Türkiye'nin 3 yıllık yeni ekonomi haritası açıklandı! OVP'de dejavu!

Cevdet Yılmaz: "Atıl iş gücü ile ilgili söyledim. Burada bir karışıklık var, muhalefet bilerek yapıyor belki ama medyaya da yansıyor. İşsizliği dünya nasıl hesaplıyorsa biz de öyle hesaplıyoruz; kendi icat ettiğimiz bir yöntem yok. Eurostat yöntemi neyse, BM uluslararası hesaplama yöntemi neyse, TÜİK de öyle hesaplıyor. Birine gidip soruluyor; eğer kişi iş aramıyorsa bu, işsiz diye sınıflandırılmıyor. Dünyada da böyle, bizde de böyle.

Atıl iş gücü iki ana eksenden oluşuyor. Birisi potansiyel iş gücü dediğimiz kesim; yani 'İş arıyor musun?' diye soruyoruz, 'Hayır' diyor ama 'Şöyle şöyle bir iş olsa yapar mısın?' dediğimizde 'Evet' diyorsa, bu kişi potansiyel iş gücünde sayılıyor ve atıl iş gücüne dahil oluyor. Ya da günde 4 saat çalışan biri var, '8 saatlik iş olsa yapar mısın?' deyince 'Evet' diyorsa, bu da zamana bağlı eksik istihdam dediğimiz başlık altında atıl iş gücü kapsamına dahil ediliyor. Bu iki unsur atıl iş gücünü oluşturuyor.

Bunu azaltma yönünde politikalar ortaya koymuş durumdayız. Bizim genç nesillere, çocuklara emeğin değerini çok iyi anlatmamız lazım. Maalesef iş gücü piyasalarına girmeyen önemli bir kitle var. Çalışmayan, çalışmaya ilgi duymayan önemli bir kitle olduğunu görüyoruz; bunu da azaltmamız lazım. Bu da emeği ve üretimi yüceltmekle; bunu eğitim sisteminden iletişim politikalarına kadar her alanda güçlendirmekle olabilecek bir şey. Genç nesillerin tarımda, sanayide, bilişimde; hangi alanda olursa olsun üretmeye daha fazla ilgi duymasını sağlamamız lazım.

İkincisi, Doğu ve Güneydoğu başta olmak üzere mesleki eğitimin önemli olduğu ortaya çıkıyor. Metropollerde ise kadınların çocuk bakım imkanlarının daha çok geliştirilmesi gerektiği görülüyor. Burada da kreş seferberliği başlattık, buna dair adımlar atıyoruz.

Atıl iş gücü, işsizlik değildir. Muhalefet 'geniş tanımlı işsizlik' diyor, böyle bir şey yok. Bu uluslararası bir tanım değil. Atıl iş gücü atıl iş gücüdür, işsizlik de işsizliktir. İşsizlik rakamı uzun süredir tek hanede ama atıl iş gücü dediğimiz rakam yüksek. Bu bir sorun, kabul ediyoruz ama adını doğru koymamız lazım."

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz: "OVP'yi hazırlarken seçimlerin zamanında olacağını düşünerek hazırladık, spekülatif varsayımda olmadık. Seçimi öne alacaksa Meclis'in takdirinde"

Mehmet Şimşek:

"Biz kayıt dışılıkla mücadele ederken samimi bir şekilde gönüllü uyumu önceliyoruz. Yani kayıt dışı kesimleri veya vergiye uyumda sorun yaşayan kesimleri cezalandırma gibi bir yaklaşımımız hiçbir zaman olmadı. Tespitlerimizde genelde mükellefe gidip, 'Düzeltin, tespitlerimiz bu.' diyoruz. Hatta Vergi Denetim Kurulu yeni birtakım prensipler, ilkeler ortaya koydu. Biz önceden tespitlerimizi mükellefle paylaşıyoruz. 'Biz denetlemeden siz düzeltmek isterseniz buyurun düzeltin.' diyoruz. Bu önemli bir husus.

Peki denetim nerede yoğunlaşıyor? Sahada algı farklı ama her yüz büyük şirketten 31'ini denetliyoruz. Yani büyük şirketlerde denetim oranı 2026 için yüzde 31,3. 2024 yılında bu oran yüzde 11 civarındaydı. Dolayısıyla büyük şirketlerde denetimi üçe katlamışız. Orta ölçekte de artırmışız; yüzde 3,6'dan yüzde 7,3'e. Ama küçük ölçekte... Toplumda 'küçüklerle uğraşılıyor' diye bir algı var. Öyle bir şey yok. Burada denetim oranı yüzde 2,1 iken bu sene yüzde 1,1'e geriledi. Dolayısıyla gönüllü uyum esas, rehberlik esas ama burada tabii ki büyüklere bir yoğunlaşma var.

Gelir vergisi beyannameleri ciddi şekilde arttı. 3,8 milyon beyannameden 5,5 milyon gibi bir rekora ulaştık; bu da vergi gelirlerine yansıdı. 2021'de verginin milli gelire oranı yüzde 15,4 idi. 2023'te 16,6'ya çıktı. 2026'da ise yüzde 17'nin üzerine çıktı. 2027'deki tahminimiz ise yüzde 17,9."

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek: "Yatırımlardan kesintiyle kamuda tasarruf olduğu algısı doğru değil. Yatırımların milli gelir içerisindeki payında 2027 bütçesinde 2026'ya göre bir düşüş yok. Tam aksine yedek ödenekte park ettiğimiz yatırımların hızlandırılması kapsamında kullanacağımız, kullanmayı planladığımız ödeneklerle birlikte milli gelire oranla kamu yatırımlarının payında cüzi de olsa artış, yükseltme gibi bir durum söz konusu. Dolayısıyla 'tasarrufu yatırımları azaltarak yapıyorsunuz' ifadesi tam gerçeklerle uyuşmuyor.

Kamuda tasarrufta bir başarı var. Rakamlara yansıtıldı. Burada güçlü bir irade var. Cumhurbaşkanımızın güçlü bir iradesi var çünkü 2024'te Cumhurbaşkanımız tasarruf genelgesi yayımladı. 'Daha önce de yayımlandı, sonuç alınmadı' diyebilirsiniz. Bu defa çok farklı bir çerçeve oluşturuldu. Önce çok güçlü izlenen denetleme, raporlama ve yaptırım çerçevesi oluşturuldu. Bir sahiplenme söz konusu. Burada Maliye Bakanlığı yaptırım boyutu hariç izleme, denetleme ve raporlama boyutlarında çok güçlü fonksiyon ifade ediyor ve sonuç alıyoruz.

Tasarruf genelgesi kapsamında harcamalara bakarsanız, vatandaşlara hatırlatma açısından burada taşıtlar var, kamu binaları, haberleşme giderleri, seyahat giderleri, enerji, su, kırtasiye ve demirbaşlar var. Üç aşağı beş yukarı kamunun cari tüketiminin önemli boyutları burada yer alıyor. Savunma tabii ki hariç. Burada şunu söyleyeyim; tasarruf genelgesinden önceki 10 yılda bu kalemlerin bütçe içindeki payı yüzde 4,6 idi. Bugün bu kalemlerin payı 2025 sonu itibarıyla yüzde 2,9. 2026'da da çok fazla değişmeyecek muhtemelen. Burada cari fiyatlarla baktığınız zaman bu tasarruf 484 milyar liraya tekabül ediyor. Bu da 6 bakanlığın bütçesinden daha büyük bir rakama tekabül ediyor.

Vatandaşların sahada en çok dile getirdiği konu kamuda taşıt kullanımı. 2025'te sözleşmesi sona eren kiralık araçlarda, yenilenen sözleşmelerde kiralanan taşıt sayısını yüzde 21 düşürdük. 2025 yılında diyelim ki 100 taşıtın kiralama sözleşmesi bitti; yenilerken bunu 79 olarak yenilemişiz. Basitleştirmek için söylüyorum, burada güçlü bir tasarruf var.

Yatırımlar boyutuna bakarsanız doğru, sadece hizmet binalarının bakımını gözden geçirdik, bunları sınırladık, doğru. Ama zaruri haller dışında, deprem gibi kaygılar ve tespitler nedeniyle yenilenen binaları kenarda bırakırsak doğru. Bunların yenilenmesinde temkinliyiz. Özellikle enerji ve su kullanımı konusunda ciddi tedbirler aldık. Dolayısıyla bir tasarruf var."

TCMB Başkanı Fatih Karahan: "En son enflasyon raporumuzda aslında 2026 yıl sonu enflasyonunu tahminimizi güncellerken 2027 için ve sonrası için olan süreci aslında OVP sürecinde yapacağımızı daha önce anons etmiştik. Bugün yapılan revizyon da aslında bunun bir yansıması. Dolayısıyla bir soruda "TCMB'nin hedeflerinden yüksek hedef açıklandığı" söylendi ama eşgüdüm içinde birlikte belir hedefler bunlar. Dolayısıyla aslında eşgüdümü bundan sonraki süreçte özellikle yönetilen yönlendirilen fiyatlarda daha güçlü olacağı mesajını da içeriyor. Onun dışında revizyona bakacak olursak tabi ki bir yıl içinde enflasyonun gerçekleşmesi hedefin üstünde olduğunda bunun önümüzdeki yıla ve ondan sonraki yıllara bir miktar sarkan etkisi oluyor. Bir diğer kısmı aslında küresel konjonktürde değişen dinamikleri yansıtıyor. Son yıllara baktığımızda arz şoklarının çok sık ve çok daha yüksek boyutlarda görüldüğü küresel ekonomiden bahsediyoruz. 2020'den bu yana baktığımızda çok net görebilirsiniz. Önce pandemi ile başladı. Daha sonra tedarik zincirinde yaşanan dönem dönem sıkıntılar, ticaret savaşları ve bu yıl gerçekleşen fiziksel savaşlar bunların enflasyon dinamiğine ciddi etkileri oluyor. Nitekim bu yıl da bu etkinin 7 puana yakın olduğunu hesaplıyoruz. Bu 7 puan içinde çeşitli kalemler söz konusu. Doğrudan etkiler var. Enerji maliyetlerinin artması kaynaklı olarak. Ama bu artan enerji maliyetleri dışında bunun ulaştırma hizmetlerine yansıyan etkileri. Ulaştırma hizmetlerinin gıdadan birçok ürüne yansıyan etkileri söz konusu.

Tabii ciddi bir revizyon ama enflasyon görünümünde karamsarlığa sebep olacak revizyon olarak değerlendirmiyoruz. Enflasyon verilerine son dönemde bakıldığında, savaşın olumsuz etkilerine rağmen özellikle talebe dayalı alanlarda enflasyon verilerinin olumlu geldiğini görüyoruz. Bunu temel mallarda görebiliriz. Hem emtia fiyatlarında yaşanan artışlara hem de kurda bir miktar daha yıl içinde yaşanan gelişmelerin etkisine baktığımızda, bunlara kıyasla temel mal enflasyonunun daha düşük olduğunu, bunun da talepteki dengelemeyle uyumlu olduğunu, dolayısıyla para politikasının etkileyebildiği kalemlerde başarılı olduğunu görüyoruz."

Cevdet Yılmaz: "Dijital Türk Lirasının kullanıma sunulması ve yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmalarımız devam ederken ,ödeme sistemlerinin ve finansal teknoloji ekosisteminin güvenli ve yenilikçi şekilde gelişmesini destekleyeceğiz."

Program dönemi sonunda 2,1 milyon ilave istihdam, yüzde 8'in altında işsizlik, 2,2 trilyon dolar milli gelir, 450 milyar dolar mal ve hizmet ihracatı, 25 bin dolar kişi başı milli gelir ve tek haneli enflasyonun gerçekleşmesi öngörülüyor. Bununla birlikte Güçlü istihdam, büyüyen ekonomi ve daha yüksek refahta bir Türkiye modeli vaat ediliyor. Ancak Türkiye ekonomisinde benzer vaatler uzun yıllar boyunca aynı şekilde verilmişti.

Cevdet Yılmaz: "2026'da yüzde 28,4 olarak gerçekleşmesini beklediğimiz enflasyonun

-2027'de yüzde 21'e

-2028'de yüzde 13,5'e

-2029'da yüzde 9'a gerileyerek program sonunda yeniden tek haneli seviyelere inmesini hedefliyoruz."

Cevdet Yılmaz: "2026'da yüzde 8,1 gerçekleşmesini beklediğimiz işsizlik oranını

-2027'de yüzde 8'e

-2028'de yüzde 7,8'e

-2029'da yüzde 7,6'ya düşürmeyi hedefliyoruz."

Cevdet Yılmaz: "2026'da yüzde 3,3 olarak beklediğimiz büyümenin kademeli güçlenerek

-2027'de yüzde 4,2'ye

-2028'de yüzde 4,6'ya

-2029'da yüzde 5'e ulaşmasını öngörüyoruz."

Cevdet Yılmaz: "Önümüzdeki dönemde temel hedefimiz fiyat istikrarını kalıcı hale getirerek enflasyonu tek haneli seviyelere indirmek ve mali disiplinimizi güçlü biçimde muhafaza etmektir. Büyümenin toplumun tüm kesimlerine daha güçlü şekilde yansıması amacıyla istihdamı artıracak, atıl iş gücünü azaltacağız."

Cevdet Yılmaz: "Kur Korumalı Mevduattan çıkış sorunsuz şekilde tamamlanmıştır. Küresel ekonomik görünümdeki belirsizliklere ve jeopolitik risklere rağmen brüt rezervlerimiz 89,7 milyar dolar artarak 188,2 milyar dolara ulaşmıştır. Rezervlerdeki bu güçlü artış ekonomideki dış şoklara karşı dayanıklılığı desteklemektedir."

Cevdet Yılmaz: "Turizm gelirleri tahminleri ise savaşın etkisiyle 68 milyar dolardan 65 milyar dolara revize edilmiştir. Bu güncellemeler programımızın yönünde veya ana çerçevesinde bir değişiklik anlamına gelmemektedir. Nitekim 2026'da öngörülmeyen ölçekte ortaya çıkan savaş ve beraberindeki enerji ve emtia şoku, dış talepteki zayıflama ile birlikte tüm ekonomide ilave yük oluşmuştur. Buna rağmen Türkiye ekonomisi üretmeye, büyümeye ve istihdam oluşturmaya devam etmektedir."

Cevdet Yılmaz: "Enerji fiyatlarındaki yükselişin dış dengemiz üzerinde doğrudan etkisiyle enerji ithalatı tahminimiz 63 milyar dolardan 71 milyar dolara yükselirken, dış ticaret açığı tahminimiz 96 milyar dolardan 105 milyar dolara çıkmıştır. Buna bağlı olarak cari işlemler açığının milli gelire oranına ilişkin tahminimizi de yüzde 2,6 olarak güncelledik."

Cevdet Yılmaz: "Geçtiğimiz yıl OVP'yi hazırlarken 2026 yılı için 64,3 dolar olarak varsaydığımı brent petrol fiyatı ortalamada 89,3 dolara yükselmiştir. Enerji dışı emtia fiyatlarında yüzde 5,7 oranında düşüş beklerken bugün yüzde 18,6 oranında bir artış tahmin öngörülmektedir. Küresel enflasyon tahmini ise bu gelişmelere bağlı olarak yüzde 3,6'dan yüzde 4,7'ye yükselmiş durumdadır. Özellikle savaşla birlikte enerji ve emtia fiyatlarında ortaya çıkan arz yönlü baskılar ve ticaret ortaklarımızdaki zayıflama doğal olarak 2026 yılı ekonomik tahminlerimize yansımıştır. 2026 yılı büyüme tahminimizi yüzde 3,3 olarak güncelledik. Sanayi büyümesi tahminimiz yüze 2,3'e gerilerken, yıl sonu enflasyon tahminimiz yüzde 28,4'e yükseldi."

Cevdet Yılmaz: "Geçtiğimiz yıl esas aldığımız varsayımlar bu yılın başında bölgemizde savaş başta olmak üzere meydana gelen hadiseler doğrultusunda güncellenmiştir. Geçtiğimiz OVP'deki varsayımların başında gelen küresel büyüme tahmini aşağı yönlü revize edilmektedir. Ticaret ortaklarımızın büyüme tahmini yüzde 2,4'ten yüzde 1,6'ya Avro bölgesi büyümesi yüzde 1,2'den yüzde 0,9'a gerilerken, bölgemizde yaşanan savaşın etkisinin en belirgin görüldüğü Orta Doğu ve Kuzey Afrika ülkelerinde ise yüzde 3,4 olarak öngörülen büyüme bu yıl yüzde -0,5'e kadar gerilemiştir."

Cevdet Yılmaz: "Dünya ekonomisi son dönemde ekonomik, teknolojik ve jeopolitik gelişmelerin iç içe geçtiği, öngörülebilirliğin azaldığı ve risklerin tarihi yüksek seviyelere çıktığı yeni bir süreçten geçmektedir. Türkiye ekonomisi de dünyadan ve bölgede yaşanan gelişmelerden bağımsız değildir. Özellikle bölgemizdeki savaşın doğrudan ve dolaylı etkileri, enerji ve emtia fiyatlarından küresel ticarete, enflasyon görünümünden büyüme beklentilerine kadar birçok alanda hissedilmektedir."

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, ekonomide 2027-2029 yıllarını kapsayan güncel Orta Vadeli Programı'nı (OVP) kamuoyuna duyuruyor.