İngiltere Başbakanı Starmer neden istifa etti?

Bilmeniz Gerekenler: İngiltere Başbakanı Keir Starmer, 22 Haziran 2026 Pazartesi günü Downing Street önünde yaptığı açıklamayla İşçi Partisi liderliğinden istifa edeceğini duyurdu. Yeni lideri belirleyecek adaylık başvuruları 9 Temmuz'da açılacak ve yaz tatili öncesi tamamlanacak. Starmer, halefi seçilene kadar başbakan olarak görevde kalacak; yeni lider, Parlamento'nun Eylül'de açılmasından önce göreve gelecek. Görevi Temmuz 2024'te devralan Starmer, iki yılı doldurmadan ayrılıyor. Yarışın önde gelen adayı, geçen hafta Makerfield ara seçimini kazanan Greater Manchester Belediye Başkanı Andy Burnham.

İngiltere siyaseti yeni bir döneme giriyor. Aylardır parti içinden gelen istifa çağrılarına direnen Başbakan Keir Starmer, bugün Downing Street önünde duygusal bir konuşmayla İşçi Partisi liderliğini bırakacağını açıkladı. Yeni lider arayışı 9 Temmuz'da resmen başlayacak.

KEİR STARMER NEDEN İSTİFA ETTİ?

İngiltere Başbakanı Keir Starmer, 22 Haziran 2026 Pazartesi sabahı 10 Downing Street'in önünde yaptığı açıklamayla İşçi Partisi (Labour) liderliğinden istifa edeceğini duyurdu. Yer yer duygulanarak konuşan Starmer, aldığı her kararın sevdiği ülkeyi önceliklendirmeye dayandığını söyledi ve istifa kararını bu çerçevede açıkladı.

Starmer, kararını sabah saatlerinde Kral Charles'a ileterek bilgilendirdiğini, devir teslimin düzenli biçimde gerçekleşmesi için elinden geleni yapacağını ve halefine tam destek vereceğini belirtti.

Temmuz 2024'te yapılan genel seçimde 172 sandalyelik büyük bir çoğunlukla iktidara gelen Starmer, iki yılı doldurmadan görevi bırakıyor. Anketlerde yüzyılın en sevilmeyen başbakanlarından biri olarak öne çıkan Starmer, böylece son on yılda seçimde yenilmek yerine görevinden istifa eden altıncı İngiliz başbakanı oldu.

YENİ BAŞBAKAN BELİRLEME SÜRECİ NE ZAMAN BAŞLAYACAK?

Starmer, yeni liderin belirlenmesi için İşçi Partisi Ulusal Yürütme Kurulu'ndan (NEC) bir takvim oluşturmasını isteyeceğini açıkladı. Buna göre adaylık başvuruları 9 Temmuz'da açılacak ve süreç yaz tatili öncesinde tamamlanacak.

Starmer, halefi belirlenene kadar başbakanlık görevini sürdürecek. Yeni liderin, Parlamento'nun Eylül'deki açılışından önce göreve gelmesi öngörülüyor. İngiltere'nin parlamenter sistemi, iktidar partisinin görev süresi ortasında lider değişikliğine gitmesine ve kazananın genel seçime gerek kalmadan başbakan olmasına imkân tanıyor.

LİDERLİK YARIŞINDA ÖNE ÇIKAN İSİMLER KİMLER?

Yarışın en güçlü adayı olarak Andy Burnham gösteriliyor. 2017'den bu yana Greater Manchester Belediye Başkanlığı görevini yürüten ve "Kuzeyin Kralı" lakabıyla anılan Burnham, 18 Haziran'daki Makerfield ara seçimini oyların yaklaşık yüzde 55'ini alarak kazanmış ve Parlamento'ya girerek liderlik için önünü açmıştı.

Mayıs ayında Sağlık Bakanlığı'ndan istifa eden Wes Streeting de bir liderlik yarışı olması halinde aday olacağını açıklamıştı. Basında adı geçen diğer olası adaylar arasında David Lammy, Shabana Mahmood, Angela Rayner ve Ed Miliband bulunuyor. İşçi Partisi kurallarına göre bir milletvekilinin lidere meydan okuyabilmesi için partinin Avam Kamarası üyelerinin beşte birinin, yani 81 milletvekilinin desteğine ihtiyaç duyuluyor.

STARMER'A İSTİFA BASKISI NASIL ARTTI?

Starmer, aylardır süren bir kriz sürecinin ardından görevi bırakıyor. Mayıs ortasından itibaren 100'den fazla İşçi Partisi milletvekili istifa ya da net bir takvim açıklaması çağrısında bulunmuştu. Yerel ve bölgesel seçimlerde alınan ağır yenilgiler, art arda gelen bakan istifaları ve politika değişiklikleri baskıyı tırmandırmıştı. Üst düzey isimler arasında Dışişleri Bakanı Yvette Cooper'ın da Starmer'a görevi bırakması yönünde telkinde bulunduğu bildirildi.

Sürece dair dikkat çeken gelişmelerden biri de ABD Başkanı Donald Trump'tan geldi. Trump, Pazar günü Truth Social platformunda yaptığı paylaşımda Starmer'ın istifa edeceğini öngörmüş, başbakanı göç ve enerji politikalarında başarısız olmakla eleştirmişti.

İNGİLTERE'DE BAŞBAKAN NASIL SEÇİLİYOR?

İngiltere'de başbakan, Türkiye'deki cumhurbaşkanlığı gibi doğrudan halk oyuyla seçilmez. Sistem dolaylı işler ve mantığını anlamak için tek bir cümleyi akılda tutmak yeterli: Başbakan, Avam Kamarası'nın (House of Commons) güvenine sahip olabilecek kişidir. Genelde bu kişi, parlamentoda en çok sandalyeye sahip partinin lideridir.

İki farklı yoldan başbakan olunur:

1. Genel seçim yoluyla (normal durum)

Seçmenler aslında başbakana değil, kendi seçim bölgelerindeki milletvekiline oy verir. 650 sandalyelik Avam Kamarası'nda çoğunluğu elde eden parti hükümeti kurar. Kral (şu an III. Charles), Avam Kamarası'nın güvenini sağlayabilecek kişiyi (yani çoğunluk partisinin liderini) resmen başbakan olarak atar. Bu atama törenseldir; kralın gerçek bir tercih yetkisi yoktur, teamül neyse onu uygular. Yani pratikte "başbakan seçmek", "iktidar partisinin lideri olmak" demektir.

2. Görev süresi ortasında lider değişimi (şu an yaşanan durum)

Starmer örneğinde olduğu gibi, görevdeki bir başbakan istifa ettiğinde genel seçime gerek yoktur. İktidar partisi kendi içinde yeni bir lider seçer ve kazanan, doğrudan başbakan koltuğuna oturur. İşçi Partisi'nin Avam Kamarası'nda büyük bir çoğunluğu olduğu için, yeni İşçi Partisi lideri otomatik olarak yeni başbakan olur.

İşçi Partisi'nin iç lider seçim süreci şöyle işliyor: Önce adayların belirli sayıda milletvekilinin desteğini (parti milletvekillerinin yaklaşık beşte biri, yani 81 imza) toplaması gerekir. Eşiği geçen birden fazla aday olursa, karar parti üyelerinin oyuna gider - "tek üye, tek oy" (one member, one vote) ilkesiyle kayıtlı parti üyeleri ve bağlı destekçiler oy kullanır. En çok oyu alan kişi hem partinin lideri hem de ülkenin başbakanı olur.

Şu anki takvime bağlarsak: adaylık başvuruları 9 Temmuz'da açılacak, süreç yaz tatili öncesi tamamlanacak ve yeni lider Eylül'de, Parlamento açılmadan göreve gelecek. Starmer o ana kadar başbakan olarak kalmaya devam edecek.