NATO Zirvesi'ne özel 500 bin adet 5 TL basmanın masrafı ne kadar?
Ankara'daki NATO Zirvesi hatıra parası basımı, ekonomik bir tartışma yarattı. 5 TL'lik madeni paraların üretim masrafı ne kadar oldu?
Ankara'nın ev sahipliğinde gerçekleşen 36. NATO Zirvesi, diplomatik trafik kadar başkentteki ekonomi kulislerinde de yankı buluyor. Zirve anısına Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü tarafından özel olarak tasarlanan bimetal (çift metalli) madeni paralar tedavüle girdi. Ancak bu hatıra serisi, sembolik öneminden ziyade dikkat çekici üretim bilançosuyla ön plana çıkıyor. Bağımsız ekonomistlerin güncel bakır, nikel ve çinko pariteleri üzerinden yaptığı hesaplamalar, üretim sürecinin kendi yüz değerinden daha pahalıya mal olduğunu ortaya koydu.
NATO ZİRVESİ HATIRA PARASI BASIM MALİYETİ NE KADAR?
Piyasaya sürülen özel tasarım 5 TL'lik madeni paraların tek bir adedinin üretim bandından çıkış maliyetinin 5,33 TL ile 6,50 TL arasında değiştiği hammadde verilerine yansıdı. Küresel piyasalardaki anlık bakır, nikel ve çinko fiyatlamaları üzerinden elde edilen rakamlara göre, 500 bin adetlik toplam hatıra parası üretiminin faturası 2.665.000 TL ile 3.250.000 TL bandında gerçekleşti. Bu oranlar, madeni paranın fiziksel değerinin 5 TL'lik standart yazılı limitin belirgin şekilde üzerine çıktığını netleştiriyor.
5 TL MADENİ PARA ÜRETİM AŞAMALARI NASIL PLANLANDI?
Darphane bünyesindeki üretim süreçleri, takvime uygun olarak iki ana gruba ayrılarak tamamlandı. Etkinliğin başlangıcında delegasyonlar ve ilk sirkülasyon için 100 bin adetlik ilk etap üretimi gerçekleştirildi; bu aşamanın faturası 533 bin TL ile 650 bin TL arasında hesaplandı. Zirve süresince kamuoyunun talebini karşılamak amacıyla basılan 400 bin adetlik ikinci grubun üretim masrafı ise 2 milyon 132 bin TL ile 2 milyon 600 bin TL aralığına ulaştı. Her iki aşamanın birleşimiyle yarım milyonluk planlanan kapasite hedefine ulaşılmış oldu.
ÜRETİM MALİYETİ NEDEN YÜZ DEĞERİNDEN YÜKSEK?
Ekonomi literatüründe "negatif senyoraj" olarak adlandırılan durum, bir madeni paranın üzerindeki yazılı (nominal) değerin, o paranın üretim masrafının altında kalmasını ifade ediyor. Dolaşıma sunulan 500 bin adet paranın toplam yüz değeri 2,5 milyon TL iken, harcanan maksimum maden ve işçilik maliyetinin 3,25 milyon TL'yi bulması, kamu bütçesi açısından zararına bir üretim yapıldığı anlamına geliyor.
Editörün Notu: Söz konusu 5 TL'lerin günlük ticari sirkülasyona girmekten ziyade koleksiyonerler, diplomatlar ve vatandaşlar tarafından anı olarak saklanacağı öngörülüyor. Bu nedenle ortaya çıkan "negatif senyoraj", sürekli bir bütçe açığından ziyade, tarihi bir güne not düşmek adına göze alınan tek seferlik bir harcamadır.
