arka planı, Millî Mücadele yıllarının çetin koşulları ve Ankara'nın üstlendiği tarihî misyonla sıkı bir bağ kurdu. Savunma üretimi ve askerî ihtiyaçlar bakımından hayati bir merkez olan başkentte, bu çevrede emek verenlerin toplumsal yaşamdaki ağırlığı oldukça fazlaydı. Mustafa Kemal Atatürk'ün 12 Ağustos 1923 tarihinde İmalat-ı Harbiye çevresini ziyaret etmesi, kulübün tarih anlatısında en gurur verici dönüm noktalarından biri olarak kayda geçti. 13 Ekim 1923'te Ankara'nın başkent ilan edilmesi ve 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet'in kurulmasıyla birlikte sarı-lacivertli kulüp de bu büyük değişimin merkezinde yer alarak gelişimini sürdürdü.

SAHA İÇİNDEKİ UNUTULMAZ BAŞARILAR VE KUPALAR

Sarı-lacivertli ekip, Türkiye futbol tarihindeki konumunu kazandığı prestijli kupalar ve elde ettiği derecelerle de perçinledi. Özellikle 1970'li ve 1980'li yıllarda yakaladığı çıkışla adından söz ettiren kulüp, 1972 ve 1981 yıllarında Türkiye Kupası'nı müzesine götürmeyi bildi. 1981 yılında elde edilen kupa zaferinin yanı sıra Cumhurbaşkanlığı Kupası'nı da kazanan Ankaragücü, Türk futboluna damga vuran unutulmaz bir dönem yaşadı. Daha öncesinde, 1949 yılında Türkiye şampiyonluğuna ulaşarak ulusal düzeyde de zirveye çıkan başkent temsilcisi, Türk futbolunun ezber bozan ve saygı duyulan aktörlerinden biri hâline geldi.

SARI-LACİVERTLİ RENKLERİN BAŞKENTTE BIRAKTIĞI İZ

Ankaragücü, Ankara'nın spor kültüründe ve tribün geleneğinde kuşaktan kuşağa aktarılan sarsılmaz bir mirasa sahip oldu. Kulübün taraftar topluluğu, yıllar boyunca yalnızca takımın aldığı sportif sonuçları değil, kulübün tarihsel kimliğini ve kentle kurduğu güçlü bağı da büyük bir sadakatle sahiplendi. Maç günlerinde Eryaman Stadyumu'nda ve geçmişteki tüm coşkulu sahnelerde oluşan inançlı atmosfer, takımın şehir yaşamındaki görünürlüğünü en üst seviyede tuttu. İmalat-ı Harbiye'den bugüne uzanan bu onurlu hikâye, Cumhuriyet'in kuruluş felsefesini ve başkent ruhunu yaşatan en değerli futbol destanlarından biri olarak varlığını devam ettirdi.

MAHALLELER VE DERNEKLER TURNUVADA BULUŞTU

Turnuvada Güzelkent Mahallesi, Piyade Mahallesi, İstasyon Mahallesi, Şeyh Şamil Mahallesi ve Elvan Mahallesi’nin yanı sıra Orhanlılar Derneği, Erzurum Federasyonu, Kars-Ardahan-Iğdır Derneği, Ankaralılar Derneği ve Pir Sultan Derneği takımları yer aldı. Anadolu Kaplanları ile Etimesgut Belediyesi Temizlik ekipleri de organizasyonda mücadele eden takımlar arasında bulundu.

Farklı mahalleleri, dernekleri ve belediye ekiplerini bir araya getiren turnuva, katılımcılara Cumhuriyet Bayramı etkinlikleri kapsamında sahada buluşma imkânı sundu. Takımlar, grup aşamasından itibaren üst tura yükselmek ve final etabına ulaşmak için mücadele etti.

FİNAL VE ÜÇÜNCÜLÜK MAÇI 29 EKİM’DE

10 Ekim’de başlayan grup eleme karşılaşmalarının 22 Ekim’e kadar sürmesinin ardından turnuvada çeyrek final aşamasına geçildi. 24 Ekim’de çeyrek final, 27 Ekim’de ise yarı final karşılaşmaları oynandı. Bu maçlarla birlikte turnuvanın son gününde sahaya çıkacak ekiplerin belirlenmesi hedeflendi.

Organizasyonun final programı, 29 Ekim Perşembe günü gerçekleştirilecek karşılaşmalarla tamamlanacak. Program kapsamında saat 13.00’te üçüncülük maçı, saat 14.00’te ise şampiyonu belirleyecek final karşılaşması oynanacak. Mücadelelerin ardından saat 15.00’te kupa töreni ve madalya takdimi düzenlenecek.

CUMHURİYET BAYRAMI COŞKUSU SAHAYA TAŞINACAK

Etimesgut’ta düzenlenen Cumhuriyet Kupası, farklı mahalleleri ve sivil toplum kuruluşlarını spor etrafında bir araya getiren etkinliklerden biri oldu. Grup maçlarıyla başlayan turnuva, final ve üçüncülük karşılaşmalarının ardından düzenlenecek ödül töreniyle sona erecek.

29 Ekim’de oynanacak final maçıyla turnuvanın şampiyonu belli olacak. Kupa töreni ve madalya takdiminin de aynı gün yapılması planlanırken organizasyonun Cumhuriyet Bayramı etkinlikleri kapsamında tamamlanması bekleniyor.

OKUL TAKIMINDAN BAĞIMSIZ BİR KULÜBE DOĞRU

Gençlerbirliği’nin kuruluş hikâyesi, okul sıralarından yeşil sahalara uzanan gençlik girişimine dayanmaktadır. Kulüp, dönemin Ankara Sultanisi, bugünkü adıyla Ankara Atatürk Lisesi'nde okuyan öğrenciler tarafından hayata geçirilmiştir. Öğrenciler, beden eğitimi öğretmeni Ekrem Bey’in oluşturduğu okul futbol takımına bazı arkadaşlarının alınmamasına tepki göstererek kendi takımlarını kurmaya karar vermişlerdir. 14 Mart 1923 tarihinde Gençlerbirliği Spor Kulübü'nün kurulmasıyla sonuçlanan bu girişim, başlangıçta öğrencilerle okul yönetimi arasında yaşanan bir anlaşmazlığa dayanmaktaydı. Ancak süreç içerisinde taraflar uzlaşmış ve kulüp kendi bağımsız kimliğiyle futbol hayatına resmen adım atmıştır.

KIRMIZI-SİYAH RENKLERİN EFSANEVİ HİKÂYESİ

Gençlerbirliği denildiğinde ilk akla gelen kırmızı-siyah renklerin seçilmesi, kulübün tarihindeki en dikkat çekici ayrıntılar arasında yer almaktadır. Bu renklerin nasıl belirlendiğine dair iki farklı güçlü anlatı bulunmaktadır. Rivayetlerden ilkine göre renkler, Ankara’da yetişen kırmızı ve siyah tonlarıyla bilinen gelincikten esinlenilerek seçilmiştir. Diğer yaygın anlatıya göre ise kulübün kuruluş döneminde Karaoğlanoğlu Hanı'ndaki dükkânlarda bulunan kumaş seçenekleri, renk tercihinde belirleyici rol oynamıştır. Kesinliği konusunda farklı görüşler bulunsa da kırmızı-siyah renkler zamanla kulübün en büyük ayırt edici simgesine dönüşmüştür.

CUMHURİYET’İN BAŞKENTİNDE BÜYÜYEN BİR DEĞER

Gençlerbirliği’nin kuruluşundan yaklaşık yedi ay sonra, 13 Ekim 1923 tarihinde Ankara başkent ilan edilmiş; 29 Ekim 1923’te ise Cumhuriyet resmen ilan edilmiştir. Böylece kulübün ilk ayları, Türkiye’nin yönetim merkezi ve rejimi bakımından tarihi değişimlerin yaşandığı bir döneme denk gelmiştir. Ankara, Millî Mücadele yıllarında siyasi ve askerî merkez olmasının ardından Cumhuriyet döneminde yeni kurumların ve toplumsal örgütlenmelerin geliştiği bir kent haline gelmiştir. Gençlerbirliği, bu sürecin başlangıcında ortaya çıkan ve varlığını bir asrı aşkın süredir kesintisiz bir şekilde sürdüren nadide kuruluşlardan biri olarak öne çıkmaktadır.

ANKARA LİGİ’NDEN AVRUPA SAHNELERİNE UZANAN BAŞARI

Gençlerbirliği, kuruluşunun hemen ardından Ankara futbolunun en öne çıkan takımları arasında yer almayı başarmıştır. Ankara Ligi’nde uzun yıllar mücadele eden kırmızı-siyahlılar, kazandığı 10 şampiyonluk ile organizasyonun en başarılı ekiplerinden biri olmuştur. Kulüp, yerel başarılarını ulusal düzeye de taşıyarak 1941 yılında Beşiktaş’ı finalde 4-1 mağlup edip Türkiye futbol birinciliğini kazanmış, 1946 yılında ise Türkiye şampiyonluğuna ulaşmıştır. 2003-2004 sezonunda ise UEFA Kupası'nda Blackburn Rovers, Sporting Lizbon ve Parma gibi devleri eleyerek Avrupa'da unutulmaz başarılara imza atmıştır.

EGO otobüslerinin sefer saatleri, hat yetersizlikleri ve ulaşımda yaşanan sorunları daha önce de okuyucularının gündeme taşıdığı Yeni Ankara, bu kez sosyal yardım alan vatandaşların ulaşım hakkına ilişkin bir taleple karşılaştı. Güllü Genç'in ilettiği şikâyet, Ankara'nın çevre ilçelerindeki ulaşım desteğinin kapsamını yeniden tartışmaya açtı.

Ankara'da EGO yolcularından yeni şikâyet! Bu kez adres 536 hattıAnkara Haberleri

“LÜTFEN AKYURT'U DA KATSINLAR”

Yeni Ankara'ya ulaşarak yaşadığı sorunu anlatan Güllü Genç, sosyal yardım kapsamında verilen ulaşım kartını Akyurt'ta kullanamadığını söyledi.

Genç, mesajında şu ifadeleri kullandı:

Vatandaşın talebi, sosyal destekten yararlanan ancak ulaşım ihtiyacını çevre ilçelerdeki toplu taşıma hatları üzerinden karşılayan kişilerin durumunu gündeme getirdi.

SOSYAL ABONMAN HANGİ HATLARDA GEÇERLİ?

Ankara Büyükşehir Belediyesi tarafından 1 Şubat 2026'da başlatılan Sosyal Abonman uygulaması, belediyeden sosyal destek alan ve kişiselleştirilmiş EGO kartına sahip 18-65 yaş arasındaki hak sahiplerine aylık 60 ücretsiz biniş hakkı sağlıyor.

ABB'nin uygulamanın başlangıcında yayımladığı açıklamaya göre destek, EGO otobüsleri, metro, ANKARAY ve Başkentray'da geçerli olacak şekilde planlandı. Özel Halk Otobüsleri (ÖHO) ile Özel Toplu Taşıma Araçları (ÖTA) ise kapsam dışında bırakıldı.

Öte yandan Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin 9 Şubat 2026 tarihli tutanaklarında, Sosyal Abonman uygulamasının yalnızca merkez hatlarda geçerli olduğu açıkça belirtiliyor. Dolayısıyla bir hattın EGO tarafından işletilmesi, ücretsiz ulaşım desteğinin o hatta mutlaka geçerli olduğu anlamına gelmiyor.

Ankara'da iki hatta ulaşım krizi! EGO'dan yanıt bekliyorlarAnkara Haberleri

AKYURT'TAKİ 488 VE 488-3 HATLARI ARASINDAKİ FARK

EGO Genel Müdürlüğünün resmî ulaşım kayıtlarında Akyurt ile Ankara merkezi arasında hizmet veren 488 ve 488-3 numaralı hatlar yer alıyor. Akyurt-Altınova-Ulus-Sıhhiye güzergâhında çalışan 488 numaralı hat EGO, 488-3 numaralı hat ise Özel Toplu Taşıma Aracı olarak listeleniyor.

488-3 numaralı hattın ÖTA statüsünde bulunması, Sosyal Abonman uygulamasının özel toplu taşıma araçlarını kapsam dışında bırakması bakımından önem taşıyor. Merkez hat sınırlaması ise EGO tarafından işletilen dış ilçe hatlarında da ayrıca değerlendirilmesi gereken bir koşul oluşturuyor.

Güllü Genç'in şikâyetinde kartını hangi otobüste ve hangi hat numarasında kullanamadığı belirtilmediğinden, yaşanan sorunun kesin teknik nedeni henüz belirlenebilmiş değil.

ANKARAKART GEÇERLİ, PEKİ ÜCRETSİZ ULAŞIM NEDEN GEÇMİYOR?

EGO Genel Müdürlüğü, 2020 yılında Çubuk ve Akyurt'taki Özel Toplu Taşıma Araçlarını da ANKARAKART sistemine dahil etmişti. Böylece vatandaşların bu araçlarda elektronik ulaşım kartıyla ödeme yapabilmesinin önü açılmıştı.

Ancak ANKARAKART ile ücretli yolculuk yapılabilmesi, Sosyal Abonman kapsamındaki ücretsiz biniş hakkının da aynı araçlarda kullanılabileceği anlamına gelmiyor. Sosyal Abonman'ın geçerli olduğu araç ve hatlar, uygulamaya ilişkin ayrı kurallarla belirleniyor.

AKYURT'TAKİ VATANDAŞLAR İÇİN YENİ DÜZENLEME YAPILACAK MI?

Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Mansur Yavaş, Sosyal Abonman uygulamasını duyururken ücretsiz ulaşım desteğinin aşamalı olarak genişletileceğini ve tüm Ankaralıları kapsamasının hedeflendiğini açıklamıştı.

Akyurt'tan Yeni Ankara'ya ulaşan son şikâyet, bu genişlemenin çevre ilçelerde nasıl uygulanacağı sorusunu yeniden gündeme getirdi.

Özellikle sosyal yardım alan vatandaşların kullandığı dış ilçe hatlarının ücretsiz ulaşım kapsamına alınıp alınmayacağı ve Özel Toplu Taşıma Araçları için yeni bir düzenleme yapılıp yapılmayacağı açıklığa kavuşturulmayı bekliyor.

Güllü Genç ise Yeni Ankara aracılığıyla yaptığı çağrıyla ulaşım desteğinin Akyurt'ta da kullanılabilmesini talep ediyor.

2025’TE 1 MİLYON 125 BİNİ AŞKIN ZİYARETÇİ

Anıtkabir, 29 Ekim 2025’te 1 milyon 125 bin 311 kişiyi ağırladı. Bu sayı, 2024 Cumhuriyet Bayramı’nda kaydedilen 745 bin 920 ziyaretçinin yaklaşık 379 bin üzerinde gerçekleşti. Böylece iki yılın verileri karşılaştırıldığında, 2025’te 29 Ekim günü Anıtkabir’e yönelik ziyaretçi sayısında belirgin bir artış görüldü.

2025 yılı, Anıtkabir’in genel ziyaretçi toplamı bakımından da yoğun geçti. Yıl boyunca anıt mezarı 8 milyon 242 bin 170 kişi ziyaret etti. Bu sayı 2024’te 6 milyon 550 bin 480, 2023’te ise 6 milyon 30 bin 680 olarak kayıtlara geçmişti. Ancak yıllık toplam ziyaretçi sayısı ile yalnızca 29 Ekim günü gerçekleşen ziyaretler farklı ölçümler olduğundan, iki veri ayrı değerlendirilmelidir.

2023’TEKİ REKOR HÂLÂ AŞILAMADI

29 Ekim ziyaretçi sayılarına bakıldığında, en yüksek rakam 2023’te, Cumhuriyet’in 100’üncü yıl dönümünde kaydedildi. O gün Anıtkabir’i 1 milyon 182 bin 425 kişi ziyaret etti. Bu sayı, 2025’teki ziyaretçi toplamından 57 bin 114 kişi daha fazla.

2024’te ise 29 Ekim günü Anıtkabir’e gelenlerin sayısı 745 bin 920’de kaldı. Böylece son üç yılın verileri, Cumhuriyet Bayramı’nda ziyaretçi sayısının yıldan yıla değişebildiğini ortaya koydu.

2026’DA GÖZLER YENİ ZİYARETÇİ SAYISINDA

29 Ekim 2026’da Anıtkabir’i kaç kişinin ziyaret edeceği, gün sonunda açıklanacak verilerle belli olacak. Geçmiş yıllardaki rakamlar, Cumhuriyet Bayramı’nın Anıtkabir’de yoğun ziyaretçi hareketliliğine sahne olduğunu gösterse de bu yıl yeni bir rekor kırılacağını şimdiden söylemek mümkün değil.

2023’teki 1 milyon 182 bin 425 kişilik seviyenin aşılması için bu yılki ziyaretçi sayısının söz konusu rakamın üzerine çıkması gerekiyor. 2025’te 1 milyon sınırının aşılmış olması, 2026 için de ilginin yüksek olabileceğine işaret eden geçmiş veriler arasında yer alıyor. Ancak ziyaretçi sayısı kesinleşmeden rekor beklentisini gerçekleşmiş bir sonuç gibi sunmamak gerekiyor.

Cumhuriyet Bayramı dolayısıyla Anıtkabir’e gelen ziyaretçiler, Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün mozolesini ziyaret ederek Cumhuriyet’in kuruluş yıl dönümünü burada anıyor. 2026’nın ziyaretçi sayısı açıklandığında hem geçen yılın rakamıyla hem de 2023’te kırılan rekorla karşılaştırma yapılabilecek.

SÖZÜN SÖYLENDİĞİ AKŞAMDA NELER YAŞANDI?

1923 yılının sonbaharında Ankara'nın siyasi kulislerinde hükümetin nasıl teşkil edileceği ve devlet yönetiminin hangi mekanizmalarla işleyeceği büyük bir çıkmaz hâline gelmişti. Kurtuluş Mücadelesi'nin olağanüstü şartlarında kurulan Meclis hükümeti sistemi, bakanların meclis tarafından ayrı ayrı oylanarak seçilmesini gerektirdiğinden, yeni kabinenin kurulmasını neredeyse imkânsız kılıyordu. 25 Ekim 1923 tarihinde İcra Vekilleri Heyeti'nin istifa etmesiyle birlikte mevcut kriz doruk noktasına ulaştı. Farklı isimler üzerinde uzlaşma sağlanamaması, başkentte derin bir siyasi belirsizliğe yol açtı. Mustafa Kemal Paşa, yaşanan bu tıkanıklığın ancak köklü bir rejim değişikliğiyle aşılabileceğini çok net bir şekilde görüyordu.

ÇANKAYA KÖŞKÜ’NDEKİ AKŞAM YEMEĞİ

28 Ekim 1923 akşamı, Çankaya Köşkü'nde tarihin en kritik yemeklerinden biri gerçekleşti. Toplantıda İsmet Paşa, Kâzım Paşa, Fethi Bey, Kemalettin Sami Paşa, Halit Paşa, Fuat Bey ve Ruşen Eşref Bey gibi dönemin en önemli isimleri yer aldı. Yemek esnasında Mustafa Kemal Paşa, ertesi gün Cumhuriyet'in ilan edileceğini açıkça ifade etti. Atatürk’ün daha sonra Nutuk adlı eserinde bizzat aktardığı üzere, bu tarihi an masadakilerle paylaşıldı ve nasıl bir yol izleneceğine dair stratejik bir program oluşturuldu. Bu toplantı, halka açık bir duyurudan ziyade, en yakın çalışma arkadaşlarının ortak iradesini ve onayı alma sürecini temsil ediyordu.

İSMET İNÖNÜ İLE GECE BOYUNCA SÜREN ÇALIŞMA

Yemekte alınan kararın ertesi gün Meclis'te hayata geçirilebilmesi için acilen anayasal düzeyde yasal düzenlemeler yapılması şarttı. Mustafa Kemal Paşa ile İsmet İnönü, gece boyunca baş başa çalışarak 1921 Teşkilât-ı Esasiye Kanunu'nun bazı maddelerini değiştirecek kapsamlı bir kanun teklifi hazırladı. Hazırlanan taslağın merkezinde, devletin yönetim biçiminin resmen Cumhuriyet olarak tanımlanması yer alıyordu. Anayasanın birinci maddesine “Türkiye Devletinin hükümet şekli cumhuriyettir.” hükmünün eklenmesi kararlaştırıldı. Yapılan bu yoğun hukuki mesai, ertesi gün Meclis kürsüsüne gelecek olan tarihi teklifin kusursuz bir şekilde yasalaşmasının zeminini hazırladı.

29 EKİM’DE CUMHURİYET İLAN EDİLDİ

29 Ekim 1923 sabahı Halk Fırkası grubunda yapılan çetin toplantılarda hükümet krizine çözüm arandı ve hazırlanan anayasa değişikliği teklifi Türkiye Büyük Millet Meclisi gündemine sunuldu. Mecliste yapılan coşkulu ve tarihi görüşmelerin ardından tasarı kabul edildi ve Türkiye'nin yönetim biçimi resmen Cumhuriyet olarak tescillendi. Oylamanın hemen ardından Mustafa Kemal Paşa, oy birliğiyle Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk cumhurbaşkanı seçildi. Bir önceki akşam Çankaya'daki masada kurulan hayal, Meclis kürsüsünden yükselen “Yaşasın Cumhuriyet!” sesleriyle gerçeğe dönüştü ve Türk milletinin kaderi sonsuza kadar değişti.

SÖZÜN TARİHSEL ÖNEMİ

Bu efsanevi cümlenin değeri, yalnızca bir inkılabın arifesinde sarf edilmiş olmasından değil, tıkanan bir sistemin nasıl cesurca aşılacağını göstermesinden gelmektedir. Millî Mücadele boyunca egemenliğin kayıtsız şartsız millete verilmesi ilkesi, bu hamleyle kurumsal ve nihai kimliğine kavuşmuştur. Atatürk’ün Nutuk'ta anlattığı o unutulmaz Çankaya akşamı, liderlik vizyonunun ve doğru zamanda atılan kararlı adımların bir ulusun tarihini nasıl yeniden yazabileceğinin en somut kanıtı olarak bugün de akıllardadır.

30 EKİM 2026 CUMA HUTBESİ NE ZAMAN YAYINLANACAK?

Diyanet İşleri Başkanlığı Din Hizmetleri Genel Müdürlüğü, her hafta Türkiye genelindeki tüm camilerde okunacak olan Cuma hutbelerini titizlikle hazırlıyor. Genellikle perşembe günleri öğleden sonra veya akşam saatlerine doğru resmi internet sitesi üzerinden kamuoyu ile paylaşılan hutbeler, bazen güncel gelişmelere göre cuma sabahına kadar sarkabilmektedir. 29 Ekim Perşembe itibarıyla 30 Ekim 2026 Cuma hutbesi henüz resmi olarak yayınlanmamıştır.

30 EKİM 2026 CUMA HUTBESİNDE HANGİ KONULAR İŞLENEBİLİR?

30 Ekim 2026 Cuma hutbesinde, Diyanet İşleri Başkanlığının son haftalarda ele aldığı insanlık, aile, merhamet ve toplumsal sorumluluk temalarından hareketle birlik, beraberlik, kardeşlik ve dayanışma konularının işlenebileceği değerlendiriliyor. 16 Ekim'de “İnsan!”, 23 Ekim'de ise “Aile” başlıklı hutbelerin yayımlanmasının ardından, bu hafta aile içerisinde kazanılan sevgi, saygı ve sorumluluk bilincinin toplum hayatına yansıtılması üzerinde durulabilir. Ayrıca 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı'nın hemen ardından okunacak hutbede vatan sevgisi, millî birlik, toplumsal huzur ve ortak değerlerin korunması gibi konulara da yer verilebilir. Müslümanların birbirlerine karşı sorumlulukları, ihtiyaç sahiplerine yardım edilmesi, komşuluk ve akrabalık ilişkilerinin güçlendirilmesi ile genç nesillere ahlaki değerlerin aktarılması da öne çıkabilecek başlıklar arasında bulunuyor.

30 EKİM CUMA HUTBESİ NEREDEN TAKİP EDİLİR?

Vatandaşlar, hutbe yayınlandığı an metnin tamamına (Türkçe, Arapça ve diğer dillerdeki çevirilerine) Diyanet İşleri Başkanlığının resmi web sitesi üzerinden "Cuma Hutbesi" sekmesinden ulaşabilirler. Ayrıca Diyanet'in mobil uygulamaları üzerinden de hutbe metinlerini sesli ve yazılı olarak takip etmek mümkündür.

30 Ekim 2026 Cuma hutbesi Diyanet tarafından yayımlandığı an, hutbenin tam metni, sesli okunuşu ve konusuna dair tüm detaylar sitemizde anlık olarak güncellenecektir.

23 Ekim 2026 Cuma hutbesini okumak için tıklayınız.

İsrail Seçimleri ve Bölgesel Gerilim: İsrail'de gerçekleşen erken genel seçimlerin ardından oy sayım süreci takip edilirken, İsrail Savunma Bakanı Yisrael Katz'dan İran'a yönelik sert açıklamalar geldi. İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi ise diplomasiye ve arabulucu temaslarına öncelik vereceklerini belirtti.

Fed Faiz kararını açıkladı.Küresel piyasaların odağındaki ABD Merkez Bankası (Fed), politika faizini beklentilere paralel şekilde sabit tutma kararı aldı.

Birleşmiş Milletler Dünya Gıda Programı (WFP), Gazze'deki insani kısıtlamalar nedeniyle derinleşen gıda krizinin kritik seviyeye ulaştığını bildirdi.

İspanya'da yaşanan ölümlü tren kazası nedeniyle ülkede ilan edilen yas kapsamında İspanya Kral Kupası'ndaki çok sayıda futbol karşılaşması ertelendi.

TÜRKİYE’DE NELER OLDU?

İçişleri Bakanlığı, geçirdiği trafik kazası sonrası hastanede tedavi gören polis memuru Tayfun Akalan'ın yapılan tüm müdahalelere rağmen şehit olduğunu açıkladı.

Yeni Parti Genel Başkanı Özgür Özel, Mansur Yavaş ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum görüşmesine ilişkin canlı yayında değerlendirmelerde bulundu: "Cumhurbaşkanı, Ankara'nın bekleyen projeleri için Mansur Başkan'dan desteğini istemiş, o da bakanına 'çalışın' demiş. Bundan daha doğal bir şey yok, haberim var. Aramızda en ufak bir sorun yok" ifadelerini kullandı.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Türkiye'ye resmi ziyarette bulunan Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev'i Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde resmi törenle karşıladı. İki lider, baş başa görüşmenin ardından heyetler arası toplantıya başkanlık etti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, ABD Başkanı Donald Trump ile telefon görüşmesi gerçekleştirdi. Görüşmede Türkiye-ABD ikili ilişkilerinin yanı sıra bölgesel ve küresel meseleler ele alındı.

Ankara'da kutlama nedeniyle yollar kapatılıyor. Ankara Emniyet Müdürlüğü, 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı kutlama programları kapsamında 29 Ekim sabah saat 06.00'dan itibaren Atatürk Bulvarı, İsmet İnönü Bulvarı, Kızılay, Ulus ve GMK Bulvarı başta olmak üzere başkentteki birçok ana arterin araç trafiğine kapatılacağını duyurdu.

Türkiye Cumhuriyeti’nin 103. yıl dönümü dolayısıyla yurt genelinde tören ve kutlama hazırlıkları tamamlandı.

İstanbul merkezli operasyonlarda, kaynağı belirsiz yüksek miktarda parayı akladığı tespit edilen şüphelilere yönelik gözaltı kararları uygulandı.

Gençlerbirliği Kulübü, olağanüstü seçimli genel kurul kararı aldı. Kırmızı-siyahlı kulüpte genel kurul 15 Kasım'da, çoğunluk sağlanamaması halinde ise 22 Kasım'da yapılacak.

Çankaya, Keçiören, Etimesgut, Sincan, Yenimahalle, Mamak ve diğer ilçelerde hangi eczanelerin nöbetçi olduğu belli oldu. Vatandaşların eczaneye gitmeden önce telefonla iletişime geçerek nöbet durumunu kontrol etmeleri öneriliyor. Özellikle Güdül, Hasanoğlan ve Temelli'de özel nöbet koşulları bulunuyor.

29 EKİM'DE ANKARA'DA ECZANELER AÇIK MI?

Ankara Eczacı Odası, 23 Ekim 2026 tarihinde yayımladığı duyuruda Cumhuriyet Bayramı nedeniyle eczanelerin çalışma düzeninde değişikliğe gidildiğini açıkladı.

Duyuruya göre 28 Ekim Çarşamba günü saat 13.00 itibarıyla başlayan resmî tatil süresince yalnızca nöbetçi eczaneler hizmet verecek.

29 Ekim Perşembe günü de aynı uygulama geçerli olacak. Normal mesai yapan eczaneler resmî tatil nedeniyle kapalı kalırken nöbetçi eczaneler ilaç hizmetini sürdürecek.

30 Ekim Cuma günü ise resmî tatilin sona ermesiyle normal çalışma düzenine dönülecek.

Yeni Parti Genel Başkanı Özgür Özel, Sözcü TV canlı yayınında gündeme ilişkin değerlendirmelerde bulunarak Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Mansur Yavaş ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum arasındaki görüşmeye dair açıklamalarda bulundu.

"GÖRÜŞMEDEN HABERİM VAR, BEKLENEN BİR DURUMDU"

Özgür Özel, "Cumhurbaşkanı, Ankara'nın bekleyen büyük projeleri için Mansur Başkan'dan imzasını istemiş, desteğini istemiş; o da bakanına 'çalışın' demiş. Bundan daha doğal bir şey yok, haberim var, şaşılacak bir durum yok, beklenen bir şeydi." dedi.

"ARAMIZDA EN UFAK BİR SORUN YOK"

Özel, "Mansur Başkan ne yapsın, gizli mi görüşsün? Görüştüğünü kendisi paylaşıyor. Mansur Başkan konusundan benim herhangi bir şüphem yok. Aramızda en ufak bir sorunumuz yok." açıklamasında bulundu.

"MANSUR BEY'İN YAKLAŞIMINA SAYGI DUYMAK LAZIM"

Yeni Parti lideri Özel, "Mansur Bey'in yaklaşımına saygı duymak lazım. O diyor ki: 'Ben belediye başkanıyım, görevimin başındayım, görevimi yapacağım, günü gelmeden de bunu konuşmayacağım.' Bu saygıyla karşılanması gereken bir durum." diye konuştu.

"MANSUR YAVAŞ ÖNEMLİ BİR SEÇENEK AMA ADAYIMIZ EKREM İMAMOĞLU"

Özel, "Mansur Yavaş kimsenin ihmal edemeyeceği, Türkiye için önemli bir seçenektir. Ama şu anda adayımız Ekrem İmamoğlu." dedi.