Reuters: İran, yeni ABD saldırısı halinde hedef listesini genişletebilir

İran ile ABD arasındaki gerilimde yeni bir askeri tırmanma ihtimaline ilişkin dikkat çekici bir iddia gündeme geldi. Reuters’ın üç üst düzey İranlı yetkili ile karar alma süreçlerine yakın bir kaynağa dayandırdığı haberine göre Tahran, ABD’nin İran’a yönelik geniş çaplı askeri operasyonlara yeniden başlaması halinde önceki karşılıklardan daha kapsamlı bir harekât için seçenekler üzerinde çalışıyor.

Reuters’ın kaynakları, İranlı askeri komutanların muhtemel bir karşılığın hedeflerini, coğrafi kapsamını ve zamanlamasını değerlendirdiğini söyledi. Planlama sürecinde yalnızca ABD bağlantılı askeri varlıkların değil, ABD operasyonlarına destek veren ülkelerdeki bazı hedeflerin ve Orta Doğu dışındaki olası noktaların da değerlendirildiği öne sürüldü. Ancak haberde, planların henüz kesinleşmediği ve nihai bir karar alınmadığı açıkça belirtiliyor.

Dolayısıyla gelişme, İran’ın saldırı kararı aldığı anlamına gelmiyor. Reuters’ın aktardığı bilgiler, olası yeni bir ABD harekâtına karşı yürütülen askeri planlama çalışmalarını anlatıyor.

LÜBNAN, YEMEN VE IRAK’TAKİ GRUPLARA HAZIRLIK MESAJI İDDİASI

Reuters’a konuşan iki İranlı yetkiliye göre Tahran, Lübnan, Yemen ve Irak’taki İran’la müttefik gruplara da yeni bir geniş çaplı ABD saldırısı halinde destek vermeye hazır olmaları yönünde mesaj gönderdi.

Kaynaklar, değerlendirilen senaryonun Hürmüz Boğazı’ndan ABD’nin bölgedeki ve bölge dışındaki çıkarlarına kadar uzanan daha geniş bir karşılık ihtimalini içerdiğini ifade etti. Reuters bu bilgileri kaynaklarına dayandırırken söz konusu hazırlık mesajları bağımsız veya resmî kaynaklar tarafından doğrulanmış değil. İran Dışişleri Bakanlığı da Reuters’ın haber yayımlanmadan önce yaptığı yorum talebine yanıt vermedi.

TAHRAN NEDEN DAHA GENİŞ BİR KARŞILIK SEÇENEĞİ ÜZERİNDE DURUYOR?

Reuters’a konuşan kaynaklara göre İran yönetimindeki değerlendirme, ABD’nin yeniden geniş çaplı bir harekât düzenlemesi halinde önceki dönemlerde verilen yanıtların ötesine geçilmesi gerektiği düşüncesine dayanıyor.

Uluslararası Kriz Grubu’ndan İran uzmanı Hamidreza Azizi de Reuters’a yaptığı değerlendirmede Tahran’ın ABD Başkanı Donald Trump’ın geniş bir askeri harekât mı yoksa nükleer tesisleri hedef alan daha sınırlı saldırılar mı tercih edeceğinden emin olmadığını söyledi. Azizi’ye göre İran yönetiminin amacı, karşılığın yalnızca sembolik kalmaması ve caydırıcılığın yeniden kurulması.

Bu değerlendirmeler analist ve kaynak görüşleri niteliğinde; İran’ın resmî olarak açıklanmış yeni bir askeri doktrini veya operasyon emri bulunmuyor.

BİR YANDA ASKERİ HAZIRLIK, DİĞER YANDA KATAR ÜZERİNDEN DİPLOMASİ

Askeri seçenekler değerlendirilirken diplomasi kanalı da tamamen kapanmış değil.

Reuters’ın aktardığına göre İran, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu sırasında Katar arabuluculuğuyla Washington’a yedi günlük bir plan sundu. Teklif; çatışmaların durdurulması, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması, İran limanlarına yönelik ABD ablukasının kaldırılması, bazı dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılması ve petrol yaptırımlarına ilişkin talepler içeriyor.

ABD Başkanı Donald Trump teklifi kabul etmedi. Buna rağmen Washington’ın yanıtının Katar üzerinden İran’a iletildiği ve Tahran tarafından değerlendirildiği bildirildi. Reuters’ın 30 Eylül tarihli haberinde de İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nin, ABD’nin yanıtını Katarlı arabulucular aracılığıyla aldığı belirtilmişti.

Reuters’a konuşan İranlı kaynaklardan biri, dolaylı temaslar devam etse dahi tarafların kısa vadede anlaşmaya varmasını düşük ihtimal olarak gördüğünü söyledi.

TÜRKİYE'NİN TUTUMU NE?

Ankara ise son haftalarda gerilimin yeniden geniş çaplı çatışmaya dönüşmemesi gerektiği yönünde mesajlar veriyor.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, 26 Eylül’de New York’ta yaptığı açıklamada İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile Tahran’ın Hürmüz Boğazı ve çatışmaların sona ermesine ilişkin teklifini görüştüğünü, Amerikan tarafının ilk tepkilerine ilişkin de bilgi aldıklarını söyledi.

Fidan, Türkiye’nin yaklaşımını, savaş yeniden başlamadan diplomatik zeminde çalışmaya devam edilmesi gerektiği şeklinde ifade etti. Dışişleri Bakanı ayrıca bölgedeki diğer ülkelerin de savaşın yayılmasının önlenmesi konusunda benzer kaygılar taşıdığını belirtti.

Fidan 19 Eylül’deki açıklamasında da Katar’ın ABD ve İran’la temaslarını kullanarak arabuluculuk yapmaya çalıştığını ve Katarlı arabulucularla görüştüğünü söylemişti.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan da ağustos ayında ABD Başkanı Trump ile yaptığı görüşmede İran konusunda müzakerelerin sürdürülmesini istemiş ve Türkiye’nin diplomatik çabalara destek verebileceğini ifade etmişti.

GERİLİM NEDEN BÖLGE İÇİN KRİTİK?

İran-ABD geriliminde askeri karşılığın coğrafi olarak genişlemesi yalnızca iki ülkeyi ilgilendirmiyor. Reuters’a göre İran bağlantılı güçlerin Yemen, Irak ve Lübnan’daki olası rolü ile Hürmüz Boğazı ve Kızıldeniz çevresindeki gelişmeler, çatışmanın farklı bölgelere yayılma riskini artırabilecek başlıklar arasında bulunuyor.

Hürmüz Boğazı aynı zamanda küresel enerji ticareti açısından kritik öneme sahip. Son gerilim petrol piyasalarına da yansıdı; Reuters’ın 1 Ekim verilerine göre Brent petrolü günü varil başına 102,31 dolardan kapattı. Fiyat hareketinde ABD-İran gerilimi ve bölgedeki askeri hareketlilik etkili faktörler arasında gösterildi

Şimdilik belirleyici iki başlık bulunuyor: Katar üzerinden yürütülen dolaylı temasların sonuç verip vermeyeceği ve ABD'nin İran'a yönelik yeni geniş çaplı askeri harekât kararı alıp almayacağı.

İran’ın Reuters’a yansıyan askeri hazırlıkları ise bu aşamada bir ihtimale karşı hazırlanan senaryo niteliğinde.