Fransa’da lise protestoları ülkeye yayıldı: 400 okul kapandı, gözaltı sayısı 5 bine ulaştı

Fransa’da lise öğrencilerinin eğitim koşullarına tepki olarak başlattığı protestolar kısa sürede ülke çapına yayıldı. Kalabalık sınıflar, öğretmen ve personel eksikliği, bakımsız okul binaları, yoğun ders programları ve üniversiteye geçiş sistemine yönelik eleştirilerle başlayan eylemler, bazı kentlerde polisle çatışma, yangın ve kamu malına zarar verme olaylarına dönüştü.

Fransa Eğitim Bakanı Edouard Geffray’in açıkladığı verilere göre 2 Ekim Cuma günü yaklaşık 400 lise kapalı kaldı. Bu sayı ülkedeki yaklaşık 3 bin 700 lisenin onda birinden fazlasına karşılık geliyor. Fransa Eğitim Bakanlığından gün içinde aktarılan bir başka veriye göre ise 564 okul ve eğitim kurumu protesto, abluka veya başka bir aksama yaşadı.

Dolayısıyla 400 sayısı kapalı liseleri, 560’ın üzerindeki veri ise eylemlerden çeşitli şekillerde etkilenen kurumları gösteriyor.

Protestoların güvenlik boyutu da hızla büyüdü. İçişleri Bakanı Laurent Nuñez, TF1’e yaptığı açıklamada pazartesi gününden cuma gününe kadar polis tarafından yaklaşık 5 bin kişinin gözaltına alındığını, bunların büyük bölümünü gençlerin ve ergenlerin oluşturduğunu söyledi.

Associated Press'in aktardığı İçişleri Bakanlığı verilerine göre ise yalnızca perşembe günü 1.900’den fazla kişi gözaltına alındı ve 305 polis yaralandı. İki rakam birbiriyle çelişmiyor; biri tek günlük, diğeri birkaç günlük toplam veriyi gösteriyor.

PROTESTOLAR NEDEN BAŞLADI?

Hareket eylül ayının son haftasında Paris bölgesindeki liselerde başladı.

Öğrencilerin taleplerinin merkezinde daha fazla öğretmen ve yardımcı personel istihdam edilmesi, sınıflardaki öğrenci sayısının azaltılması ve fiziksel koşulları kötü durumdaki okul binalarının yenilenmesi bulunuyor.

Reuters’a konuşan 15 yaşındaki bir öğrenci, sınıflarında 35 kişinin bulunduğunu ve herkese yetecek sandalye dahi olmadığını söyledi. Öğrenciler ayrıca öğle aralarının yetersizliğinden ve uzun okul günlerinden şikâyet ediyor.

AP’ye konuşan öğrenciler ise bazı günlerde derslerin sabah 08.00’de başlayıp akşam saatlerine kadar sürmesini eleştirirken Fransa’daki üniversiteye yerleştirme sisteminin de gençler üzerinde baskı yarattığını ifade etti.

Sorun yalnızca öğrencilerin günlük programıyla sınırlı değil. Reuters, eylemlerin arka planında öğretmen açığı, kalabalık derslikler, eskiyen okul binaları ve eğitim finansmanına ilişkin uzun süredir devam eden tartışmaların bulunduğunu aktarıyor.

STRASBOURG’DA GAZ, MARSİLYA’DA HAVAİ FİŞEK

Cuma günü ülkenin farklı bölgelerinden şiddet görüntüleri geldi.

Reuters’a göre Strasbourg’da polis göz yaşartıcı gaz kullandı, Marsilya’da polis hatlarına havai fişekler fırlatıldı, Rennes’de çöp konteynerleri ateşe verildi. Paris yakınlarındaki Pantin’de ise bazı protestocular bariyer ve çeşitli eşyaları yakarak polise havai fişek attı.

La Ciotat’da bir öğretmenin üzerine yanıcı sıvı püskürtüldüğü bildirildi.

Reuters, sosyal medyada yayılan görüntüyü incelediğini ancak olayın koşullarını bağımsız olarak doğrulayamadığını özellikle belirtti.

Eğitim Bakanı Geffray, protestolar sırasında 65 eğitim çalışanının yaralandığını, bunların 40’ının okul yöneticisi olduğunu açıkladı.

HÜKÜMET: “DIŞ UNSURLAR HAREKETİ ELE GEÇİRDİ”

Fransa hükümeti öğrencilerin barışçıl protesto hakkını tanıdığını belirtirken şiddet olaylarına ilişkin farklı bir değerlendirme yapıyor.

Başbakan Sébastien Lecornu’ya yakın bir kaynak, kriz toplantısının ardından hareketin bazı bölgelerde artık öğrenci protestosundan “kentsel şiddet” olaylarına dönüştüğünü savundu. Adalet Bakanı Gérald Darmanin ise protestoların dışarıdan katılan gruplar tarafından yönlendirildiği görüşünü dile getirdi.

İstihbarat birimlerinin hükümete sunduğu değerlendirmede aşırı sol çizgideki Boyun Eğmeyen Fransa Partisi'nden (LFI) siyasetçilerin hareketin başlamasında rol oynadığı öne sürüldü. LFI temsilcileri ise iddiayı reddederek hükümetin öğrenci protestolarını siyasallaştırdığını savundu. Bu konuda kamuoyuna açıklanmış, iddiayı kesin biçimde kanıtlayan bağımsız bir bulgu bulunmuyor.

POLİSİN MÜDAHALESİ DE SORUŞTURULUYOR

Tartışmanın diğer tarafında güvenlik güçlerinin öğrencilere yönelik müdahaleleri bulunuyor.

Hak örgütleri ve protestocular, polisin çoğu reşit olmayan göstericilere karşı cop, göz yaşartıcı gaz ve kinetik etkili mühimmat kullandığını ve bazı müdahalelerin orantısız olduğunu öne sürüyor. Reuters’a göre Fransız makamları polis şiddeti iddialarına ilişkin birden fazla soruşturma başlattı. Bunlardan biri, protesto sırasında gözünden yaralanan 16 yaşındaki bir gencin durumunu inceliyor.

KRİZ EĞİTİM BÜTÇESİ TARTIŞMASINA DÖNÜŞTÜ

Protestoların zamanlaması Fransa hükümeti açısından ayrıca kritik.

Hükümetin açıkladığı 2027 bütçe tasarısında eğitim için yaklaşık 65,53 milyar avro ayrılması öngörülüyor. Reuters’a göre eğitim bütçesindeki nominal artış yüzde 1,7 düzeyinde ve enflasyonun altında kalıyor. Aynı tasarıda Fransa’nın borç faizleri için yaklaşık 74,5 milyar avro harcaması bekleniyor; böylece borç servisi eğitim harcamalarının önüne geçebilir.

Fransa Eğitim Bakanlığının resmi internet sitesinde de 2027 eğitim bütçesine ilişkin hükümet dosyası 1 Ekim’de yayımlandı.

Öğretmen sendikaları ise öğrenci hareketinin devam ettiği ortamda 6 Ekim Salı günü için grev çağrısı yaptı. Öğrenci örgütlerinin bir bölümü de aynı gün yeni eylemler planlıyor. Bu nedenle Fransa’daki eğitim krizinin önümüzdeki hafta yeniden büyüyüp büyümeyeceği yakından takip edilecek.