TCMB'den akaryakıt analizi: Brent petroldeki %10’luk artış enflasyonu nasıl etkiliyor?

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın akaryakıt fiyatları ve eşel mobil mekanizmasına ilişkin yayımladığı analiz, küresel petrol fiyatlarındaki yükselişin enflasyon üzerindeki etkisini ortaya koydu. Çalışmaya göre Brent petrol fiyatında yüzde 10’luk artış, tüketici enflasyonunu 12 ayın sonunda doğrudan ve dolaylı etkilerle 1 puan artırıyor. Toplam etkinin ise 24 ay içinde yaklaşık 1,2 puana ulaştığı hesaplandı.

EŞEL MOBİLİN ENFLASYONA ETKİSİ HESAPLANDI

Analizde, mart ayında devreye alınan eşel mobil mekanizmasının akaryakıt fiyatlarındaki artışın tüketiciye yansımasını vergi ayarlamalarıyla sınırladığı vurgulandı. Bu sistemin, özellikle uluslararası petrol fiyatlarının yükseldiği dönemlerde otomatik dengeleyici işlev gördüğü belirtilirken, akaryakıt fiyatlarındaki oynaklığın da azaltıldığı ifade edildi.

Değerlendirmede, akaryakıt harcamalarının 2026 yılı tüketici sepetindeki payının yüzde 3,21 olduğu hatırlatıldı. Akaryakıt fiyatlarındaki yükselişin yalnızca doğrudan değil, ulaştırma hizmetleri ve işlenmemiş gıda başta olmak üzere çok sayıda alanda maliyet baskısını artırarak dolaylı etkiler de yarattığına dikkat çekildi.

PETROL FİYATI ARTTIKÇA BASKI BÜYÜYOR

Çalışmada, Brent petrol fiyatlarındaki yükselişin enflasyona geçişkenliğini ölçmek için farklı senaryolar ele alındı. Buna göre, eşel mobil uygulamasının bulunmadığı durumda ortalama Brent petrol fiyatının 70 dolar seviyesinde gerçekleşmesi halinde yıllık enflasyon tahmininin 12 aylık dönemde 1,9 puan yukarı yönlü etkilendiği hesaplandı.

Eşel mobil mekanizmasının devrede olduğu senaryoda ise aynı dönemde enflasyondaki doğrudan ve dolaylı artışların 1,3 puan daha düşük gerçekleştiği, başka bir ifadeyle artışın yüzde 0,6 seviyesinde kaldığı belirtildi.

“DÜŞÜRÜCÜ ETKİ 3,7 PUANA KADAR ÇIKABİLİYOR”

Analizde, eşel mobil mekanizmasının enflasyonu sınırlayıcı etkisinin petrol fiyatlarının daha yüksek seyrettiği dönemlerde daha belirgin hale geldiği kaydedildi. Ortalama Brent petrol fiyatının 90 dolara çıktığı senaryoda, eşel mobilin enflasyonu düşürücü etkisinin 3,7 yüzde puana kadar ulaştığı ifade edildi.

Akaryakıt fiyatlarının ürün maliyeti, dağıtım zinciri marjları, EPDK gelir payı ve vergilerden oluştuğu hatırlatılan çalışmada, uluslararası petrol fiyatları, rafineri marjları ve döviz kurunun ürün fiyatı üzerinde belirleyici olduğu vurgulandı.

JEOPOLİTİK GELİŞMELERİN ETKİSİ SINIRLANDIRILIYOR

Analizin sonuç bölümünde, jeopolitik gelişmelerin etkisiyle yükselen uluslararası enerji fiyatlarının, para politikasının doğrudan kontrol alanı dışında kaldığına işaret edildi. Buna karşın eşel mobil uygulamasının, enerji fiyatlarındaki artışın yurt içi enflasyona yansımasını önemli ölçüde sınırladığı ve dezenflasyon sürecine destek verebileceği değerlendirmesi yapıldı.