Enflasyonda gizli iniş: Sepet değişti, fiyatlar yarım puan aşağıya
TÜFE sepetinde yapılan revizyonla gıda, enerji ve sağlık harcamalarının ağırlığı düşürüldü, lokanta, ulaştırma ve giyim öne çıktı. Uzmanlara göre bu değişiklik enflasyonu yaklaşık yarım puan aşağı çekebilir.
Enflasyonu ve faizi düşürmeyi hedefleyen ekonomi politikası, ocak ayında sert kış koşullarının etkisiyle sekteye uğradı. Türkiye genelinde etkili olan yoğun kar yağışı, özellikle gıda fiyatları üzerinde ciddi baskı yarattı. Gıda enflasyonu ocak ayında yüzde 7,82’ye çıkarak dikkat çekici bir artış kaydetti.
Yılbaşıyla birlikte yapılan kira ve ulaştırma zamlarının da etkisiyle manşet enflasyon aylık bazda yüzde 4,84 yükseldi.
TÜFE SEPETİ GÜNCELLENDİ, ENDEKS 2025=100 OLDU
Uzun süredir beklenen TÜFE madde sepeti ve ağırlık revizyonu da ocak ayı verileriyle birlikte açıklandı. Yeni düzenlemeyle birlikte endeks 2025=100 olarak güncellenirken, harcama gruplarının enflasyon sepetindeki paylarında önemli değişiklikler yapıldı.
Revizyon kapsamında gıda, alkollü içecekler ve tütün, konutla bağlantılı enerji kalemleri, sağlık, haberleşme ve eğitimin ağırlığı azaltıldı. Buna karşılık lokanta ve oteller, ulaştırma, giyim ve ayakkabı ile mobilya harcamalarının payı artırıldı. Bu değişikliklerin, ağırlığı düşürülen kalemlerin enflasyonu yukarı çekici etkisini sınırlayacağı değerlendiriliyor.
KONUTTA DÜŞÜŞ, KİRADA DEĞİŞİKLİK YOK
Revizyonun en dikkat çekici başlığı konut harcamaları oldu. Konutun TÜFE sepetindeki ağırlığı yüzde 15,26’dan yüzde 11,40’a geriledi. Ancak bu düşüş kiradan kaynaklanmadı. Enerji, su, katı yakıtlar, doğal gaz ve elektrik kalemlerinin ağırlıklarındaki azalış, konut grubundaki gerilemenin temel nedeni oldu. Konut bakım harcamalarının payı da aşağı çekildi.
Basında uzun süredir tartışılan “kira ağırlığı düşürülebilir” beklentisine rağmen kira kaleminin payı değişmedi ve yüzde 6,80 seviyesinde kaldı.
SAĞLIK VE EĞİTİM DAHA AZ ETKİLİ OLACAK
Revizyonla birlikte sağlığın enflasyon sepetindeki payı yüzde 4,09’dan yüzde 2,79’a, eğitimin payı ise yüzde 2,31’den yüzde 2,02’ye indirildi. Gıdanın payı yüzde 24,97’den 24,44’e gerilerken, alkollü içecekler ve tütün grubunun payı da yüzde 3,52’den 2,75’e düştü.
Bu düzenleme ile birlikte elektrik, gaz, sigara, hastane ve okul ücretlerindeki artışların enflasyon üzerindeki etkisinin önceki döneme kıyasla daha sınırlı olacağı hesaplanıyor.
LOKANTA, ULAŞTIRMA VE GİYİM ÖNE ÇIKIYOR
Yeni sepetin enflasyonu yukarı yönlü etkileme potansiyeli en yüksek grupları ise lokanta ve oteller ile ulaştırma oldu. Lokanta ve otellerin ağırlığı yüzde 8,32’den yüzde 11,13’e yükselirken, ulaştırmanın payı yüzde 15,53’ten yüzde 16,62’ye çıktı. Giyim ve ayakkabının payı da yüzde 7,16’dan yüzde 7,90’a yükseldi.
Buna göre, önümüzdeki dönemde ulaştırma, yeme-içme ve giyim fiyatlarındaki artışlar enflasyon üzerinde daha belirleyici olacak.
ALT KALEMLERDE DİKKAT ÇEKEN DEĞİŞİMLER
Ana harcama gruplarının altında yer alan kalemlerde de önemli ağırlık değişimleri yaşandı. Elektrik, gaz, cep telefonu, sigara, otomobil alımı ve etin sepetteki payı azalırken; lokanta, ekmek, giyim ve otel harcamalarının ağırlığı artırıldı.
En çok tüketilen ürünlerden biri olan ekmeğin payı yüzde 2,1’den yüzde 3,4’e yükseldi. Payı en fazla artan alt kalem 2,1 puanlık artışla oteller olurken, en büyük düşüş 1,7 puan ile motorlu taşıt alımında görüldü. Alt kalemlerde isim ve yapı değişiklikleri nedeniyle bazı kalemlerin birebir karşılaştırılamadığı da belirtildi.
“REVİZYON ENFLASYONU YARIM PUAN AŞAĞI ÇEKEBİLİR”
İş Portföy Başekonomisti Hande Şekerci, yapılan revizyonun enflasyon üzerinde aşağı yönlü etkisi olacağını hesapladı. Şekerci’nin Ekin Zihni ile birlikte yayımladığı değerlendirme notunda, işlenmemiş gıdanın ve enerjinin TÜFE içindeki payının geçen yıla kıyasla azaldığına dikkat çekildi.
Bu durumun, oynaklığın daha düşük olduğu bir enflasyon yapısına işaret ettiği belirtilirken, ocak ayında yönetilen ve yönlendirilen fiyat artışlarının sınırlı kalması nedeniyle eski ağırlıklarla hesaplanan enflasyonun da yüzde 4,93 civarında olduğu ifade edildi.
Şekerci’ye göre yeni sınıflama ve ağırlık yapısı, yıl sonu enflasyon tahminlerini yaklaşık 0,4-0,5 puan aşağı çekiyor. Ayrıca, yıl ortasında alkollü içecekler ve tütünde yapılması planlanan ÖTV artışından vazgeçilmesi halinde, bunun da enflasyona yaklaşık 0,4 puanlık ilave olumlu katkı sağlayabileceği değerlendiriliyor.
