Kaç kişi sınava girdi, kaç kişi kazandı? YÖK 45 yıllık raporu ilan etti

Bilmeniz Gerekenler: Yükseköğretim Kurulu (YÖK) tarafından paylaşılan "Yükseköğretime Geçiş İstatistikleri" resmi raporuna göre, Türkiye'de üniversiteye başvuran ve yerleşen aday sayıları 1980 yılından 2025 yılına kadar büyük bir değişim kaydetti. 1980 yılında 466 bin 963 olan başvuru sayısı, 2023 yılında 3 milyon 527 bin 443 aday ile tarihi zirvesine ulaştı. 2025 yılı verilerine bakıldığında ise örgütsel ve açıköğretim dahil toplam başvuru sayısı 2 milyon 560 bin 649'a gerilerken, yükseköğretim programlarına yerleşen toplam öğrenci sayısı 778 bin 298 olarak kayıtlara geçti. Bu doğrultuda 1980'de yüzde 8,9 olan yükseköğretime yerleşme oranı, 2025 yılı itibarıyla yüzde 30,4 seviyesinde gerçekleşti.

Türkiye'de yükseköğrenim sisteminin son 45 yıllık gelişim seyrini gösteren resmi veriler, akademi dünyasındaki kitleselleşmeyi ve dönemsel eğilimleri açıkça ortaya koyuyor. YÖK veri havuzundan derlenen kronolojik tablolarda, üniversiteye başvuran ve yerleşen aday sayıları arasındaki makasın sınav sistemleri ve kontenjan politikalarıyla nasıl şekillendiği gözlemleniyor.

GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE KONTENJAN DALGALANMALARI NASIL OLDU?

Yükseköğretim Kurumu (YÖK) istatistik internet sitesinden alınan bilgilere göre, 1980'li yıllarda sınırlı üniversite sayısı nedeniyle yerleşme oranları yüzde 10'un altında seyrediyordu. 1980 yılında sınava giren 466 bin adaydan yalnızca 41 bin 574'ü bir yükseköğretim programına kayıt hakkı kazanabilmişti. 1990'lı yıllara gelindiğinde yeni açılan devlet üniversiteleriyle birlikte başvuru sayısı ilk kez 1 milyon sınırını aşarak kitlesel eğitimin ilk büyük adımı atılmış oldu.

ÜNİVERSİTEYE BAŞVURAN VE YERLEŞEN ADAY SAYILARI

2000'li ve 2010'lu yıllar, açıköğretim fakültelerinin yaygınlaşması ve kontenjan artışları sebebiyle üniversiteye başvuran ve yerleşen aday sayıları tablosunda en yüksek yerleşme oranlarının görüldüğü dönemler oldu. YÖK resmi tablolarına göre 2010 yılında yerleşme oranı yüzde 48,1'e kadar tırmanarak neredeyse her iki adaydan birinin üniversiteli olmasını sağladı. 2020 yılından itibaren ise aday havuzu genişlemesine rağmen yerleşen öğrenci sayısının 1 milyon sınırında sabitlenmesi, oransal olarak bir düşüş trendini beraberinde getirdi.

SINAV SİSTEMİNDEKİ DEĞİŞİKLİKLER ÜNİVERSİTEYE GEÇİŞ ORANLARINI ETKİLEDİ

Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS) döneminden bugünkü Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) sistemine geçiş süreçleri, aday davranışlarını ve kontenjan doluluklarını doğrudan etkiledi. Ek yerleştirmelerin dahil edilmediği yalın verilere göre, 2024 yılında 3 milyon 120 bin 870 aday içinden 987 bin 911 kişi yerleşerek yüzde 31,7'lik bir başarı oranı yakaladı. Sistem içindeki puanlama dinamikleri ve barajların esnetilmesi, başvuru grafiklerinde dalgalı bir yapı oluşturdu.